← Tanım atlasına dön

Tür tanımından levhaya

Yerel veritabanındaki mevcut metin salt okunur gösterilir. Altı çizili terime basınca atlasın ilgili bölgesi açılır. Metin yeniden yazılmadı; bu örnek, tür içeriğinin yeni bilimsel onayı değildir. Mevcut kaynak metinler Türkçe ve İngilizcedir; atlas dili ayrıca korunur.

İnce Gagalı Martı · Chroicocephalus genei

Hızlı Tanı

İnce Gagalı Martı, uzun boyunlu ve yatık alınlı bir martıdır. Boynunu uzatıp başını hafif aşağı eğdiğinde ince, öne doğru uzayan görünüşü belirginleşir. Uzun kırmızı gagası, açık gri sırtı ve beyaz başı birlikte değerlendirilir.

İngilizce Slender-billed Gull adı, AviList’te Chroicocephalus genei bilimsel adıyla eşleşir. Eski yayınlardaki Larus genei de aynı kuşun önceki cins adıdır. Bu ad değişikliği ayrı bir tür bulunduğu anlamına gelmez.

Genel Görünüm ve Duruş

Erişkinin sırtı ve kanat üstü soluk maviye çalan gridir; göğsünün altı ve karnında pembelik görülebilir. Üreme döneminde başı beyaz kalır, koyu başlık oluşmaz. Bacaklar parlak kırmızı, gaga kırmızıdır. Alt taraftaki pembelik, kuşu tek başına tanımaya yetmez.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişinin temel tüy deseni birbirine çok benzer. Erkek biraz daha iri olabilir; ancak bu fark tek başına, ayrı duran bir kuşun eşeyini güvenle belirlemez.

Gençlik tüyleri kısa sürede değişir. İlk kış kuşunda kanadın üstünde gri-kahverengi alanlar, başın tepesinde ve kulak çevresinde gri izler görülebilir. Kuyruğun ucunda siyah bir bant bulunur. Gaga ve bacaklar erişkindekinden daha soluktur; bu görünüş ayrı bir eşey değildir.

Uçuşta Görünüm

Erişkinin açık üst kanadında, kanadın dış bölümündeki uzun uçuş tüylerinin beyaz ve siyah alanları seçilir. Aynı dış tüyler alttan bakıldığında koyu gri görünür. Bu nedenle kanat altını bütünüyle beyaz veya siyahı yalnız en uçta olan bir yüzey diye tarif etmek yanıltır.

Kanat çırpışı, CIESM’in uzman tanımında Karabaş Martıdan daha yavaş anlatılır. Bu, tek başına kesin tanı sağlayan sayısal bir kanat çırpma ölçüsü değildir.

Ses ve Davranış

Bir seslenişi kalın, titreşimli ve pürüzlü bir ses olarak tarif edilir. Oiseaux’nun uzman anlatımında “krerrr” biçiminde yazılır. Böyle bir yazılı ses benzetmesi, tek başına kesin tanı sağlamaz.

Karıştırılabilecek Türler

Karabaş Martıyla (Chroicocephalus ridibundus; İngilizce Black-headed Gull) karıştırılabilir. Üreme döneminde onun koyu kahverengi başlığı belirgindir. Kışın bu başlık kaybolunca ayrım güçleşir: Karabaş Martı daha toplu görünür; gagası daha kalındır. İnce Gagalı Martının uzamış başı, yatık alnı ve uzun gagası birlikte aranır. Gençlerde yalnız başın beyaz olmasına bakılmaz.

Dünya Yayılışı

Tür, Batı Afrika’dan Akdeniz ve Karadeniz çevresine, oradan Orta Asya, Pakistan ve Hindistan’ın kuzeybatısına uzanan, kesintili bir alanda ürer. AviList yayılış özetinde hem kıyılar hem tuzlu göller yer alır. Moritanya ve Senegal-Gambiya çevresindeki üreme alanları, Akdeniz topluluklarından uzakta kalır. Dolayısıyla türü yalnız Akdeniz kıyısına özgü saymak doğru değildir.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye üreme alanı içindedir. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesinde Türkiye için 2002–2012 verilerine dayanan 1.600–2.000 çift tahmini bulunur. Bu sayı, sınırlı alan verilerinden genişletilmiş bir tahmindir; güncel ve eksiksiz bir ülke sayımı değildir. Aynı değerlendirmede Türkiye’nin kısa ve uzun dönem nüfus eğilimleri, veri yetersizliği nedeniyle bilinmiyor olarak gösterilir.

Kulu Gölü’nde 2001–2002 dönemini inceleyen İngilizce çalışma, türün burada ürediğini bildirir. Makalenin anlatımında 200, farklı gözlemcilerin verilerini birleştiren tablosunda ise 230 çift yer alır. Bunlar aynı dönem için verilmiş eski yerel tahminlerdir; bugünkü koloni büyüklüğü olarak kullanılamaz. Bu iç bölge kaydı, türün yalnız deniz kıyısında üremediğini de gösterir.

Göç Yolculuğu

Türün hareketi bütün topluluklarda aynı değildir. OSME’nin 2025 listesi güney Irak’ta yerleşik kuşları, Orta Asya’da yaz ziyaretçilerini ve sıcak kıyılarda kışlayan toplulukları ayırır. Arabistan kıyıları önemli kışlama alanlarıdır; Kuveyt’te yerleşik üreme de bulunur. Bu genel çerçeve, Türkiye’deki belirli bir koloninin hangi ülkeye gittiğini gösteren bireysel izleme kaydı değildir.

Üreme Alanı

Kıyı lagünleri ve tuzlaların içindeki adacıklar, önemli üreme ortamlarıdır. Kuşlar açık veya seyrek bitkili zeminde toplu yuva kurar. İç kesimlerdeki uygun tuzlu göller de kullanılabilir.

Yuva Yeri

İspanya’nın doğusundaki Albufera de Valencia’da 1994–1999 boyunca izlenen 22 yuvada en sık rastlanan sayı üç yumurtaydı; bu, yuvaların yarısından biraz azını oluşturuyordu. Yuvalar çıplak, az bitkili adacık zeminindeydi. Yapılarında saz benzeri bitkilerin sapları, zaman zaman tüy ve kabuk parçaları bulunuyordu. Bu bulgular, Türkiye’de her çiftin mutlaka üç yumurta bırakacağı anlamına gelmez.

Kuluçka için uzman derlemeleri aynı süreyi vermez: Fransız doğa tarihi müzesinin tür özetinde yaklaşık 22 gün, CIESM’in Akdeniz rehberinde 25 gün yazılıdır. İlk kaynak iki eşin de kuluçkaya katıldığını belirtir. Yavrular birkaç gün içinde yuvadan ayrılabilir; bu henüz uçabildikleri anlamına gelmez. Uçuşa başlama dönemi her iki derlemede de yaklaşık dört–beş hafta olarak anlatılır. Koloniye yaklaşarak yumurta veya yavru kontrolü yapılmamalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

Özellikle kışın gruplar hâlinde beslenir ve akşamları birlikte dinlenir. CIESM’in Akdeniz rehberi, denizde karadan çok uzaklaşmasının olağan olmadığını belirtir. Türün iç kesimlerdeki tuzlu göllerde de üreyebilmesi, denizdeki bu kıyıya bağlı davranıştan ayrı değerlendirilir.

Ne Yer?

Başlıca besinleri küçük balıklar ve suda yaşayan omurgasızlardır. Artemia adı verilen tuzlu su karidesleri, uygun tuzlalarda önemli besin olabilir. Böcek ve solucan da alınır. Balığın bütün ülkelerde besinin tam yarısını oluşturduğu gibi değişmez bir oran vermek doğru değildir.

İspanya’nın güneydoğusundaki El Hondo’da, Mayıs 2020–Mart 2021 arasında yapılan deneyde kıyıya bırakılan sazan leşleri kameralarla izlenmiştir. Geçerli 79 leşin üçünde İnce Gagalı Martıların beslendiği görülmüştür. Bu, ölü balık da yiyebildiğini gösterir. Deneysel olarak sunulan leşlerdeki bu kayıt, türün günlük besininde leşin ne kadar yer tuttuğunu ölçmez.

Nasıl Avlanır?

Balık ararken su yüzeyinde yüzer, gövdesinin önünü suya eğebilir veya kısa bir dalışla yüzeye yakın avı alabilir. Küçük kabukluları yüzeyden toplaması da görülür. Beslenirken başını suya daldırması, sürekli derin dalış yapan bir kuş olduğu anlamına gelmez.

Yavrunun Kendi Ebeveynini Bulması

Kalabalık yavru gruplarında ebeveynin sesini tanımak önemli olabilir. Fransa’nın Camargue bölgesinde, Temmuz 1999’da yapılan araştırmada sekiz İnce Gagalı Martıdan 48 uzun çağrı kaydı incelenmiştir. Çağrının tek tek hecelerinde aynı anda iki temel ses bileşeni bulunmuştur. İki ses bileşeninin bulunması, tek başına hangi bireyin seslendiğini göstermez. Bireyler arasındaki ayrım için seslerin frekansı ve hecelerin iç yapısındaki farklar değerlendirilmiştir. Yavruların toplandığı hareketli gruplarda yetişkinin çağırması ve kendi yavrusunun ona koşması da gözlenmiştir. Ancak ses yapısının bu işe evrimleştiği yorumu, bu makalede her ses bileşeni değiştirilerek sınanmış bir deney sonucu değildir. Üstelik bazı yetişkinler, besledikleri halkalı yavrudan dolaylı olarak tanınmıştır; örneklemin bu sınırı da vardır.

Tüydeki Besin İzleri

Tüyler, yavrunun aldığı besinin izini taşıyabilir. Fransa’nın Akdeniz kıyısında 1998–2013 dönemini kapsayan araştırmada, 18 koloni alanından 331 yavrunun tüyündeki karbon ve azotun kararlı izotopları incelenmiştir; bunlar aynı elementin farklı atom biçimleridir. Sonuçlar, yayılış tuzlalardan daha az tuzlu lagünlere genişlerken beslenmenin de değiştiğini düşündürmüştür. Yavrulara balık gibi besinlerin daha fazla taşınması olası açıklamadır. Araştırma avların tümünü tek tek saymamıştır. Beslenme değişiminin kuşları yeni alanlara mı yönelttiği, yoksa yeni alanlara yerleşmenin menüyü mü değiştirdiği de kesinleşmemiştir.

Bir Su Damlasıyla Av Taşımak

Çok küçük avları yemek, yalnız uzun bir gagaya bağlı değildir. Fransa’nın Camargue bölgesindeki Salin-de-Giraud’da yapılan ve 2025’te yayımlanan video araştırmasında 21 odak kuş kaydı değerlendirilmiştir. Kuşlar yüzerken küçük karidesleri gagalarının ucuyla almış; avın, gaganın alt ve üst parçaları arasında kalan bir su damlasıyla ağız içine taşındığı görülmüştür. Araştırmacılar bunu suyun yüzey gerilimiyle, yani damlayı bir arada tutan kuvvetle açıklamıştır. Bu gözlem belirli tuzla koşullarındaki beslenmeyi anlatır. Küçük karidesleri böyle yemesi, balığı veya başka bir avı da aynı biçimde yediği anlamına gelmez.