← Tanım atlasına dön

Tür tanımından levhaya

Yerel veritabanındaki mevcut metin salt okunur gösterilir. Altı çizili terime basınca atlasın ilgili bölgesi açılır. Metin yeniden yazılmadı; bu örnek, tür içeriğinin yeni bilimsel onayı değildir. Mevcut kaynak metinler Türkçe ve İngilizcedir; atlas dili ayrıca korunur.

Kara Sumru · Chlidonias niger

Hızlı Tanı

Kara Sumru, sulak alanların üzerinde hafif ve kıvrak uçan küçük bir sumrudur. İnce koyu gagası, uzun sivri kanatları ve hafif çatallı kısa kuyruğu vardır. Üreme giysisinde başı ve gövdesinin büyük bölümü koyu, sırtı ve üst kanadı gri görünür. Kanat altı açık gridir; gövdenin arka alt bölümünde beyazlık bulunur. Ak Kanatlı Sumrunun üreme giysisindeki siyah kanat altı örtüleriyle karıştırılmaması için özellikle bu yüzey incelenir.

Kara Sumru yıl boyunca kara değildir. Üreme dışı giyside alt tarafı beyazlaşır, başında koyu alanlar kalır ve göğsün iki yanında koyu lekeler görülebilir. Gençlerde sırt tüyleri daha kahverengimsi ve desenlidir. Bu nedenle yaz erişkininin fotoğrafına benzemeyen açık renkli bir birey de Kara Sumru olabilir. Tanı için mevsim, yaş, baş deseni, göğüs yanı ve kuyruk sokumu birlikte değerlendirilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Kara Sumrunun gövdesi hafif, bacakları kısadır. Yerde uzun adımlarla dolaşan kıyı kuşlarından çok, havada av arayan bir kuş görünümü verir. İnce gagası, iri gagalı sumruların güçlü yapısından farklıdır. Kuyruğu uzun iki şerit hâlinde uzamaz. Dinlenirken bir kıyı çıkıntısına, yüzen bitki parçasına veya uygun başka bir yüzeye konabilir. Suda sürekli yüzerek beslenen bir ördek gibi davranmaz.

Üreme giysisindeki koyu baş ve göğüs, gri kanatlarla karşıtlık yapar. Bununla birlikte Avrupa-Asya topluluğunun alt tarafı, Kuzey Amerika'daki topluluğa göre daha açık koyu gri görünebilir. İnternetteki her siyah Kara Sumru fotoğrafını Türkiye'deki kuşların değişmez renk örneği saymamak gerekir. Işığa karşı çekimde gri kanat da siyaha yakın görünebildiğinden, yalnız fotoğrafın genel koyuluğu güvenilir değildir.

Üreme dışı dönemde açık alın ve alt taraf, koyu tepe ile kulak çevresi lekeleri daha belirgin hâle getirir. Göğsün yanındaki koyu işaret, kuşun kanat dibine yakın bölümünde aranır. Bu leke yandan görünüşte seçilip başka bir açıdan kapanabilir. Kanadın gölgesiyle gerçek tüy lekesi karıştırılmamalıdır. Kuşun dönmesini beklemek, görüntüyü aşırı koyulaştırarak ayrıntı üretmeye çalışmaktan daha güvenilir bir inceleme sağlar.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi genel olarak benzer görünür. Tüylerin koyuluğundaki küçük farklar, ışık ve tüy durumuyla örtüşebildiğinden tek bir uzaktan fotoğrafla kesin eşey tayini yapılmamalıdır. Kara Sumruda her koyu kuşu erkek, her açık kuşu dişi olarak etiketlemek özellikle yanlıştır; mevsimsel giysi farkı çok daha belirgin olabilir.

Genç bireylerde üst tarafta kahverengimsi tonlar ve açık tüy kenarlarının oluşturduğu desen görülür. Başın koyu bölümleri, açık yüz ve beyazımsı alt tarafla birlikte değerlendirilir. Göğüs yanındaki koyu leke yararlı bir işarettir, fakat tek başına bütün benzer bataklık sumrularını elemez. Tüyler eskidikçe kenar desenleri değiştiğinden genç kuşların farklı tarihlerdeki görünümü aynı olmayabilir.

Üreme giysisinden çıkarken başta ve gövdede koyu ve beyaz tüyler bir arada görülebilir. Böyle bir birey, tamamlanmış kış giysisindeki kuştan daha düzensiz görünür. Bu geçişi hastalık, renk bozukluğu veya melezlik diye yorumlamadan önce mevsim dikkate alınmalıdır. Kuşun hangi tüylerinin yenilendiği görülemiyorsa kesin yaş ya da alt tür adı vermek yerine gözlenen özellikler kaydedilmelidir.

Uçuşta Görünüm

Beslenirken suyun veya bitkilerin üzerinden alçaktan geçer, yönünü sık değiştirir ve gördüğü ava doğru kısa bir alçalma yapar. Kanatlar uzun ve sivridir; kuyruk görece kısa kalır. Bu hafif uçuş, bataklık sumrularını daha iri ve güçlü yapılı bazı sumrulardan ayırmaya yardımcı olur. Ancak tek başına uçuş biçimi yeterli değildir; rüzgâr ve kuşun o sırada yaptığı iş hareketi etkiler.

Üreme giysisinde üstten bakışta koyu gövde ile gri kanatlar, alttan bakışta ise koyu gövde ile daha açık kanat yüzeyi birlikte görülür. Ak Kanatlı Sumru karşılaştırmasında kanadın gövdeye yakın alt bölümünün rengi önemlidir. Sırt, kuyruk sokumu ve kuyruğun tonu da aynı bireyde incelenmelidir. Yalnız beyaz bir parlamayı görmek, bütün üst kanadın beyaz olduğu anlamına gelmez.

Uçuşta avlanma ile yolculuk uçuşu farklı görünebilir. Bir sulak alanın aynı bölümünü tekrar tekrar tarayan kuş besleniyor olabilir; kararlı biçimde uzaklaşan bir grup ise yer değiştiriyor olabilir. Bu gözlem tek başına uzun mesafeli göç rotasını ortaya koymaz. Dinlenen sürüyü uçurmak yerine kendiliğinden havalanan bireyleri izlemek hem tanı hem kuşların enerji kaybını önlemek açısından daha uygundur.

Ses ve Davranış

Kısa, ince ve kimi zaman sertçe duyulan çağrılar çıkarır. Sürü içinde sesli iletişim kurabilir; üreme alanında yaklaşan bir tehlikeye karşı alarm verir. Kalabalık bir sulak alanda başka sumruların sesleri de karışabileceğinden, çağrıyı çıkaran kuş görülmeden yalnız ses hecelerine güvenilmemelidir. Ses kaydı, görüntü ve davranış notuyla birlikte daha yararlıdır.

Üreme alanına gelişte eş bulmayla ilişkili uçuş gösterileri ve eşler arasında besin sunma görülebilir. Yuva çevresi korunur, fakat koloniler her zaman çok sıkışık bir düzende değildir. Üreme dışında gruplar hâlinde beslenir ve dinlenir. Su üzerinde çok sayıda kuşun bulunması, altta mutlaka yuva bulunduğunu göstermez; göç sırasında uygun besin alanlarında da birikmeler oluşabilir.

Karıştırılabilecek Türler

Ak Kanatlı Sumru üreme giysisinde daha güçlü siyah-beyaz karşıtlık taşır; kuyruk ve kuyruk sokumundaki açıklık ile siyah kanat altı örtüleri önemlidir. Kara Sumruda kanat altı daha açık, üst tarafın genel görünümü daha gridir. Geçiş giysilerinde bu farklar parçalı görünebilir. Bu nedenle başın siyah olması tek başına iki türü ayırmaz.

Bıyıklı Sumrunun üreme giysisinde siyah tepe altında beyaz yanak belirgindir; gaga daha güçlü görünür. Kara Sumrunun koyu baş-gövde görünümü bu beyaz yanaklı düzenle aynı değildir. Üreme dışında ve gençlerde ayrım zorlaşır; baş, göğüs yanı, sırt ve kuyruk sokumu birlikte karşılaştırılmalıdır.

Sumru gibi daha uzun çatallı kuyruk taşıyan türlerle karşılaştırmada vücut oranları yararlıdır. Yine de uzakta ve kuyruk kapalıyken yalnız boyuta güvenilmez. Bir görüntü tür ayrımı için yeterli ayrıntıyı vermiyorsa bataklık sumrusu olarak kaydetmek kabul edilebilir. Fotoğrafı kesin bir ada zorlamak yerine hangi ayırıcı bölümlerin görülemediğini belirtmek daha doğru sonuç verir.

Dünya Yayılışı

AviList Kara Sumruyu iki alt türle ele alır. Niger, Britanya Adaları ve Kuzey İskandinavya dışındaki Avrupa içlerinden Güney-Orta Rusya ve Kuzeybatı Moğolistan’a uzanan alanda ürer. Surinamensis ise Kanada ile Amerika Birleşik Devletleri’nin iç kesimlerinde ürer. Bu iki topluluk aynı kıtada yaşayan, yalnız rengi farklı iki sürü değildir.

Avrupa-Asya topluluğunun başlıca kış alanları Senegal’den Kuzey Namibya’ya uzanan Afrika kıyılarıdır. Kuzey Amerika topluluğunun kış bağlantıları ise Meksika’dan Venezuela’ya uzanan Amerika kıyılarındadır. Türkiye’deki bir Kara Sumru için Kuzey Amerika hesabındaki kış yolunu aynen kullanmak doğru olmaz.

Türkiye’deki Durumu

BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesinde Türkiye için 2002–2012 dönemine ait 10–100 üreyen çift tahmini bulunur. Yöntem, sınırlı veriden genişletilmiş kısmi tahmin olarak açıklanır. Bu eski değer bugünkü ülke toplamı değildir; fakat türü Türkiye’de hiçbir üreme varlığı yokmuş gibi tanımlamak da raporun gösterdiğini eksiltir.

Aynı BirdLife değerlendirmesi Türkiye’de 2008–2019 kısa dönem ve 1980–2013 uzun dönem nüfus eğilimlerini bilinmiyor olarak verir; dayanak verileri yetersizdir. Bu nedenle birkaç yıl aynı sulak alanda kuş görülmesinden ülke çapında artış veya azalış sonucu çıkarılamaz. Yuvayı, yumurtayı veya yavruyu belgelemek de yalnız beslenen bir sürüyü görmekten farklıdır.

Göç Yolculuğu

Güney İsveç’te 2014–2021 arasında işaretlenen kuşlardan elde edilen ışık ölçer verileri, dokuz Kara Sumrunun on bir yolculuğunu kapsıyordu. Araştırmanın verilerine göre bazı bireyler Senegal–Liberya, bazıları Gabon–Kuzey Namibya kıyılarında kışladı. Işık ölçer, GPS gibi doğrudan konum kaydetmez; gün uzunluğu ve güneşin doğuş-batış saatlerinden konum kestirilir. Sonuç aynı üreme bölgesindeki kuşların bile tek bir kış alanını paylaşmadığını gösterir. Türkiye’de görülen bir bireyin yolu bu İsveç örnekleminden çıkarılamaz.

Üreme Alanı

Sığ tatlı su alanlarında açık suyla su bitkilerinin yan yana bulunduğu yerlerde ürer. Yüzeyde bitkisel desteklerin bulunması, su üzerinde kalan yuva yeri sağlar. Göçte göl, lagün ve kıyı sularında görülebilir; bu dönemlerde kullanılan her su alanı bir yuvalama yeri değildir.

Yuva Yeri

Yuva, suya çok yakın bitki birikintisi üzerinde kurulan sığ bir çanak veya bitkisel platformdur. İki eş de yapımına katılır. Bazen su kenarındaki zeminden yararlanılır; her yuva serbestçe yüzen bir sal değildir. Kolonide tekneyle bitkileri dağıtmak veya kuşları uçurmak yerine uzaktan gözlem yapılmalıdır.

BTO’nun Avrupa kuşlarına ilişkin uzman özeti tipik 3 yumurta, 21–22 günlük kuluçka ve 19–25 günlük yuvadan uçuş süresi verir. Hav tüyleriyle çıkan yavruların yuva çevresinde hareket edebilmesi tam uçabildikleri anlamına gelmez. Bu süreler Türkiye’de ayrıca ölçülmüş sonuçlar olarak sunulamaz.

Günlük Alan Kullanımı

Cornell’in Kuzey Amerika hesabı, Kara Sumruların suyun üstünde oturmaktansa yüzen parçalar üzerinde dinlenebildiğini belirtir. Göçte ve kışın sürüler oluşturabilir. Bir kıyıda birlikte dinlenmek, orada yuva kurulduğunu tek başına göstermez.

Ne Yer?

Böcekler ve küçük balıklar temel besinleridir. Sucul böceklerin larvalarıyla birlikte havada uçan böcekleri de alır. Oiseaux.net örümcek, iribaş, sülük ve küçük kurbağa gibi başka avları da bildirir. Bu çeşitlilik, her sulak alanda hepsinin aynı oranda yenildiği anlamına gelmez.

Hollanda’da 1992–1996 arasında yapılan gözlemler, 634 saatte kaydedilen 10.334 yavru besleme avını kapsıyordu. Balık, böcek ve solucan payı alanlar ve yıllar arasında değişiyordu. Sonuçlar, üreme dönemindeki yavru besinini anlatır; erişkinin bütün yıl yediklerini veya avların besin enerjisindeki payını doğrudan ölçmez. Avları tek tek getirip bazen yavrunun üzerinde havada asılı durarak vermeleri, araştırmacıların beslemeyi uzaktan izlemesine yardımcı olmuştu.

Nasıl Avlanır?

Alçaktan uçarak avı arar; su veya kıyı yüzeyindeki besini gagasıyla kapar. Uçan böceklerin peşinde kısa ve kıvrak kovalamacalar da yapar. Suya derin dalmak başlıca avlanma yöntemi değildir.

En Büyük Taşkın Tek Risk Değildir

ABD’nin Maine eyaletindeki altı koloni alanını inceleyen Gilbert ve Servello’nun 2005 araştırması, Douglas Pond’da 1997–1999’da yaşanan üç taşkını temel aldı. Bu olaylar az, orta ve büyük yuva kaybı örnekleri olarak 1960–1999 su akışı ve yağış kayıtlarıyla birlikte modellendi. En büyük taşkın en ağır tekil kaybı yaratıyordu; buna karşılık orta taşkınların daha sık oluşması, uzun dönemdeki olası etkilerini artırıyordu. Yazarlar toplam üreme verimine nihai etkiyi belirsiz bıraktı. Bunlar o bölgenin geçmiş olay ve model sonuçlarıdır; Türkiye yuvalarına aynı kayıp olasılıkları uygulanamaz.

Yuva Yeriyle Besin Birlikte Düşünülür

Hollanda’da 1992–1996 gözlemlerini değerlendiren 2010 makalesi, bazı nehir alanlarında yapay yuva platformlarının eksilen yuva yüzeyini karşılayabildiğini aktarır. Besin sorunu bulunan başka alanlarda ise yalnız platform sunmak daha sınırlı yarar sağlıyordu. Bu, her yere aynı çözümü koymanın yeterli olmadığını anlatır: yuvayı taşıyan yüzey ile yavrunun besini birlikte değerlendirilmelidir. Sonuç, Türkiye’de deneme yapılmadan aynı başarı oranının bekleneceği anlamına gelmez.