← Tanım atlasına dön

Tür tanımından levhaya

Yerel veritabanındaki mevcut metin salt okunur gösterilir. Altı çizili terime basınca atlasın ilgili bölgesi açılır. Metin yeniden yazılmadı; bu örnek, tür içeriğinin yeni bilimsel onayı değildir. Mevcut kaynak metinler Türkçe ve İngilizcedir; atlas dili ayrıca korunur.

Kızılgerdan · Erithacus rubecula

Hızlı Tanı

Kızılgerdan (Erithacus rubecula; European Robin), turuncu yüzü ve göğsüyle tanınan küçük bir ötücüdür. Arkasını döndüğünde bu alan gizlenebilir; yalnız kahverengi sırtını görmek tanı için yeterli değildir.

Genel Görünüm ve Duruş

Kısa, ince ve düz gagasıyla iri gözü koyudur. Yuvarlak gövdesi, turuncuyu sınırlayan soluk gri tüyleri, zeytin kahverengisi sırtı ve kirli beyaz karnı dikkat çeker. Kısa kanatları kuyruğun yaklaşık ortasına ulaşır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin erkek ve dişi aynı tüy görünümünü taşır. Turuncunun parlaklığı veya fotoğraflar arasındaki renk farkı güvenilir eşey ayrımı sağlamaz.

Yeni uçmuş gençte turuncu yüz ve göğüs yoktur. Kahverengi sırt ve göğüs açık sarımsı beneklerle kaplıdır; bu görünüş erişkinden belirgin biçimde farklıdır.

Turuncu tüyler ilk gençlik tüyleri değişirken belirir. Kanatta kalan açık uçlu tüyler eşeyden çok yaşla ilgilidir.

Uçuşta Görünüm

Günlük uçuşu çoğunlukla çalılar arasında alçak ve doğrudandır; kısa geçişlerde gözden kolayca kaybolur.

Ses ve Davranış

Şarkısı değişken ıslıklar ve titrek hecelerden oluşur. Kuru “tik” çağrılarını peş peşe verebilir; ayrıca ince, yüksek perdeli ve aşağı kayan bir uyarı sesi vardır.

Norfolk Wildlife Trust’ın Britanya kuşlarına yönelik uzman açıklamasında, sonbaharda erkek ve dişilerin şarkı söylediği belirtilir. İlkbaharın çoğunlukla erkeklerden gelen şarkısından daha yumuşak olabilir. Şarkı söylemek tek başına erkeklik kanıtı değildir.

Karıştırılabilecek Türler

1. Bülbül (Luscinia megarhynchos; Common Nightingale) daha iridir; kuyruğu sıcak kızıl kahverengi, göz çevresindeki halka açıktır. Erişkinde turuncu yüz-göğüs alanı yoktur. Genç bülbül de beneklidir; yalnız benek görmek genç Kızılgerdan tanısı sağlamaz.

2. Kara Kızılkuyruk (Phoenicurus ochruros; Black Redstart) turuncu dış kuyruk tüyleriyle ayrılır. Dişiler ve bazı genç erkekler gri kahverengidir; her erkekte belirgin beyaz kanat alanı bulunmaz.

3. Taşkuşunun (Saxicola rubicola; European Stonechat) erişkin erkeğinde siyah baş, beyaz boyun yanları ve beyaz kanat lekesi bulunur. Dişi daha silik ve kahverengidir; sırtı çizgili, göğsü kızılımsıdır ve kanadında beyaz alan taşır.

Dünya Yayılışı

Avrupa’nın büyük bölümünden batı Sibirya’ya uzanır; kuzeybatı Afrika’da ve bazı doğu Atlantik adalarında da bulunur. Güncel AviList, Türkiye’nin batısındaki toplulukları rubecula, doğusundakileri caucasicus alt türü içinde gösterir.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’nin omurgalı çeşitliliğini değerlendiren 2021 tarihli İngilizce bilimsel derleme, türü yerleşik, geçiş yapan ve kışlayan olarak listeler. Bu ulusal sınıflama, bir bahçedeki kuşun kökenini veya her ilin aylık bolluğunu belirlemez.

Göç Yolculuğu

Kuzey ve doğudaki toplulukların önemli bir bölümü kışın daha güneye gider; ılıman alanlarda yıl boyunca kalan kuşlar da vardır. Yerleşik olmak türün bütün bireyleri için ortak bir kural değildir.

Uzun göç uçuşları gecedir; gündüz tek başına beslenmek yerleşik olduğunu göstermez.

Üreme Alanı

Yaprak döken veya herdem yeşil ormanlar, çalılıklar, çitler, parklar ve bahçeleri kullanır. Özellikle sık örtülü alanlar önemlidir; yalnız şehir bahçelerine bağlı değildir.

Yuva Yeri

Yuvayı dişi, yere yakın gizli bir oyukta yapar; kaya veya ağaç boşluğu ve sarmaşık içi kullanılabilir. Çanağı kuru bitkiler, yaprak ve yosundan kurar, içini ince lif ve kılla döşer.

BTO’nun Britanya kuşları için hazırladığı uzman derlemede tipik 4–5 yumurta, dişinin yürüttüğü 14–16 günlük kuluçka ve yavrunun yuvada kaldığı 12,5–16 gün bildirilir. Bunlar uzman kitapların sentezidir; Türkiye’de ölçülmüş bir yuva örneklemi değildir.

Jean François’nın genel uzman hesabı 5–7 yumurta, 11–14 günlük kuluçka ve 12–15 günde yuvadan ayrılma verir. Kaynak farkından ortalama çıkarılmaz; yuvadan ayrılan yavru ebeveyn desteğine hâlâ ihtiyaç duyar.

Günlük Alan Kullanımı

Britanya’daki RSPB tür hesabı, toprağı kazan insanları izleyip açığa çıkan avları toplamasını anlatır. İnsanlara yaklaşması, diğer Kızılgerdanlara karşı da uysal olduğunu göstermez; besin ve üreme alanını güçlü biçimde savunabilir.

Ne Yer?

Solucan, böcek larvası, böcek ve örümcek gibi küçük omurgasızlarla beslenir. Etli meyveler ve bazı küçük tohumlar da diyetine katılır.

Nasıl Avlanır?

Yerde kısa sıçramalarla ilerleyip durarak av arar. Alçak tünekten zemine inerek de avını yakalar, ardından gölgeli bir tünekte yiyebilir.

Yıldan Yıla Değişen Meyve Diyeti

Güneydoğu İspanya’da 1978–1990 sonbaharlarında dört hektarlık çalılıkta yapılan araştırmada, Kızılgerdan ile Kara Başlı Ötleğenin (Sylvia atricapilla) meyve diyeti dışkılardan incelendi. Yenilen meyvelerin bileşimi yıllar arasında değişti; türlerin tercih sırasıysa büyük ölçüde tutarlıydı. Meyve bolluğu, meyvelerin diyetteki önemini tek başına açıklamadı. Bu sonuç o alanın sonbahar beslenmesine aittir.

Bir Tohumun Anlattığı

İspanya’nın Endülüs bölgesindeki zeytinliklerde Eylül 2019–Mart 2020 arasında yakalanan kuşların dışkı ve geri çıkarma örnekleri incelendi. Kızılgerdan için yalnız bir işletmede bir sakız ağacı tohumu kaydedildi. Araştırmadaki yüksek toplam tohum sayıları başka kuşlara aitti; bu küçük örnek onun her yerde başlıca tohum taşıyıcı olduğunu göstermez.

Aynı Besin Noktasında Birkaç Kuş

BTO’nun Britanya ve İrlanda hesabında, kışın yerli kuşlara kuzey ve doğu Avrupa’dan gelenlerin katıldığı belirtilir. Çok soğukta birkaç Kızılgerdan aynı besin noktasında görülebilir; her biri kaynağı savunmaya çalışır. Bu geçici yakınlık, düzenli bir sürü oluşturduklarını göstermez.