← Tanım atlasına dön

Tür tanımından levhaya

Yerel veritabanındaki mevcut metin salt okunur gösterilir. Altı çizili terime basınca atlasın ilgili bölgesi açılır. Metin yeniden yazılmadı; bu örnek, tür içeriğinin yeni bilimsel onayı değildir. Mevcut kaynak metinler Türkçe ve İngilizcedir; atlas dili ayrıca korunur.

Kara Kızılkuyruk · Phoenicurus ochruros

Hızlı Tanı

Kara Kızılkuyruk (Phoenicurus ochruros), koyu gövdeli, pas turuncusu kuyruklu küçük bir ötücüdür. Kuyruğunu sık sık titreterek hareket ettirir; ortadaki koyu kuyruk tüyleri turuncu dış tüylerden ayrılır.

Genel Görünüm ve Duruş

Batı Avrupa’da yaygın gibraltariensis erkeğinde sırt kömür grisidir; yüz, boğaz ve göğüs daha siyahtır. Katlı kanattaki açık alanı, kanadın iç uçuş tüylerinin beyazımsı kenarları oluşturur. Dişi fare grisi tonlarında, kanatları daha koyu ve belirgin açık panelsizdir.

Doğuya doğru erkeklerin karın kızıllığı ve üst taraf koyuluğu değişir. Orta Himalayalar ile Orta Çin’deki rufiventris erkeğinde karın ve alt göğüs turuncudur; açık kanat paneli bulunmaz. Bu nedenle turuncu karın, tek başına başka tür veya melez demek değildir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

İlk üreme mevsimindeki bazı erkekler dişi benzeri gri giysidedir; bazıları ise erişkine benzeyen siyah alanlar taşır. Kahverengimsi kanatlar genç erkeklerde kalabilir. Dolayısıyla gri görünüş tek başına dişi olduğunu kanıtlamaz.

Genç Kara Kızılkuyruk sade, beneksiz koyu gri giysisiyle ayırt edilir. Kızıl kuyruğun orta tüyleri koyudur.

Uçuşta Görünüm

Uçuşu düzenli kanat vuruşlarıyla doğrudandır. Kaya veya duvar üzerindeki böceği alırken kısa süre havada asılı kalabilir.

Ses ve Davranış

Ötüşünün içinde kâğıt buruşturmayı andıran hışırtılı bir bölüm ve hızla yinelenen notalar bulunur. Kaygı çağrıları ince bir “sit” veya kısa “tek” dizileridir. Sesin tekrar hızı kuşun huzursuzluğuyla artabilir.

Karıştırılabilecek Türler

Kızılkuyrukta (Phoenicurus phoenicurus) üreme giysisindeki erkek beyaz alın ve göz üstü alanını, siyah yüz-boğazı ve turuncu göğüs-karnı birlikte gösterir. Dişi daha sıcak kahverengi üstlü, açık sarımsı-kahverengi altlıdır. Kara Kızılkuyruğun dişi görünüşünde gri tonlar daha belirgindir. Kızılkuyruğun samamisicus alt türünde de açık kanat alanı bulunduğundan, beyaz panel tek başına Kara Kızılkuyruğa özgü değildir.

Genç Kızılkuyruk (Phoenicurus phoenicurus) ise üstte benekli, altta pullu görünümlüdür. Genç Kara Kızılkuyrukla ortak kızıl kuyrukları vardır; bu yaşlarda gövde deseninin varlığı veya yokluğu önemli bir ayrımdır.

Dünya Yayılışı

AviList, Black Redstart ile Phoenicurus ochruros adlarını aynı türde eşleştirir ve 6 alt tür tanır. Batıdaki gibraltariensis Avrupa, batı Türkiye ve Kuzeybatı Afrika’da; ochruros doğu Türkiye’den kuzey İran’a uzanan dağlarda bulunur. Daha doğudaki phoenicuroides, murinus ve rufiventris toplulukları Orta Asya ile Çin’e yayılır; semirufus ise Suriye ve Lübnan’ın tepeliklerinde ürer.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de üreyen bir türdür. BirdLife’ın 2021 ekindeki ulusal tahmin, 2002–2012 dönemi için 400.000–900.000 çifttir; ancak veri yetersiz olarak sınıflandırılmıştır. Kısa ve uzun dönem eğilimleri de bilinmiyor biçimindedir. Bu geniş, eski aralık güncel bir sayım sonucu veya kesin nüfus büyüklüğü gibi sunulmamalıdır.

Göç Yolculuğu

Oiseaux.net’in Avrupa özeti, kuzeyde üreyen kuşların kışın Akdeniz çevresine göçünü, güneyin dağ kuşlarının yüksekten alçağa inişinden ayırır. Bu genel hareketler, Türkiye’de görülen tek bir kuşun nereden geldiğini göstermez.

AviList’in doğu Türkiye–kuzey İran dağlarında üreyen ochruros alt türü için verdiği kış alanı Irak’a kadar uzanır. Bu, belirli bir kuşun izlenmiş yolculuğu değildir. Göç bağlantıları ile kuşun görünüşünden tahmin edilen alt tür, aynı kanıt düzeyinde değerlendirilmemelidir.

Üreme Alanı

Çekya’nın Březnice kentinde 1998–1999’da haritalanan 17 Kara Kızılkuyruk ve 20 Kızılkuyruk bölgesi karşılaştırılmıştır. Kara Kızılkuyruk bölgeleri daha az ağaç, daha çok bina içeriyordu. Çalışmada erkeklerin ötüş yerleri kullanılmıştır; bulunan ağaç oranları Türkiye için evrensel habitat eşiği değildir.

Yuva Yeri

Avrupa üremesini anlatan uzman kaynaklarda yuva, kaya veya duvar çatlağındaki ot ve yapraklardan yapılan, kıl ve tüylerle döşeli bir çanaktır; dişi kurar. BTO özetinde 4–6 yumurta, dişinin yaptığı 12–16 günlük kuluçka ve 12–19 günlük yuva dönemi verilir. Yuvadan çıkış, ebeveyn bakımının bittiği gün sayılmamalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

Avrupa kentlerindeki kullanımı, taşlı ve seyrek otlu av zeminleriyle binaların yan yana bulunmasına bağlıdır. Kaya döküntüleri ve yamaçlar doğal habitatın parçasıdır. Bu nedenle türü yalnız şehirde yaşayan veya her yoğun yapılaşmadan yararlanan bir kuş gibi düşünmemek gerekir.

Ne Yer?

Çeşitli böcekleri ve larvalarını, örümcekleri ve başka küçük omurgasızları yer. Mevsiminde küçük meyveler de tüketir; bunları dalında toplayabilir.

Aynı Çekya Březnice araştırmasında 1999–2000’de sekiz Kara Kızılkuyruk yuvasından incelenen 293 besin parçasında, Kızılkuyruğa göre örümcek, tespih böceği ve tırtıl payı daha yüksekti. Bulgular, yavrulara getirilen besine ilişkindir; erişkinlerin veya bütün Türkiye’nin besin yüzdeleri değildir.

Nasıl Avlanır?

Çekya Březnice’de 1998–1999’da, işaretli 24 Kara Kızılkuyrukta 4.462 avlanma davranışı kaydedildi. Kuşlar hem tünekten avı bekleyip atılıyor hem yerde etkin arama yapıyordu. Aynı araştırmadaki Kızılkuyruk, avını bekleyerek bulmaya daha fazla zaman ayırmıştı; havada avlanma sıklığı iki tür arasında anlamlı farklılık göstermedi.

Britanya’daki Şehir Tarihi

BTO’nun Britanya tarihçesi, üreme kayıtlarının 1920’lerde başladığını, özellikle Londra’da İkinci Dünya Savaşı sırasında arttığını anlatır. Bombalamayla oluşan uygun yuva yerleri ve şehir iklimi, İngiltere’ye yerleşmeyi açıklamak için ileri sürülmüştür. Bunlar tek başına deneyle kanıtlanmış nedenler değildir. Britanya’daki bu tarihsel örnek bütün Avrupa kentlerinin veya Türkiye’nin aynı süreçten geçtiğini göstermez.

Dişi Görünümlü Bir Yardımcı

Çin’in Tibet bölgesinde Dangxiong’da, 4.300 metrede 2004–2007 ve 2010’da yapılan çalışmada yakından izlenen 12 yuvanın ikisinde anne ve babaya üçüncü bir kuş yardım etti. İki ek üçlü de rastlantısal gözlemlerle kaydedildi. Dişi görünümlü yardımcılardan yalnız biri DNA yöntemiyle eşeylenmiş ve erkek bulunmuştu; tüylerinden bir yaşında olduğu değerlendirilmişti. Yardımcıların eşlerle akrabalığı bilinmiyordu. Bu küçük örnek, türün bütün bireylerinin yardımlaşarak ürediği anlamına gelmez.

Aynı Yerde Ayrı Örneklemler

Dangxiong’daki aynı Tibet çalışmasında, 2004–2007 ve 2010’da bulunan 56 yuvanın 53’ü ev çatlaklarındaydı. Kuluçka süresi üç yuvada 12–14 gün olarak ölçüldü. Dört yuvadaki 12 yavru için yumurtadan çıkıştan uçuşa kadar 13–18 gün kaydedildi. Bu yerel ve küçük örneklemler, Türkiye’deki bütün yuvalar için değişmez bir süre göstermez.

DNA İçin Bir Başvuru Dizisi

2025’te yayımlanan genom çalışması, Çin’in Qinghai bölgesinde 3.000 metrede yakalanmış tek bir erişkin dişiyi temel aldı. Uzun DNA okumalarıyla yaklaşık 1,37 milyar harflik bir referans dizi oluşturuldu; dizi 296 büyük parça halinde birleştirildi. Bu, araştırmacıların yeni karşılaştırmalarda kullanabileceği genetik bir başvuru kaynağıdır. Tek başına hangi genin göçü belirlediğini veya Türkiye kuşlarının genetik yapısını kanıtlamaz.