← Tanım atlasına dön

Tür tanımından levhaya

Yerel veritabanındaki mevcut metin salt okunur gösterilir. Altı çizili terime basınca atlasın ilgili bölgesi açılır. Metin yeniden yazılmadı; bu örnek, tür içeriğinin yeni bilimsel onayı değildir. Mevcut kaynak metinler Türkçe ve İngilizcedir; atlas dili ayrıca korunur.

Alamecek · Rhodopechys sanguineus

Hızlı Tanı

Alamecek (Rhodopechys sanguineus; Crimson-winged Finch), iri konik gagalı ve toplu gövdeli bir dağ ispinozudur. Kahverengi gövde, erişkin erkeğin koyu tepesi ve kanattaki pembe alan birlikte değerlendirilir. Doğu Alameceği ayrı türdür.

Genel Görünüm ve Duruş

Yerde dikçe durur, kısa sıçramalar yapar; yürüyüşü hafif sallantılıdır. Kahverengi gövde taşlı zeminde saklanabilir; hareket ettiğinde kalın gaga ve toplu gövde daha kolay seçilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Üreme erkeğinde tepe siyah, gaga ile göz arasındaki bölge ve yanak pembedir; kahverengi sırt tüylerinin merkezleri koyudur. Dişinin tepesi daha kahverengi ve çizgili, kanattaki pembelik daha soluk ve dardır. Gençte baş ve yüz daha düz kahverengidir. Az pembelik tek başına dişi tanısı koydurmaz.

Kirwan ve arkadaşlarının Asya ve Kuzey Afrika biçimlerini inceleyen 2006 araştırmasında ilk yazındaki bazı erkekler erişkin dişiye yaklaşır. Sonbahar tüylerinin açık kahverengi kenarları koyu ve pembe alanları örtebilir. Yaş, mevsim ve tüy değişimi birlikte değerlendirilir.

Uçuşta Görünüm

Güçlü, dalgalı uçuşunda üst kanattaki koyu tüylerle pembe alanlar karşıtlık oluşturur. Kanat altı gümüşümsü beyazdır; dış kuyruktaki beyazlık da belirginleşebilir. Üst ve alt yüzeyin deseni aynı değildir.

Ses ve Davranış

2006 araştırmasında Fas, Türkiye ve Gürcistan’dan yaklaşık 30 ses kaydı karşılaştırılmıştır. Bireysel değişkenlik ve farklı üreme evreleri, Asya ve Kuzey Afrika biçimlerini sesten güvenilir biçimde ayırmayı güçleştirmiştir. Bu, bütün çağrıların aynı olduğu sonucu değildir; tek heceden alt tür kararı verilmez.

Karıştırılabilecek Türler

Doğu Alameceği (Bucanetes mongolicus; Mongolian Finch), pembe ve beyaz kanat alanlarıyla karışabilir. Üreme erkeğinin başı Alamecekteki siyah tepe yerine açık kahverengidir; gagası açık sarımsı, gövdesi daha hafif görünümlüdür. Dişi ve gençlerde baş deseniyle kanat beyazlığı birlikte incelenir.

Boz Alamecek (Rhodospiza obsoleta; Desert Finch), daha düz kum-kahverengi gövdelidir. Erkekte gaga yazın siyah, kışın koyu uçlu kahverengi-sarıdır; dişide boynuz sarısı veya siyah olabilir. Erkeğin gaga ile göz arasındaki siyahlığı, Alameceğin geniş koyu tepesinden farklıdır. Genç gagası açık olabilir; gaga rengi yaş ve mevsimle birlikte değerlendirilir.

Küçük Alameceğin (Bucanetes githagineus; Trumpeter Finch) üreme erkeğinde gaga turuncu-kırmızı, gövdedeki pembelik daha yaygındır; tepe siyah değildir. Kışın erkek gagası donuklaşır, dişi daha sadedir. Soluk bireylerde yalnız gaga değil, baş ve kanat deseni de karşılaştırılır.

Dünya Yayılışı

Asya toplulukları Türkiye’den Kafkasya ve İran üzerinden Orta Asya dağlarına kesintili yayılır. Kuzey Afrika’daki alienus, Fas ve Cezayir’dedir. Kullanılan AviList sürümü onu Rhodopechys sanguineus içinde alt tür tutar; başka listelerin ayırdığı taksonlar sessizce birleştirilmez.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de kayalık dağ alanlarında ürer. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesinde 2013–2019 için 50.000–200.000 çift verilir; yöntem ve nüfus eğilimleri veri yetersizliğiyle işaretlidir. Tablodaki yüzde 96 Avrupa değerlendirmesinin payıdır, dünya nüfusunun değil. Bu değer 2026 sayımı olarak okunmaz.

Göç Yolculuğu

Kışın sürüler daha alçak yükseltilere inerek tarım alanlarında beslenebilir. Bu yükselti değişimi Türkiye’de her kuşun aynı vadiden, aynı tarihte geçtiğini göstermez.

Üreme Alanı

Seyrek bitkili, taşlı ve kayalık dağ yamaçlarını kullanır. Tohum veren küçük bitkiler ve açık beslenme yüzeyleri önemlidir; her yüksek tepe aynı olanakları sunmaz.

Yuva Yeri

Gavrilov ve Gavrilov’un 2005 tarihli Kazakistan rehberinde dişinin yerde, kaya veya otların altında kuru ot, kök ve bitkisel liflerden çanak yuva yaptığı anlatılır. Verilen değerler 4–5 yumurta, dişinin yaptığı 12–13 günlük kuluçka ve 16–17 günde uçuşa geliş süresidir. Erkek kuluçkadaki dişiyi, iki ebeveyn de yavruyu besler. Bunlar Kazakistan derlemesinin değerleridir; Türkiye’de yeni ölçülmüş süreler değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Günlük beslenmede taşlı açıklıkları kullanır. Üreme dışında daha aşağıdaki boş kayalıklar ve tarım kenarlarına inebilir. Genellikle yerde olsa da özellikle ilkbahar ötüşünde ağaç veya çalıya konabilir.

Ne Yer?

Besinin temelini alçak bitkilerden ve yerden alınan tohumlar oluşturur; az miktarda omurgasız da bildirilir. Kalın gaga, yenilen bitkinin adını tek başına göstermez.

Nasıl Avlanır?

Taşlı zeminde ve ot kümeleri arasında yavaşça ilerleyerek tohum arar.

Gavrilov ve Gavrilov’un Kazakistan rehberi, yavrulara besin taşırken dil altındaki keseden yararlanıldığını bildirir. Gagada parça görünmemesi her dönüşün besinsiz olduğunu kanıtlamaz.

Bilimsel Adın Erzurum Bağlantısı

Kirwan ve arkadaşlarının 2006 taksonomi araştırmasına göre Gould türü 1838’de Erzurum çevresinden tanımlamıştır. Eski yayınlardaki sanguinea yazımı başka bir Türkiye kuşu anlamına gelmez; burada güncel AviList’in Rhodopechys sanguineus adı kullanılır.

Tarih ve Davranış Birlikte Okunur

Guy Kirwan’ın 1998 tarihli İngilizce Karadağ makalesinde, Türkiye’de 19 Haziran 1996’da görülen altı Alameceğin arasında yuvadan uçmuş bir genç vardır. Bu yerel üreme bağlamı, yalnız erişkin bulunan yaz kaydından daha güçlüdür. Tek günlük ziyaret bütün Türkiye’nin üreme takvimini veya güncel nüfusu ölçmez.

Kıbrıs’taki Sıra Dışı Kayıt

Kıbrıs’ta 27 Kasım 2010’da su deposu yakınında beş Alamecek kısa süre ağaçlarda görülmüş, biri fotoğraflanmıştır. Gökeri ve Fuller’in 2012 notu bunu adanın ilk kaydı olarak bildirir. Kanattaki pembe, koyu tepe ve yüz deseniyle birlikte değerlendirilmiştir. Bu, düzenli Türkiye–Kıbrıs göç hattının kanıtı değildir.