← Tanım atlasına dön

Tür tanımından levhaya

Yerel veritabanındaki mevcut metin salt okunur gösterilir. Altı çizili terime basınca atlasın ilgili bölgesi açılır. Metin yeniden yazılmadı; bu örnek, tür içeriğinin yeni bilimsel onayı değildir. Mevcut kaynak metinler Türkçe ve İngilizcedir; atlas dili ayrıca korunur.

Sarıasma · Oriolus oriolus

Hızlı Tanı

Sarıasma (Oriolus oriolus; Eurasian Golden Oriole), Karatavuk büyüklüğünde, çoğunlukla yüksek ağaçların yaprakları arasında kalan bir ötücüdür. Altın sarısı ile siyahın belirgin karşıtlığı erişkin erkeğin ilk tanı ipucudur; yeşilimsi kuşlarda yaş ve eşey ayrıntılarına bakılır.

Genel Görünüm ve Duruş

Erişkinin gagası kırmızımsıdır; gözün renkli bölümü de kırmızı görünür. Bacaklar gridir. Bu renkler yeni uçmuş genç kuşa aynen uygulanmaz.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin erkekte baş, sırt ve alt taraf sarı; kanatlar siyahtır. Gaga ile göz arasında siyah çizgi bulunur. Kanadın ön bölümündeki küçük sarı leke, dış uçuş teleklerini örten tüylerin sarı uçlarından oluşur. Dış kuyruk teleklerinin uçları da sarıdır.

Tipik erişkin dişinin üstü yeşilimsi, kanadı kahverengimsidir. Açık renkli alt tarafında koyu boyuna çizgiler, gaga ile göz arasında grilik görülür. Bazı erişkin dişiler erkeğe çok benzeyen sarı bir giysi taşıyabilir.

İkinci takvim yılındaki iki eşeyde de alt taraf çizgili olabilir. Tüy desenleri arasında geçişler bulunduğundan, yalnız sarılık derecesiyle kesin erkek veya dişi denmez.

Taze genç kuş daha donuk zeytin-kahverengidir; altı belirgin çizgili, kanat tüylerinin kenarları sarımsıdır. Gözün renkli bölümü ve gaga koyu kahverengidir. Bu yaşta tüy görünüşünden eşey ayrılamaz.

Uçuşta Görünüm

Ağaçtan ağaca hızlı ve hafif dalgalı uçar. Hızlı kanat vuruşlarını, kanatlarını gövdeye kapattığı kısa anlar izler; uçuşta kuyruğu köşeli görünür.

Ses ve Davranış

Şarkısı dolgun, flütü andıran ve yükselip alçalan bir ıslık dizisidir. Kısa ve sert çağrıları bu melodik şarkıdan farklıdır. Üreme döneminde şarkı, eşe seslenme ve bölge savunmasında kullanılır.

Karıştırılabilecek Türler

Florya (Chloris chloris; European Greenfinch) daha küçük ve topludur; gagası kalın, konik, kuyruğu çentiklidir. Kapalı kanadında uzun sarı çizgi bulunur. Kuyruğundaki sarı, dış teleklerin tabanındadır; Sarıasma’da sarı alan dış teleklerin uçlarındadır.

Yeşil Ağaçkakan (Picus viridis; European Green Woodpecker) daha iridir ve başının üstü kırmızıdır. Gençte alt taraf yoğun koyu enine çizgili, üst taraf beneklidir. Bu desen, yeşilimsi Sarıasma ararken ağaçkakanı ayırmaya yardımcı olur.

Sığırcık (Sturnus vulgaris; Common Starling) Sarıasma’nın şarkısını taklit edebilir; bu yüzden ses karışıklığı yaratır. Sığırcığın kuyruğu kısa, erişkin giysisi siyah ve mevsime göre açık beneklidir; genç kuş ise kahverengi-gridir.

Dünya Yayılışı

Üreme alanı Avrupa’dan Ural Dağları’nın doğusuna ve Asya’nın içlerine uzanır. Kışı Afrika’nın orta ve güney kesimlerinde geçirir. Britanya’daki eski üreme kayıtları bugünkü düzenli üreme anlamına gelmez; BTO, türü artık esas olarak seyrek bir ziyaretçi olarak anlatır.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de üreyen Sarıasma için BirdLife’ın 2021 tablosu, 2002–2012 dönemine ait 350.000–600.000 çiftlik tahmin verir. Ancak yöntem “yetersiz veri” sınıfındadır; bu sayı bugünün tam sayımı değildir. Aynı tabloda 2008–2019 ve 1980–2013 Türkiye eğilimleri bilinmiyor olarak gösterilir.

Göç Yolculuğu

EURING/CMS’nin 2022 atlasında Avrupa’dan güneye ve güneydoğuya, Afrika’nın ortalarına uzanan halka bağlantıları anlatılır. Batı ve güneybatı Avrupa kuşlarında ilkbahar dönüşü daha doğudan geçen döngü biçimli hareket bildirilir. Kış alanından geri bildirimler azdır; bu veriler her Türkiye kuşuna aynı rota veya kış ülkesi vermez.

Üreme Alanı

Yüksek yaprak döken ağaçlı orman, koru, park ve meyve bahçelerini kullanır. Meşe, kavak ve dişbudaklı alanlar uygun olabilir.

Yuva Yeri

Yuva, ince ve yatay dal çatalına asılan, ot ve kabuk liflerinden örülmüş bir sepettir. Yapımını çoğunlukla dişi üstlenir; erkek malzeme getirebilir. BTO’nun Britanya ve İrlanda özeti tipik 3–4 yumurta, çoğunlukla dişinin yattığı 16–17 günlük kuluçka ve 16–17 günde yuvadan ayrılma bildirir. İngiltere’nin doğusundaki Fenland’ı inceleyen 1998 çalışmasındaki iki tarihlenebilir yuva ise en az 18 ve 18–19 günlük kuluçkaya işaret eder. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş kesin süreler değildir. Aktif yuvaya yaklaşılmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Çoğunlukla yapraklı taçta tek başına veya çift halinde beslenir. Üreme dışında meyve veren ağaçlarda küçük gruplar toplanabilir. Göç sırasında vaha ve açık çalılıkları da kullanır.

Ne Yer?

Böcekler ve tırtıllar başlıca besinidir; örümcekler ve küçük yumuşakçalar da yenir. Mevsim ilerledikçe meyve tüketimi artar: kiraz ve böğürtlen gibi meyveler, dönüş göçünde incir ve hurma alınabilir.

Nasıl Avlanır?

Taçta beslenirken uçan böcekleri kısa çıkışlarla yakalayabilir. Yer omurgasızlarını almak için zaman zaman yere iner.

Şarkıyla Ölçülen Geliş Tarihi

Hırvatistan’ın kuzeybatısındaki Mokrice’de 1991–2016 arasında 26 yıl boyunca ilk şarkının duyulduğu gün kaydedildi. Araştırmacı her yıl 10 Nisan’dan başlayarak sabah ve öğleden sonra dinledi. 2022’de yayımlanan çalışmada bu gün yaklaşık altı gün erkene kaymış, daha sıcak ilkbaharlarla daha erken kayıt arasında ilişki bulunmuştu. Ölçülen şey her kuşun gerçek varış anı değil, ilk duyulan şarkıydı; sonuç Türkiye’ye ait bir hız veya iklimin tek başına etkisinin kanıtı değildir.

Adadaki Göç Molaları

Yunanistan’ın Antikythira Adası’nda 1998–1999 ve 2002–2006 çalışmalarında, yedi ilkbahar ve beş sonbahar döneminde 675 birey yakalanarak incelendi. Bunların 631’i ilkbahar, 44’ü sonbahardaydı. İlkbaharda yeniden yakalanan 16 kuşun 10’u bir gün sonra kaydedildi; diğerlerinde iki ile altı gün arası süreler vardı. Tekrar yakalanmamak, kesinlikle bir gün kalmak demek değildir. Ağ uzunluğu ve çalışma takvimi değiştiğinden sayılar bütün Akdeniz’deki göçmenlerin mevsimsel oranı gibi okunamaz.

Hava ve Yuva Başarısı

İngiltere’nin doğusundaki Fenland’da, 1986–1996 arasında sonucu bilinen 67 yuva haziran havasıyla karşılaştırıldı. Serin ve yağışlı haziranlarda yuva başına uçan yavru üretimi daha düşük, sıcak ve kurak haziranlarda daha yüksekti. Yıllık örnekler küçüktü ve erken kaybedilen bazı yuvalar gözden kaçmış olabilirdi. Bu gözlemsel ilişki, her alanda yağmurun tek başına aynı etkiyi yarattığını göstermez.