← Tanım atlasına dön

Tür tanımından levhaya

Yerel veritabanındaki mevcut metin salt okunur gösterilir. Altı çizili terime basınca atlasın ilgili bölgesi açılır. Metin yeniden yazılmadı; bu örnek, tür içeriğinin yeni bilimsel onayı değildir. Mevcut kaynak metinler Türkçe ve İngilizcedir; atlas dili ayrıca korunur.

Bozkır Delicesi · Circus macrourus

Hızlı Tanı

Bozkır Delicesinin erişkin erkeği çok açık gri üst tarafı, beyaz alt tarafı ve kanat ucundaki küçük siyah kamasıyla dikkat çeker. Baş ve göğsün üstü de açık gri-beyazdır. Belindeki açıklık, keskin sınırlı büyük bir beyaz leke gibi durmaz. Bu açık erkek görünümü, kahverengi dişi ve gençlerle aynı sanılmamalıdır.

Genel Görünüm ve Duruş

Dişinin üst tarafı kahverengi, alt tarafı kahverengi çizgilidir; belinde küçük, beyaz V biçimli bir leke bulunur. Baş ile boyun arasındaki açık halka çoğu kuşta belirgindir. Halkanın gerisindeki koyu boyun alanı, yüzdeki koyu yanakla birlikte okunmalıdır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Tam erişkin erkek giysisine geçmemiş kuşlarda kahverengi tüyler bulunabilir. Bu nedenle kahverengi görünen her birey dişi değildir. Tüy değişimi ve yaş, özellikle genç erkeklerin değerlendirilmesinde önemlidir.

Gençte üst taraf koyu kahverengi, alt taraf sıcak kızıl ve çoğunlukla çizgisizdir. Koyu yanak arkasındaki açık boyun halkası ile kanat altının iç bölümündeki koyu uçuş tüyleri dikkat çeker. Bu görünüm Çayır Delicesi genciyle çok yakındır; açık halka tek başına tür tanısı değildir.

Uçuşta Görünüm

Açık alanın üzerinde alçaktan, yavaş uçarken av arar. Açılmış kanat ucunda çoğu kez dört ayrı uzun uçuş tüyü, parmaklar gibi seçilir. Kanat kapalıyken veya bazı tüyler değişirken görülen uçların sayısı yanıltabilir; kuş yalnız “parmak” sayılarak adlandırılmamalıdır.

Ses ve Davranış

Üreme dışında çoğunlukla sessizdir. Üreme alanında kısa alarm sesleri, yuvarlanır gibi uzayan çağrılar ve daha sert, art arda notalar duyulur. Sesleri başka delicelerin sesleriyle benzerdir; yalnız ses benzerliğinden kesin tür tanısı yapılmamalıdır.

Karıştırılabilecek Türler

Çayır Delicesi Circus pygargus, dişi ve genç kuşlarda gerçek bir tanı güçlüğüdür. Erişkin dişi Bozkır Delicesinin kanat altında içteki uzun uçuş tüyleri genellikle daha koyudur; dıştaki tüyler daha açık kalır. Dış bölümün arka kenarında, dişi Çayır Delicesindeki gibi belirgin koyu bir şerit genellikle bulunmaz. Kanat içindeki açık bantlar Bozkır Delicesinde gövdeye doğru daralabilir. Yüz deseni ve gövde çizgileri bireyler arasında değiştiğinden bunlar birlikte kontrol edilmelidir. İlk kışını geçiren kuşlar, aşınmayla erişkin dişilere yaklaşabilir; sonbaharda görülen tek bir renk kuralı ilkbaharda yeterli olmayabilir.

Gökçe Delice Circus cyaneus da özellikle kahverengi dişilerde karışabilir. Kanadı daha geniş ve yuvarlak, açık kanat ucunda çoğunlukla beş parmak belirgindir. Fakat tüy değiştiren Gökçe Delicede kanat ucu sivrileşebilir; bazı gençlerin kanat deseni de benzer olabilir. Tünemiş erişkin dişilerin tek görüntüden ayrılması çok güçleşebilir. Baş-boyun deseniyle kanat altındaki bantların birlikte görülmesi gerekir.

Dünya Yayılışı

Bozkır Delicesi Circus macrourus, alt türü tanınmayan bir Avrasya yırtıcısıdır. Güncel küresel liste temel üreme alanını Orta Avrasya, kış dağılımını Afrika’nın güneyine, Hindistan’a ve Myanmar’a kadar uzanan geniş bir alan olarak verir. Bu coğrafi çerçeve, tek bir kuşun bütün bu ülkelerden geçtiği anlamına gelmez. Yerleşik bir tür gibi yıl boyunca aynı üreme bozkırında kalması beklenmemelidir.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’deki kayıtlar göç, kışlama ve tarihsel üreme bilgilerini içerir. BirdLife’ın 2003 eylem planı, güneydoğuda kışlama bildirimini ve Pleasance’ın 1997 yayınına dayanarak Orta Anadolu’da küçük bir üreyen topluluk bulunduğu bilgisini aktarır. Bunlar tarihsel kayıtlardır; 2026’da aynı alanlarda kaç çift bulunduğunu gösteren yeni bir sayım değildir. Tek bir yaz gözlemi veya kur uçuşu da kendi başına yuva kanıtı sayılmaz.

Göç Yolculuğu

Kazakistan’ın kuzey-orta kesiminde 2007–2008’de izlenen altı erişkin, Hazar’ın batısı ve Orta Doğu üzerinden Afrika’ya ilerledi; kış alanları Sahel kuşağına yayıldı. Aynı araştırmada 2007–2008 kışında Hindistan’da verici takılan, ilk kışındaki bir erkek yazı Orta Kazakistan’da geçirdi. İzleme ve halka dönüşleri, aynı genel üreme bölgesindeki kuşların Afrika veya Hindistan’da kışlayabildiğini gösteriyordu. Bu küçük örneklem, Türkiye’de görülen her bireye aynı ülke dizisini atamaya yetmez. Araştırmada ilkbahar yolları da sonbahardakinden daha doğrudan ve bireyler arasında değişkendi.

Üreme Alanı

Bozkır ve otlaklar önemli üreme ortamlarıdır; türün alan kullanımı yalnız kuru bozkırla sınırlanmaz. Kazakistan’ın Naurzum bölgesinde 2000 ve 2006 haziranlarındaki araştırma, bozkır bitkileri arasında, nehir ve göl çevresindeki sazlıklarda, terk edilmiş veya işlenen buğday alanlarında yuvalar buldu. Kullanılan ortamlar ve tarım alanlarının payı iki yıl arasında değişiyordu.

Yuva Yeri

Yuva yerde, çevredeki bitkilerin sakladığı otlardan yapılır. Uzman derlemesinde tipik 4–5, daha geniş olarak 3–6 yumurta; dişinin 29–30 günlük kuluçkası ve yavruların 5–6 hafta yuvada kalması bildirilir. Bu genel süreler Türkiye’de ölçülmüş bir örneklem değildir. Erkek kuluçkadaki dişiye besin getirir. Kuşun iniş noktası izlenerek yuva örtüsüne girilmemelidir.

Günlük Alan Kullanımı

Gündüz besin aradığı alanla gece topluca konduğu alan farklı olabilir. Eylem planı, kışın otlak ve dikenli ağaçlıkların ortak geceleme yerleri olarak önemini vurgular. Aynı yere çok sayıda kuşun gelmesi, orada yuva bulunduğunu göstermez.

Ne Yer?

Küçük memeliler ve küçük kuşlar önemli avlardır. Kertenkele ve iri böcek de alabilir; kışın iri böceklerle beslenmesi de bildirilir. Bu genel liste, Türkiye’de belirlenmiş bir av yüzdesi değildir.

Nasıl Avlanır?

Tarla ve açık otlakların üzerinde alçaktan uçarak alanı tarar, fark ettiği avın üzerine yönelir. Kuşları kovalarken hızlanabilir. Besin taşıyan kuşu takip etmek yuvasının açığa çıkmasına yol açabileceğinden yaklaşılmamalıdır.

Yumurta Sayısıyla Hesap Varsayımını Ayırmak

Kazakistan’ın Naurzum bölgesinde 2000 ve 2006 araştırmasında, yumurtlamasının tamamlandığı bilinen 33 yuvada ortalama 5,72 yumurta vardı. Erken başlayan yuvaların tam yumurta sayısına ilişkin veri azdı; sonuç Türkiye’ye veya bütün yuvalara değişmez sayı olarak uygulanamaz. Aynı çalışmada hesaplamalarda kullanılan 30 günlük kuluçka süresi bir varsayımdı; o araştırmada bütün kuluçkaların baştan sona ölçüldüğü anlamına gelmiyordu.

Genç Dişiler de Üreyebiliyor

Aynı Kazakistan araştırmasının 2006 verisinde, yaşı tüy görünümünden belirlenen 20 üreyen dişinin yüzde 35’i önceki yıl doğmuştu. Demek ki üreme olgunluğu ile tam erişkin tüy görünümü aynı şey değildir. Bu yerel gözlem, her dişinin aynı yaşta ürediğini söylemez; fakat türe kesin bir “üç yaşından önce üremez” sınırı koymayı da desteklemez.