← Tanım atlasına dön

Tür tanımından levhaya

Yerel veritabanındaki mevcut metin salt okunur gösterilir. Altı çizili terime basınca atlasın ilgili bölgesi açılır. Metin yeniden yazılmadı; bu örnek, tür içeriğinin yeni bilimsel onayı değildir. Mevcut kaynak metinler Türkçe ve İngilizcedir; atlas dili ayrıca korunur.

Sütlabi · Mergellus albellus

Hızlı Tanı

Sütlabi küçük, toplu gövdeli bir dalıcı ördektir. Erişkin erkeğin beyaz başındaki siyah göz maskesi dikkat çeker. Kahverengi başlıklı kuşlarda geniş beyaz alt yüz ve kısa, koyu gaga aranır; bu görünüm yalnız dişilere ait değildir, genç erkekler de benzeyebilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Gagası kısa ve gri, gözün renkli bölümü koyu kızıl kahverengidir. Bacakları ve perdeli ayakları gridir. Baş ve gaga, dolgun gövde üzerinde küçük tarakdiş görünümünü tamamlar.

Üreme giysili erkeğin gövdesi büyük ölçüde beyaz, sırtının ortası siyahtır. Göğsün iki yanında ikişer ince siyah çizgi bulunur. Böğürler ince açık gri dalgalıdır. Kuyruk sokumu ve kuyruk koyu gridir; beyaz gövdeyle karıştırılmaz.

Erkeğin gözünü çevreleyen siyah leke, beyaz baş ve beyaz tepe tüyleriyle karşıtlık oluşturur.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Dinlenme giysili erkek dişiye yaklaşır; üst tarafı daha siyahtır ve kanadın orta bölümünü örten tüylerinde beyaz alan kalır.

Dişinin kahverengi başlığı gri boyun ve gövdeyle birleşir. Çene altı ve boğaz beyazdır. Başın rengi tek başına türü belirlemez; kısa gaga ve beyaz alt yüz birlikte değerlendirilir.

Genç kuş dişiye benzer; göz ile gaga arasındaki alan siyah değil koyu kahverengidir. Gözleri erişkindekinden daha donuk, gri kahverengidir.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta kanatların tamamı beyaz görünmez. Kanadın orta bölümünü örten tüyler beyazdır; daha uzun örtü tüyleriyle iç uçuş tüyleri, koyu zemin üzerinde beyaz uçlar taşır. Genç görünümlü kuşlarda örtü tüyleri kahverengiye çalabilir. Bu desen kısa gaga ve baş deseniyle birlikte kullanılır.

Ses ve Davranış

Genellikle sessizdir. Tehlike karşısında erkekten zayıf ıslık, dişiden daha yüksek ve yuvarlanan hırıltılı çağrı duyulabilir. Su üstünden kalkar; uçuşu hızlı, kanat vuruşları sıktır.

Kurda erkek göğsünü öne kabartıp başını geriye çeker, gagasını yatay tutar. Bu gösteri duruşu, kuşun her zamanki gövde biçimiyle karıştırılmamalıdır.

Karıştırılabilecek Türler

1. Büyük Tarakdiş (Mergus merganser; Common Merganser), uzun ve kırmızı gagalıdır. Erkeğin başı koyu yeşil, gövdesi beyaz ve sırt ortası siyahtır. Dişinin kahverengi başı ile gri gövdesi arasında belirgin beyaz boyun alanı bulunur. Kısa gri gagalı Sütlabiyle karşılaştırmada gaga rengi ve uzunluğu önemlidir.

2. Tarakdiş (Mergus serrator; Red-breasted Merganser), ince kırmızı gagasıyla ayrılır. Erkeğin yeşil yansımalı koyu başı, dağınık çift tepesi, beyaz boyun halkası ve siyah benekli kızıl göğsü vardır. Dişi ve gençte kahverengi baş, boynun grisine yavaşça karışır; Büyük Tarakdişteki keskin beyaz boyun sınırı görülmez.

3. Altıngöz (Bucephala clangula; Common Goldeneye), büyük ve neredeyse üçgen başlıdır. Erkeğin koyu yeşil-siyah başında, sarı gözün önünde yuvarlak beyaz leke bulunur. Dişi çikolata kahverengisi başlı, beyazımsı boyun halkalı ve gri gövdelidir; siyah gagasının ucu sarımsı olabilir. Beyaz kanat alanı tek başına ayrım sağlamaz.

4. Telkuyruk (Clangula hyemalis; Long-tailed Duck) erkeğinin orta kuyruk tüyleri çok uzundur; kanatları koyudur. Dişi ve gençte kuyruk kısadır; üst taraf koyu, alt taraf beyazdır. Karmaşık tüy değişimi nedeniyle uzun kuyruk görülmemesi türü dışlamaz.

Dünya Yayılışı

Sütlabinin üreme alanı kuzey Avrasya’dadır; kış yayılışı Kuzey Afrika, Hindistan ve doğu Çin’e kadar uzanır. Güncel AviList’te Mergellus albellus bilimsel adı Smew İngilizce adıyla eşleşir. Geniş yayılış, bu alanların tamamında yıl boyunca aynı yoğunlukta bulunduğu anlamına gelmez.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye, türün kışın bulunduğu ülkelerdendir. BirdLife International’ın 2021 Avrupa değerlendirmesi, 2013–2019 için 130–4.300 bireylik kış nüfusu aralığı bildirir. Bu tarihli aralık güncel tek sayım veya her gölün kuş sayısı değildir. Aynı tabloda Türkiye’nin kısa ve uzun dönem nüfus eğilimleri, yetersiz veri nedeniyle bilinmiyor olarak verilmiştir.

Göç Yolculuğu

Avrasya-Afrika Göç Atlası’nda Avrupa halka bağlantıları genel olarak kuzeydoğu–güneybatı yönündedir. Fennoskandiya’dan Baltık ve orta-batı Avrupa’ya, kuzey Rusya’dan Hollanda’ya bağlantılar bulunur. Karadeniz ve doğu Akdeniz’de kışlayanların kuzeydoğu Avrupa, Hazar’dakilerin batı Sibirya bağlantıları anlatılır. Ancak kayıtların çoğu kuzey Avrupa’dandır; güneydoğu Avrupa’dan geri bildirimler eksiktir. Türkiye’deki tek bir kuşun kökeni bu genel örüntüden kesinleştirilemez.

Üreme Alanı

Kuzeyin nemli ormanlarındaki su alanlarında ürer. Norveç’in Vikna adalarında 2011–2014 araştırması ise yavrulu dişileri çıplak kaya, bataklık, alçak ağaçlık ve küçük göllerin iç içe geçtiği ortamda kaydetti. Bu yerel örnek, bütün üreme alanlarının yüksek ağaçlı sık orman gibi görünmediğini gösterir.

Yuva Yeri

Yuva ağaç kovuğunda veya uygun yuva kutusunda kurulur; içi bol hav tüyüyle döşenir. BTO derlemesi bir sezonda bir kuluçka, tipik 7–9 yumurta ve dişinin yaptığı 26–28 günlük kuluçkayı bildirir. Yavrular hav tüylüdür ve erken hareket eder. Nebraska Üniversitesinin uzman derlemesinde uçuş gelişimi yaklaşık on hafta olarak verilir; bu bir Türkiye arazi ölçümü veya bütün yavrular için kesin gün değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Kışın buzsuz göller, rezervuarlar ve korunaklı kıyı suları kullanılabilir. BTO özeti, Britanya’da kışlayan kuşların önemli bölümünü eski çakıl ocaklarının oluşturduğu göl kümelerinde bildirir. Bu, o ülkenin habitat örneğidir; Türkiye’de aynı yapay su alanlarını zorunlu kılmaz.

Ne Yer?

Küçük balıklar, su böcekleri ve böcek larvalarıyla beslenir. BirdWords uzman anlatımı, üreme döneminde böcek larvalarını; kış ve erken ilkbaharda balıkları öne çıkarır. Bu nitel mevsim farkı, her yerde aynı besin yüzdelerinin bulunduğunu göstermez.

Nasıl Avlanır?

Su yüzeyinden dalıp avını su altında yüzerek takip eder. Kancalı gaga ucu ve ince kenar çıkıntıları balığı kavramaya yardım eder. Yakalanan balığı yüzeye getirip başı önden gelecek biçimde yutabilir.

Eski ve Güncel Bilimsel Ad

Sütlabi, güncel AviList’te Mergellus cinsinin yaşayan tek türüdür. Eski Mergus albellus adı aynı tarihsel türü anlatır. Cins adının değişmesi, eski kayıtların başka bir kuşa ait olduğu anlamına gelmez.

Kış Sürülerinin Görünümü

Avrasya-Afrika Göç Atlası, Avrupa’da Baltık’ın güneyinde erkeklerin; daha güney ve batıdaki sürülerde dişi ve gençlerin baskın olabildiğini bildirir. Bu, Avrupa için derlenmiş bir örüntüdür; Türkiye’deki her sürünün aynı eşey oranını taşıdığını göstermez.

Kışlama Alanlarının Değişimi

Avrupa’nın kuzeybatı ve orta kesimlerindeki 16 ülkeden 1990–2011 kış sayımlarını inceleyen 2015 araştırması, Sütlabinin kış dağılımının kuzeydoğuya kaydığını gösterdi. Analizde 6.883 sayım alanı vardı; ocak sayımları, eksik kayıtlar için modelle tamamlandı. İncelenen göç hattının kuzeydoğu bölümündeki pay, 1990’ların başındaki yüzde 6’dan 2010’ların başında yüzde 32’ye çıktı. Finlandiya, İsveç, Norveç, Estonya ve Letonya bu bölümdedir. Bunlar bütün dünyadaki bireylerin oranları değildir. Sıcaklıkla kurulan ilişki, Türkiye’deki kuşların tek tek izlendiği veya kaymanın yalnız tek bir nedene bağlandığı anlamına gelmez.

Korunan Alanların Önemi

1990–2011 kış sayımlarını kullanan 2015 Avrupa çalışmasında, kuzeydoğudaki koruma alanlarında sayı artışı dışarıdakinden daha güçlüydü; yine de Finlandiya, Letonya ve İsveç’te kuşların önemli bölümü koruma alanları dışında kışlıyordu. Alanlar analizde bütün dönem boyunca aynı koruma statüsünde sayılmıştı. Bu karşılaştırma, korumanın artışı tek başına yarattığını veya Türkiye’de aynı sonucun bulunduğunu göstermez.

Yuva Yeri ile Üreme Kanıtı

Norveç’in Vikna adalarında 2011–2014 araştırması, 54 su alanında yapılan taramalarda 19 yavrulu aile kaydetti. Mayıs taraması 2013’te yapılmamış, haziran taramaları dört yıl da sürmüştü. Üreme alanına 2012’de konan 20 yuva kutusu sonraki üç üreme döneminde kullanılmadı. Araştırmacılar az sayıdaki büyük ağaç ve uygun kovukla birlikte bunu değerlendirip yerde yuvalanma olasılığını güçlü buldu. Ancak gerçek bir yuva bulamadılar. Dolayısıyla yavrulu dişileri görmek üremeyi doğrularken, yerde yuva yapıldığı yorumu hâlâ bir çıkarımdır; iki kanıt düzeyi birbirine karıştırılmaz.