← Tanım atlasına dön

Tür tanımından levhaya

Yerel veritabanındaki mevcut metin salt okunur gösterilir. Altı çizili terime basınca atlasın ilgili bölgesi açılır. Metin yeniden yazılmadı; bu örnek, tür içeriğinin yeni bilimsel onayı değildir. Mevcut kaynak metinler Türkçe ve İngilizcedir; atlas dili ayrıca korunur.

Pasbaş Patka · Aythya nyroca

Hızlı Tanı

Pasbaş Patka (Aythya nyroca; Ferruginous Duck) küçük bir dalıcı ördektir. Üreme giysisindeki erişkin erkek koyu kestane renkli, beyaz gözlüdür; sırtı daha koyu, kuyruk altı belirgin beyazdır.

Genel Görünüm ve Duruş

Tepe tüyleri kabarınca başın biçimi değişebilir. Gaga gri-mavi, ucu siyahtır. Beyaz kuyruk altıyla kestane yanlar arasında dikey koyu bir sınır bulunur.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Dişi daha donuk kahverengi ve koyu gözlüdür. Üreme sonrası dinlenme giysisindeki erkek dişiye benzer, ancak beyaz gözünü korur.

Genç kuş dişiye benzer; başının rengi daha az sıcaktır. Kuyruk altı temiz beyaz olmayabilir, karnında kahverengi lekeler bulunabilir.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta geniş beyaz şerit bütün uçuş tüyleri boyunca uzanır. Kanat altı büyük ölçüde beyazdır. Kanat deseni, gövde rengi ve beyaz kuyruk altıyla birlikte incelenir.

Ses ve Davranış

Üreme alanı dışında genellikle sessizdir. Havalanırken ince, hafif gırtlaktan gelen bir ses dizisi çıkarabilir.

Karıştırılabilecek Türler

Elmabaş Patka (Aythya ferina; Common Pochard) erkeğinin gövdesi açık gri, göğsü siyah, başı kızıl-kahverengi ve gözü kırmızıdır. Dişisinin yüzünde açık alanlar, gagasında erkeğinkinden daha silik gri-mavi bir bant bulunur.

Tepeli Patka (Aythya fuligula; Tufted Duck) erkeği siyah-beyaz, tepeli ve sarı gözlüdür. Dişisinde de beyaz kuyruk altı olabilir. Pasbaş Patkanın Elmabaş ve Tepeli Patkayla melezleri bulunur; ara özellikli bireylere kesin tür adı verilmez.

Dünya Yayılışı

Avrupa’nın doğusundan Batı Moğolistan’a uzanan üreme alanının dışında, Avrupa’nın batısı, Kuzey Afrika ve Asya’da ayrı toplulukları da bulunur. Kışı Akdeniz çevresi, Afrika ve güney Asya’daki sulak alanlarda geçirir.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye, 2006 uluslararası eylem planında hem üreme hem üreme dışı dönemde bulunduğu ülkeler arasındadır. OSME’nin 2025 hesabı da Türkiye’deki varlığını bildirir. Tek bir gözlem, bulunduğu gölde yuvaladığını kanıtlamaz.

Göç Yolculuğu

Kuzeydeki birçok topluluk güneye göç eder; bazı güney topluluklarının yerleşik olduğu düşünülür. 2006 eylem planında Avrupa üreme alanlarından ayrılış eylülde başlayıp ekimde yoğunlaşır. Bunlar Türkiye’deki her bireyin takvimi değildir.

Üreme Alanı

Bulgaristan’da 15 Mayıs–20 Haziran 2002 taramasında 153 sulak alan ziyaret edildi; Pasbaş Patkanın bulunduğu 30 alanın habitatı incelendi. Çift veya dişinin bu dönemde görülmesi üreme alanı ölçütüydü. Yüzen bitkiler ve sığ kıyılarla kuşların varlığı ilişkiliydi. Bu gözlemsel sonuç, Türkiye için kesin bir su derinliği eşiği vermez.

Yuva Yeri

Yuva suya yakın zeminde veya yoğun saz ve başka su bitkilerinin üstünde kurulabilir. 2006 UNEP/CMS–AEWA derlemesinde tipik 7–10 yumurta, 25–28 günlük kuluçka ve yavruların 55–60 günde uçabilecek duruma gelmesi verilir. Kuluçkayı dişi yürütür. Bunlar Türkiye’de ayrıca ölçülmüş süreler değildir; yavrunun yüzmesi uçabildiğini göstermez.

Günlük Alan Kullanımı

Üreme dışında daha büyük göller, baraj gölleri ve kıyı lagünleri de kullanılır.

Ne Yer?

Su bitkileri, algler ve tohumlarla birlikte böcekler, larvalar, kabuklular, yumuşakçalar ve küçük balıklar da yer.

Nasıl Avlanır?

Cezayir’in Tonga Gölü’nde 2013 boyunca izlenen kuşlar yalnız gagayı, gaga ve başı ya da baş-boynu suya sokarak; kuyruğu yukarı kaldırarak veya bütünüyle dalarak beslendi. Bu beş yöntem ayrı kaydedildi.

Balık havuzlarının değişen uygunluğu

Bulgaristan’ın 2002 taramasını değerlendiren Petkov’un 2012 makalesi, terk edilen bazı balık havuzlarının kuruduğunu veya aşırı bitkilendiğini; yoğun işletmenin de habitatı değiştirdiğini tartışır. Daha önceki 1996–1997 taramaları karşılaştırma içindir. Bunlar kesintisiz uzun süreli bir deneyin sonuçları değildir.

Tonga Gölü’nde gündüz beslenmesi

Cezayir’in kuzeydoğusundaki Tonga Gölü’nde Ocak–Aralık 2013’te ayda iki ziyaret yapıldı. Draidi ve arkadaşlarının 2019 makalesinin yöntem bölümünde, 24 çalışma gününde 456 anlık tarama kaydedildiği belirtilir. Sistemli gece gözlemi yapılamadığından çalışma, gece beslenmesinin aynı biçimde ölçümü değildir; sonuçlar Türkiye’ye ait oranlar olarak kullanılamaz.

Sulak alanın yapısını korumak

2006 uluslararası eylem planı su çekimi, bulanıklık ve balık havuzlarının yoğun işletilmesini uygun yaşam alanını bozabilen tehditler arasında sayar. Hong Kong uzman hesabı türü küresel Yakın Tehdit kategorisinde verir; bu, her göldeki azalmanın aynı olduğu anlamına gelmez.