Hızlı Tanı
Yosun Kazı (Branta bernicla, Brant) küçük, koyu renkli bir kazdır. Siyah başı, boynu ve göğsü; kısa siyah gagası ve beyaz kuyruk altı birlikte tanınır. Erişkinin boyun yanlarında küçük beyaz lekeler bulunur.
Genel Görünüm ve Duruş
Gövdesi toplu, boynu kısadır. Sırt ve kanatlar gri-kahverengi, ayaklar siyahtır. Beyaz boyun lekeleri genellikle önde birleşen tam bir halka oluşturmaz.
Koyu karınlı bernicla alt türünde alt taraf gri-kahverengidir. Açık karınlı hrota alt türünde göğüs siyahı ile açık karın arasındaki karşıtlık daha güçlüdür. Nigricans alt türü daha koyu karınlı ve daha geniş beyaz boyun lekeli olabilir. Renk biçimi eşey farkı değildir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişi benzer giysilidir; erkek genellikle biraz daha büyüktür. Bu büyüklük farkı, tek kuşun fotoğrafında güvenilir eşey tayini sağlamaz.
Genç kuşta beyaz boyun lekesi azdır veya henüz yoktur. Sırt ve üst kanattaki tüylerin açık renkli uçları, ince soluk sıralar oluşturur. Boyun lekesinin bulunmaması, bu nedenle Yosun Kazını tek başına dışlamaz.
Uçuşta Görünüm
Uçuşu hızlı, kanat vuruşları sıktır. Sürüler genellikle dalgalanan sıralar veya düzensiz kümeler oluşturur; V biçimi seyrektir. Sürü düzenine ek olarak kısa boyunlu, toplu siluet ve beyaz kuyruk altı da değerlendirilir.
Ses ve Davranış
Yerde ve uçarken duyulan çağrısı alçak, boğuk ve gırtlaksıdır; “rruk” veya “rott” gibi gelebilir. Toplumsaldır; büyük sürüler kurar. Yazılı ses benzetmesi tek başına kesin teşhis yerine geçmez.
Karıştırılabilecek Türler
Ak Yanaklı Kazın (Branta leucopsis, Barnacle Goose) yüzü belirgin beyaz, sırtı gri ve enine çizgilidir. Yosun Kazında beyazlık yüzü kaplamaz. Sibirya Kazı (Branta ruficollis, Red-breasted Goose) ise kestane renkli yanak, boyun ve göğüs alanları ile keskin beyaz sınırlarıyla ayrılır.
Dünya Yayılışı
Kuzey Kutup çevresinde ürer; farklı toplulukları ayrı kıyılarda kışlar. Bernicla alt türü kuzey-orta Sibirya’da ürer, İngiltere ve Kuzeybatı Avrupa kıyılarında kışlar. Hrota; Kanada Arktiği, kuzey Grönland, Svalbard ve Franz Josef Topraklarıyla bağlantılıdır. Nigricans ise kuzeydoğu Sibirya, Alaska ve kuzeybatı Kanada’dan Pasifik’in Asya ve Amerika kıyılarına uzanır.
Türkiye’deki Durumu
Türkiye’de nadir ve rastlantısal görülen bir türdür. Avibase’ın İngilizce Türkiye listesi bu durumu açıkça belirtir. Bu kayıt statüsü, Türkiye kıyılarında düzenli kışladığı veya belirli bir bölgede her yıl beklendiği anlamına gelmez. İncelenen kaynaklar Türkiye için düzenli üreme ya da ay ay oluşum takvimi sağlamaz.
Göç Yolculuğu
Britanya ve İrlanda’daki kış topluluklarının bile kökeni aynı değildir. BTO, Kanada ve Svalbard’dan gelen açık karınlı topluluklar ile Rusya’da üreyen koyu karınlı topluluğu ayırır. Bu farklı göç bağlantıları, Türkiye’de rastlanan tek bir kuşa yalnız görünüşünden kesin rota atamayı güçleştirir.
Üreme Alanı
Yazın Arktik tundrada, kıyı veya göl yakınında bulunur. Üreme dışındaki dönemde sığ körfezler, haliçler, lagünler ve kıyı çamurlukları önemlidir. Yaşam alanı yalnız açık deniz değildir; yiyeceğe erişebildiği korunaklı kıyı kesimlerini de kullanır.
Yuva Yeri
Yuva yerdeki sığ çukurda kurulur; ot, yaprak ve ince tüylerle döşenir. Genellikle 3–5 yumurta bulunur. BTO’nun uzman derlemesi dişinin 24–26 gün kuluçkaya yattığını bildirir; Cornell’in Kuzey Amerika hesabında süre 23–24 gündür. Bu farklı kaynak aralıkları tek bir ortalamaya çevrilmez. Yavrular ince yavru tüyleriyle kaplı ve hareketlidir; Cornell hesabına göre bir gün içinde yürüyüp yüzebilirler. Erken yuvadan ayrılmaları uçabildikleri anlamına gelmez.
Günlük Alan Kullanımı
Britanya’daki RSPB hesabı, deniz çayırı ve alg yataklarıyla bağlantılı haliçleri ve tuzlu bataklıkları öne çıkarır. İngiltere’nin güneyindeki bazı kuşlar çayırlarda da beslenir. Bu kullanım, bütün toplulukların aynı ölçüde tarlaya veya kent parkına bağımlı olduğunu göstermez.
Ne Yer?
Temel besini bitkilerdir. Deniz çayırları, yeşil algler ve tuzlu bataklık bitkileri önem taşır. Kuzey Amerika için hazırlanan Audubon hesabı, üreme alanlarında ot ve saz benzeri bitkilerin de yenildiğini; az miktarda su böceği, yumuşakça ve solucan alınabildiğini belirtir. Bu nedenle “kesinlikle yalnız bitki yer” ifadesi gereğinden katıdır.
Nasıl Avlanır?
Sığ suda başını öne eğerek, bazen gövdesini öne yatırıp arka tarafını kaldırarak bitkilere uzanır. Kıyı düzlüklerinde ve karada yürüyerek otlar. Bitkiye ulaşabilmesi su düzeyine bağlıdır; beslenme yerini yalnız bitkinin kıyıda bulunması belirlemez.
Gelgit ve Besine Erişim
ABD’nin Kaliforniya eyaletindeki Humboldt Körfezi’nde, Ocak–Mayıs 2000’de nigricans alt türünün beslenme alanları haritalandı. Araştırmacılar 34 arazi taramasında 153 sayım yaptı; körfezi 31 inceleme alanına ayırdı. Deniz çayırı için 133 örnek ise kuş sayımlarıyla aynı anda değil, Temmuz 2000’de toplandı. Kuşların yoğunluğu birçok analizde bitkinin besin değeri ve su düzeyiyle ilişkiliydi. Bu gözlemsel ilişki, her kuşun her koşulda en besleyici bitkiyi seçtiğini kanıtlamaz.
Yuva Başarısının Farklı Aşamaları
Norveç’in Svalbard bölgesindeki Tusenøyane adalarında 7–8 Ağustos 2018’de yapılan incelemede, karaya çıkılan altı ada yürüyerek tarandı; başka iki adanın çevresinde de aileler arandı. Hrota alt türüne ait dört kullanılmış yuva bulundu. Üçünde yumurtadan çıkış izleri olmasına rağmen yavrulu aile görülmedi. Bu sonuç, yumurtanın açılmasıyla yavrunun uçuş çağına ulaşmasının aynı başarı ölçüsü olmadığını gösterir. Araştırmacılar artan yırtıcı baskısını olası açıklama saydı; doğrudan ve kesin neden olarak kanıtlamadıklarını belirtti.
Ömür Kayıtları Nasıl Okunur?
BTO’nun Britanya ve İrlanda halkalama kayıtlarında en uzun ömür 28 yıl, 2 ay ve 12 gün olarak verilir; kayıt 2001’de belirlenmiştir. Bu bir azami kayıttır, her Yosun Kazının beklenen ömrü değildir. BTO’nun üreme yaşına ulaşmış kuş için verdiği tipik yaşam beklentisi ise 11 yıldır.
