← Tanım atlasına dön

Tür tanımından levhaya

Yerel veritabanındaki mevcut metin salt okunur gösterilir. Altı çizili terime basınca atlasın ilgili bölgesi açılır. Metin yeniden yazılmadı; bu örnek, tür içeriğinin yeni bilimsel onayı değildir. Mevcut kaynak metinler Türkçe ve İngilizcedir; atlas dili ayrıca korunur.

Küçük Sumru · Sternula albifrons

Hızlı Tanı

Küçük Sumru, çok küçük ve ince yapılı bir sumrudur. Üreme giysisindeki erişkinde siyah tepe, belirgin beyaz alın ve siyah uçlu sarı gaga birlikte dikkat çeker. Alındaki beyaz alan siyah tepeyi önden keser. Bu görünüm, kış giysisindeki erişkinlere veya gençlere olduğu gibi uygulanmaz; özellikle küçük bir kuşu büyük bir sumrunun yavrusu sanmamak gerekir.

Küçük Sumru adı, Little Tern ve Sternula albifrons ile eşleşir. Eski yayınlardaki Sterna albifrons aynı türün önceki cins adını taşır. İncelenen AviList v2025b’de yakın akrabası Saunders Sumrusu, Sternula saundersi adıyla ayrı türdür. Küçük Sumrunun farklı kıtalardaki toplulukları da tek ve değişmez görünüşlü bir grup değildir; bu sürüm dört alt tür tanır.

Genel Görünüm ve Duruş

Dinlenirken kuyruğu görece kısa görünür ve kuyrukta küçük, kesik hareketler fark edilebilir. Üreme erişkininin bacakları sarıdır; ince gagasının sarısı da siyah ucuyla karşıtlık yapar. Böylece baş deseni kadar, kısa kuyruklu küçük gövde ve açık renkli bacaklar da tanımaya yardım eder. Dala konan bir ötücü gibi değil, açık kıyı zemini üzerinde duran küçük bir sumru olarak görülür.

Üreme erişkininin üst tarafı gridir; kuyruk dibi ve kuyruk çoğunlukla daha beyaz görünür. Bununla birlikte bazı kuşlarda gri bu alanlara da yayılır. Bu değişkenlik, her Küçük Sumruda sırtla kuyruk dibi arasında aynı keskin beyaz sınırın aranamayacağını gösterir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkinleri yalnız tüy görünüşünden erkek veya dişi diye ayırmak güçtür. Suudi Arabistan’ın Sabkhat Al-Fasl lagünlerinde 2015–2016’da izlenen yuvalarda eşlerin sırayla kuluçkaya geçtiği kamerayla görüldü. Ancak araştırmacı kuşları görünüşlerinden eşeylendiremedi; hangi eşin erkek, hangisinin dişi olduğu belirlenemedi. Yuvada daha uzun oturan kuşa yalnız bu davranışı nedeniyle “dişi” demek bu örnekte doğru olmazdı.

Avrupa’daki genç kuşlarda başın arkası ve ense koyu, kısa beyaz kaş belirgin olabilir. Açık kanadın arka bölümündeki uzun tüyler gri merkezli ve ince beyaz uçludur. Bu nedenle kanadın arka kısmı, Saunders Sumrusunun daha beyaz görünen kanadına göre sade gri izlenim verir.

Kış giysisinde baş ve kanat deseni değişir. eBird’in tür anlatımı, bu dönemde erişkinlerin desen bakımından Sumruya benzeyebileceğini vurgular; omuzdan kanat ucuna doğru uzanan koyu şeritler dikkati çekebilir. Üreme mevsiminin parlak sarı gagasıyla siyah-beyaz başını bütün yıl aynı biçimde aramak, bu daha sade kuşları gözden kaçırmaya yol açabilir.

Uçuşta Görünüm

Uçuşu hızlı ve çeviktir. RSPB’nin uzman anlatımında erkek, kur gösterisi sırasında kanatlarını V biçiminde tutarak süzülüp alçalır. Bu uçuş, eşleşme gösterisinin bir parçasıdır.

Açık kanatta dıştaki uzun uçuş tüylerinden birkaçı daha koyu görünür. Tüyler yeniyken açık yüzeyleri zamanla aşınıp koyulaşır; aynı kanatta farklı yaşta tüyler bulunabilir. Yaz erişkininde çoğunlukla bir ile üç koyu dış tüy görülse de bu sayı mevsimden ve tüy değişiminden bağımsız bir tür şifresi değildir.

Ses ve Davranış

Çağrıları ince, keskin ve gürdür; alarm sesleri daha pürüzlü duyulur. Üreme kolonileri oldukça seslidir. Yakınında dönüp bağıran kuşlar, yerde görünmeyen yumurta veya yavruların bulunabileceğini haber verir. Böyle bir durumda çıplak kum üzerinde yuva aramaya devam etmek yerine geldiğiniz yönden yavaşça uzaklaşmak gerekir.

Mısır’ın Port Said kolonilerindeki gözlemler, eşleşme gösterisinin yerde de sürdüğünü anlatır. Balık taşıyan erkeği izleyen dişi yere konar; kuşlar birbirlerinin çevresinde dolaşıp gaga ve kanat duruşlarını değiştirir. Balık sunumu ile eşleşme birbirini izleyebilir. Bu, 2015’teki doğal koloni gözlemidir; her balık taşıyan kuşun eşeyini veya o andaki bütün davranış zincirini yalnız uzaktan kesinleştiren bir kural değildir.

Port Said’de 2015’te yapılan gözlemlerde dişi, kumda önce ayaklarıyla kazıyor, sonra göğüs ve karnını zemine bastırarak çanağı biçimlendiriyordu. Bazı yuvalara çok az kuru bitki eklenmiş veya çevrelerine kabuk parçaları yerleştirilmişti. Bu Mısır örneği, yuva yerinin büyük bir malzeme yığını olmadan, zeminin şekillendirilmesiyle oluşturulabildiğini gösterir.

Yuva açık zemindeki sığ bir çukurdur; çevresinde küçük taşlar bulunabilir. BTO’nun tür derlemesinde tipik yumurta sayısı 2–3, erkek ve dişinin paylaştığı kuluçka 18–22 gün olarak verilir. Hav tüyleriyle kaplı yavrular erken hareket edebilir; aynı derlemede uçabilecek duruma gelme süresi tipik olarak 19–20 gündür. Bu son aşama, ebeveynden tamamen bağımsız beslenme yaşı değildir. Veriler Türkiye’deki tek bir yuvanın ölçümü olarak sunulmamaktadır.

Karıştırılabilecek Türler

Sumrunun (Sterna hirundo; Common Tern) Avrupa’daki üreme erişkininde siyah tepe alnı da kaplar; gaga siyah uçlu kırmızıdır. Kış giysisinde alın beyazlaşır, gaga siyah veya dibi kırmızı-siyah olabilir. Gençte de beyaz alın görülür, sırt tüyleri kahverengi kenarlı daha pullu bir izlenim verir. Dolayısıyla beyaz alın yalnız Küçük Sumruya ait, her mevsimde tek başına geçerli bir işaret değildir.

Gülen Sumrunun (Gelochelidon nilotica; Gull-billed Tern) gagası daha kalın ve siyahtır; bacakları ile ayakları da siyahtır. Başın gövdeye bağlandığı iri görünüm ve güçlü gaga, Küçük Sumrunun narin yapısından farklıdır. İki kuşun alt tarafının açık renkli olması bu temel yapı farkını ortadan kaldırmaz. Karşılaştırmada gaganın yalnız rengi değil, kalınlığı da görülmelidir.

Bıyıklı Sumru (Chlidonias hybrida; Whiskered Tern), üreme giysisinde siyah başın altında belirgin beyaz yanaklar ve koyu gri alt taraf taşır. Gaga koyu kırmızıdır; beyaz yanaklar koyu gövdeyle keskin karşıtlık oluşturur. Üreme dışında başın üstü açılır ve gözün arkasından koyu bir çizgi uzanır. Bu yüzden yazın koyu karınlı görünümünü kışın da değişmeden beklememek gerekir.

Saunders Sumrusu (Sternula saundersi; Saunders’s Tern) çok benzer bir akrabadır. Üreme giysisinde alın beyazı genellikle gözün önünde biter ve kanadın arka kısmı daha yaygın beyazımsıdır. Küçük Sumruda alın beyazı çoğunlukla göz üstüne uzanır. Fakat iki türde de baş açısı ve bireysel farklar sınırı değiştirebildiğinden alın, kuyruk dibi ve açık kanat birlikte değerlendirilir.

Dünya Yayılışı

Yayılışı Afrika, Avrupa, Asya ve Avustralya’da parçalıdır. Avrupa ve Kuzey Afrika’dan Orta Asya’ya uzanan topluluklar, üreme dışında Afrika kıyılarına ve Hindistan’ın batısına kadar dağılır. Batı Afrika kıyısı ve Nijer havzasındaki kuşlar ile Doğu Asya ve Avustralya’daki toplulukların dağılımları farklıdır. İncelenen AviList v2025b, Avustralya’nın doğu kıyısı ile Tasmanya’da üreyen placens alt türünü de ayrı gösterir; bütün dünya kuşları tek bir mevsimlik çizgi izliyormuş gibi anlatılamaz.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de üremesi, Gediz Deltası’ndaki sayımlarla açık biçimde belgelenmiştir. Güven Eken’in 1997’de yayımlanan İngilizce araştırmasında 1995’te 158, 1996’da 205 çift sayıldı. Ancak ikinci yıl bulunan kuzey kolonilerinin bazıları ilk yıl taranmamıştı. İki sayı arasındaki farkı doğrudan nüfus artışı diye yorumlamak bu nedenle doğru değildir. En büyük koloniler tuzla içindeki adacıklardaydı. Bu tarihli delta çalışması, bugünkü Türkiye toplamı veya bütün kıyıların aynı durumdaki kaydı değildir.

Göç Yolculuğu

EURING/CMS atlası, Avrupa topluluklarının kışı ağırlıkla Afrika’da geçirdiğini belirtir. Kuzey ve Batı Avrupa’dan hareket eden kuşlarda Atlantik kıyıları boyunca ilerleme belirgindir; bir kısmı karadan da geçer. Doğu Avrupa ve Hazar çevresindeki bağlantılar farklılaşır. Güneydoğu Avrupa’dan uzak mesafeli halka geri bildirimlerinin çok az olması, Türkiye’deki kuşların bütün yolculuğunu tek bir kesin ülke sırası veya mesafeyle anlatmayı engeller.

Üreme Alanı

Koloni halinde, su kenarındaki açık zeminlerde yuvalanır. EURING/CMS tür hesabı kıyıların yanında iç kesimlerdeki nehir çevrelerini de belirtir; bazı yerlerde taş ocakları kullanılır. Doğu Avrupa’da çayır ve düz çatılardaki yuvalanmalardan da söz edilir. Bu çeşitlilik, türün bütün yayılışında yalnız deniz plajlarına bağlı olmadığını gösterir.

Yuva Yeri

Suudi Arabistan’ın Sabkhat Al-Fasl lagünlerinde 2015–2016’da bulunan 147 yuva açık, bitkisiz zemindeydi. Suya uzaklık 2–10 metre, ortanca değer 4 metreydi.

Günlük Alan Kullanımı

Britanya ve İrlanda’daki kolonilerin çoğu kıyısaldır; BTO hesabı kum ve çakıl zeminleri vurgular. Aynı kaynak, bazı kolonilerin tilki ve insan kaynaklı rahatsızlıktan etkilendiğini belirtir. Koloni ile beslenilen su arasında gidip gelen kuşların yanında, zeminde saklanan yumurta ve yavrular da korunmalıdır; yaya ve araç geçişi yuva şeridine yöneltilmemelidir.

Ne Yer?

Başlıca küçük balıklarla beslenir; küçük kabuklular da alınır. Portekiz’in güneyindeki Ria Formosa’da, Faro ve Fuseta kolonilerinden 2021–2022’de toplanan 182 geri çıkarılmış besin örneğinde gümüş balıkları ve küçük kaya balıkları baskındı. Örnekler iki kolonide aynı avların aynı sıklıkta alındığını göstermedi. Bunlar erişkinlerin besin örnekleridir; yavruların yıl boyunca yediği bütün besinin veya Türkiye kolonilerinin oranları değildir.

Nasıl Avlanır?

Su üzerinde uçarak küçük avı arar ve dalarak yakalar. Hızlı uçuşun ardından suya girmesi, balık arama ile yakalama hareketini birbirine bağlar. Gagasında balıkla koloniye dönen bir kuş bunu eşine götürüyor olabilir. RSPB’nin kur anlatımında erkeğin balığı eş çekmek için taşıdığı da belirtilir. Böylece bir balığın gagada görülmesi, o anda mutlaka taşıyan kuşun kendisi tarafından yenileceğini göstermez.

Sıcakta Kuluçka

Suudi Arabistan’ın Sabkhat Al-Fasl lagünlerindeki 2015–2016 araştırmasında sıcaklık ile kuluçka davranışının ayrıntılı karşılaştırması, 24 saat kamerayla izlenen sekiz yuvada yapıldı. Kameraya alışma süresinin etkisini azaltmak için ilk iki saatin görüntüleri karşılaştırmaya alınmadı. En sıcak saatlerde erişkinlerin yumurta başında kalma süresi uzuyordu. Bu ilişki, yuvada durmanın yalnız ısıtma değil güneşten koruma işlevi de taşıyabileceğini gösterir.

İki Kolonide Beslenme ve Üreme

Portekiz’in Ria Formosa alanında 2021–2022 üreme dönemlerinde GPS verisi alınabilen dokuz erişkin yaklaşık üçer gün izlendi; 247 gezi kaydedildi. Araştırmacılar hız ve dönüş örüntülerinden besin arama davranışını hesapladı; her noktada balık yakalandığını doğrudan görmedi. Kuşlar koloni çevresindeki kanalları ve denizi kullandı. İki koloninin yumurtadan çıkış başarısındaki fark istatistiksel olarak anlamlı değildi; rahatsızlığın tek başına bu farkı yarattığı söylenemedi.

Port Said’de Serinleme

Mısır’ın Port Said çevresindeki 2015 taramasında yedi koloni alanında 2.652 yuva kaydedildi. Sayı, boş olsa da o üreme döneminde kullanıldığı düşünülen yuvaları da içeriyordu. Sıcak günlerde erişkinlerin göğüs ve karın tüylerini tatlı suyla ıslatıp yumurta ya da yavrunun üstüne geldiği, nemli kumla temas kurduğu gözlendi. Araştırmacı bunları serinletme davranışı olarak yorumladı. Bunlar doğal koşullardaki gözlemlerdi; yumurta sıcaklığı değiştirilerek yapılmış kontrollü bir deney değildi.