← Tanım atlasına dön

Tür tanımından levhaya

Yerel veritabanındaki mevcut metin salt okunur gösterilir. Altı çizili terime basınca atlasın ilgili bölgesi açılır. Metin yeniden yazılmadı; bu örnek, tür içeriğinin yeni bilimsel onayı değildir. Mevcut kaynak metinler Türkçe ve İngilizcedir; atlas dili ayrıca korunur.

Korsanmartı · Stercorarius parasiticus

Hızlı Tanı

Korsanmartı (Stercorarius parasiticus; Parasitic Jaeger), uzun köşeli kanatlı, dolgun göğüslü ve görece küçük başlı bir deniz kuşudur. Gagası incedir. Üreme erişkininin iki orta kuyruk tüyü sivri uzar.

Genel Görünüm ve Duruş

Açık renkli erişkinde koyu başlık ve krem sarısı boyun yanları seçilebilir. Alt tarafı açık, üstü koyu kahverengidir. Bazı kuşlarda göğüs boyunca koyu bir bant bulunur; bu bandın olmaması türü dışlamaz. Gaga ve bacaklar koyudur.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi görünüşte benzerdir. Koyu renkli kuş büyük ölçüde koyu kahverengidir; iki uç görünüm arasında ara tonlar da bulunur. Bunlar dişiyi veya erkeği gösteren ayrı giysiler değildir. Açık renkli erişkinin kış giysisi yazdakinden daha benekli, sarı kahverengi ve beyaz karışımlı olabilir.

Gençler de açık, koyu veya ara tonlarda olabilir. Açık olanlar sıcak kahverengi, sarı kahverengi ya da kızıl kahverengi tonlar taşır; baş ve boyunda çizgiler, karında benekler görülebilir. Koyu gençlerin baş ve boynu daha koyudur ve beneklenmesi daha azdır.

Uçuşta Görünüm

Dış kanat tüylerinin beyaz sapları üstten ve alttan bir parlama oluşturur. Alan genellikle Uzun Kuyruklu Korsanmartı’dakinden geniş, Küt Kuyruklu’dakinden dardır. Hızlı dönüşler ve kovalamalar tek başına tür tanısı sağlamaz.

Ses ve Davranış

Çağrısı yakınmalı bir inleme gibi duyulabilir.

Karıştırılabilecek Türler

1. Küt Kuyruklu Korsanmartı, Stercorarius pomarinus, daha iri ve daha ağır gövdelidir. Üreme giysisindeki erişkinin orta kuyruk tüylerinin uçları burulmuş ve kaşık biçimindedir. Kışın bu uzantılar kısalmış veya eksilmiş olabilir; gençlerin karın çizgileri genellikle daha güçlüdür. Kuyruk uzantısı yok diye bir kuş bu türden hemen dışlanmaz.

2. Uzun Kuyruklu Korsanmartı, Stercorarius longicaudus, daha küçük ve daha ince kanatlıdır; karnı daha az dolgun, arka tarafı daha uzun görünür. Üreme erişkininde çok uzun orta kuyruk tüyleri uçuşta dalgalanabilir. Gagası biraz daha kısa ve kalındır.

Gençlerde erişkinin belirgin kuyruk uzantısı yoktur. Benzer korsanmartılardan ayrım için kanattaki beyaz alan, gaga, göğüs yapısı, çizgiler ve uçuş birlikte incelenir. Bunlar seçilemiyorsa tanı “korsanmartı türü” düzeyinde bırakılabilir.

Dünya Yayılışı

Kuzey yarımkürenin soğuk bölgelerinde ürer: Grönland, İzlanda ve İskoçya’dan Kuzey Asya’ya, Alaska ve Kanada’nın kuzeyine uzanan alanlarda bulunur. Üreme dışı dönemde denizlere dağılır. Afrika kıyıları, Basra Körfezi, Hindistan çevresi, Avustralya ve çevresi ile Güney Amerika kıyıları kış yayılışının parçalarıdır.

Türkiye'deki Durumu

2021 tarihli İngilizce Türkiye omurgalıları derlemesi türü göç geçişinde görülen ve kışlayan bir kuş olarak listeler; Türkiye’de üreyen türler arasında göstermez. BirdLife’ın 2021 değerlendirmesinde Türkiye kış kayıtları 2013–2019 dönemine aittir; kısa ve uzun dönem nüfus eğilimi için veri yetersizdir. Bu kaynaklar belirli bir kıyıda her yıl aynı tarihlerde görülmesini garanti etmez.

Göç Yolculuğu

EURING’in 2022 Avrupa göç atlası, Avrupa’da halkalanan kuşlarla Güney Amerika ve Afrika’daki kayıtlar arasında bağlantılar gösterir. Akdeniz ve Arap Denizi de üreme dışı alanlar arasındadır. Verinin büyük bölümü kuzey ve kuzeybatı Avrupa’daki halka çalışmalarından gelir; bu dağılım Türkiye’den geçen bütün kuşların tek bir yol izlediğini göstermez.

Üreme Alanı

Kuzeyde ürediği alanlar yalnız kıyıyla sınırlı değildir; tundra, açık fundalıklar, turbalıklar, alçak bataklıklar ve kayalık kutup arazileri kullanılabilir. Bazı topluluklar kıyıdaki deniz kuşu kolonilerinin çevresinde, bazıları ise iç bölgelerde yaşar. Türün denizde geçen uzun dönemiyle karadaki üreme ortamı birbirinden farklıdır.

Yuva Yeri

Yuva tundrada, çoğunlukla hafif yükseltili zemine açılmış sığ bir çöküntüdür. Kuşlar bitkileri bastırır; çukur kuru ot, liken veya ince dallarla döşenebilir ya da çıplak kalabilir.

BTO’nun Britanya kuşları için hazırladığı uzman derlemede tipik yumurta sayısı ikidir; gözlenen aralık 1–3 yumurtadır. İki eşeyin paylaştığı kuluçka için tipik 25–28 gün, uçabilecek duruma gelme için 25–30 gün verilir. Bunlar Türkiye’deki yuvalardan ölçülmüş süreler değildir.

Cornell’in Kuzey Amerika tür hesabında yavrunun yaklaşık iki gün içinde yuva çukurundan ayrılabildiği belirtilir; bu, uçabildiği anlamına gelmez.

Norsk Polarinstitutt’un Svalbard tür hesabı ilk uçuş için yaklaşık beş hafta verir. Kaynakların uçuş süreleri arasındaki fark tek bir ortalamaya dönüştürülmemelidir; yavru bu sırada ebeveynlerince beslenir ve korunur.

Günlük Alan Kullanımı

Üreme alanındaki çift kendi alanını savunur. Yuvaya yaklaşan büyük kuş ve memelileri kovabilir; kanadını sürüyüp yaralıymış gibi davranarak onları yumurta veya yavrularından uzaklaştırmaya da çalışabilir. Bu savunma davranışları görülürse yaklaşmak yerine geri çekilmek gerekir.

Ne Yer?

Besini yalnız çalınmış balık değildir. Üreme döneminde başka kuşların yumurtalarını, yavrularını ve erişkinlerini; küçük memelileri, böcekleri, meyveleri ve leşleri de tüketebilir.

İç bölgelerde kendi avını yakalama, bazı kıyı topluluklarında ise diğer deniz kuşlarından besin alma daha önemlidir. Tek bir bölgede gözlenen besin oranı bütün türe uygulanmamalıdır.

Nasıl Avlanır?

Havada martı, sumru veya başka bir deniz kuşunu izler; kuş balığını düşürdüğünde ya da geri çıkardığında onu alabilir. Hızlı dönüşler ve takip bu davranışın parçasıdır. Ayrıca su yüzeyinden kendisi av alabilir, karada küçük kuşları yakalayabilir ve kıyıya vurmuş leşlerden beslenebilir.

Renk ve Besin Elde Etme

İskoçya’daki Handa Adası’nda 2000 yazında, haziran ortası ile temmuz ortası arasındaki yirmi üç günde kuş takipleri gözlendi. Araştırmada kaydedilen 1.421 kovalama, Uria aalge adlı deniz kuşlarına yönelmişti. Açık ve koyu renkli Korsanmartıların besin elde etme başarısında belirgin bir fark bulunmadı; bu takiplerin yalnız yaklaşık onda biri avın bırakılmasıyla sonuçlandı. Sayı farklı kuş sayısı değil, kovalama sayısıdır. Sonuç bu ada ve dönem için geçerlidir; koyu rengin her yerde daha iyi besin çalmayı sağladığı şeklinde genellenemez.

Nüfusun Ne Kadarı Biliniyor?

2026’da yayımlanan uluslararası nüfus derlemesi, Alaska, Kanada, Grönland ve Avrupa verilerini birlikte değerlendirdi. Rusya’nın Asya kesimindeki üreyen nüfus için yeterli doğrudan sayım bulunmadığından, oraya ait kaba tahmini daha iyi veriye dayanan bölge toplamından ayrı tuttu. Derleme, Kuzey Atlantik’te besin çalmaya bağımlı bazı toplulukların ciddi azaldığını, başka kuzey bölgeleri için ise eğilimin yeterince bilinmediğini anlatır. Yazarların küresel koruma değerlendirmesinde “Veri Yetersiz” kategorisinin düşünülmesi önerisi, yeni bir resmî sınıflama kararı değildir.

Ayrı Yolculuk, Süren Eş Bağı

Cornell’in hesabına göre, hayatta kalıp üreme alanına dönen eşler birkaç yıl yeniden eşleşebilir. Üreme sonunda ayrılır ve yılın kalanını genellikle ayrı geçirirler; süren eş bağı, sürekli birlikte yolculuk demek değildir.