Ak Gerdanlı Kılkuyruk

Hızlı Tanı

Ak Gerdanlı Kılkuyruk, beyaz yanak ve boğazı koyu tepesiyle güçlü karşıtlık oluşturan, kahverengi benekli bir ördektir. Gaganın taban yanlarında kırmızı alan vardır; gaganın geri kalanı koyu gri veya mavi-gri görünür. İnce gövdesi ve açık renkli sivri kuyruğu yüz desenini tamamlar.

Genel Görünüm ve Duruş

Şili’nin resmi tür rehberinde başın üstü, ense ve arka boyun ince koyu çizgili kızılımsı kahverengi olarak tarif edilir. Başın alt yarısı, boğaz ve boynun ön bölümü beyazdır; koyu ve açık alanlar yüzü iki farklı renkli bölüm gibi gösterir. Gövdenin yanları ile kuyruk tabanının üstünü ve altını örten tüyler açık kahverengidir. Gri gaganın üst bölümünün tabanında kırmızı alan bulunur. Bu renk anlatımı Şili’deki rubrirostris alt türüne aittir.

Kuyruk dar, sivri ve açık kahverengiye çalan krem renklidir. Koyu gri bacaklar ve perdeli ayaklar, suda hareket eden gövdenin altında kalabilir. Nicole Bouglouan’ın tür hesabı sırtta açık kahverengi kenarlı koyu tüyler, göğüs ve karında ise kahverengi zemin üzerindeki koyu benekleri anlatır. Başın üstü ve ense koyu kahverengidir; başın yanları, boğaz ve boynun üst ön bölümü beyazdır. Gaganın uç kısmında koyu bir tırnak bulunur.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin erkek ve dişi aynı temel deseni paylaşır: kahverengi gövde, koyu tepe, geniş beyaz yüz ve kırmızı tabanlı gaga. Bahamalar Ulusal Vakfının bahamensis alt türünü anlatan rehberi, dişinin tüylerini biraz daha soluk, gaga tabanındaki lekesini de daha az canlı turuncu-kırmızı tarif eder. Işık, uzaklık ve bireysel görünüş bu küçük farkları ayırt etmeyi zorlaştırabilir. Yan yana olmayan bir kuşu yalnız daha soluk veya daha küçük göründüğü için kesin dişi saymayın.

Üniversite rehberinde genç kuşun gaga tabanında erişkindeki kırmızı rengin henüz bulunmadığı, yeşil kanat aynasının daha silik olduğu ve özellikle alt tarafının sarımsı tona çalabildiği belirtilir. Bu açıklama, erişkine benzeyen fakat henüz aynı canlı renkleri taşımayan genç kuş içindir; yeni yumurtadan çıkmış hav tüylü yavruyla karıştırılmamalıdır. Gençte gaga da erişkine göre daha kısa tarif edilir.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta veya kanat açıldığında başın beyaz yanak-boğaz alanı, benekli kahverengi gövde ve sivri açık kuyruk birlikte izlenebilir. Doğu Karayipler saha rehberinde üst kanattaki kahverengi ve yeşil alanlar ile kanat altındaki açık leke ayrı ayrı tarif edilir. Yeşil alan, ördek tanımlarında “kanat aynası” denen renkli uçuş tüyü bölümüdür; üst kanadın deseni ile alttaki açık alan aynı yüzey değildir. Bu yüzden kuşun hangi kanat yüzünün görüldüğüne dikkat edilir. Açık renkli bir kanat altı görüntüsünden üstteki aynanın kenar rengi belirlenemez.

Ses ve Davranış

Erkek alçak, ıslığa benzeyen sesler, dişi yumuşak vaklamalar çıkarır. Nicole Bouglouan’ın uzman tür hesabı uçuşu hızlı ve çevik olarak anlatır; kuşlar tek başına, çift veya küçük gruplar halinde görülebilir.

Smithsonian tür hesabına göre suya yakın, ot ve sık bitkiler arasında gizlenen sığ yer çukuru yaprak, ot ve yumuşak tüylerle döşenir. Dişi 5–12 yumurta bırakır; yaklaşık 26 günlük kuluçkadan sonra yavrular çıkar. Yavrular birkaç saat içinde yürüyebilir, yüzebilir ve besin toplayabilir; yine de anne korumasından bağımsız değillerdir. Dişi yavru bakımını yürütür. Aktif yuvaya yaklaşmak yerine kuşların giriş çıkışını uzaktan izleyin.

Karıştırılabilecek Türler

Kırmızı Gagalı Ördek (Anas erythrorhyncha; İngilizce Red-billed Teal veya Red-billed Duck) de açık yanağı ve koyu tepesi nedeniyle benzetilebilir. Ancak onun gagasının çok daha geniş bir bölümü kırmızıdır; üst orta çizgisi koyu görünür. Ak Gerdanlı Kılkuyrukta kırmızı renk gaganın taban yanlarında toplanır. British Waterfowl Association hesabında Kırmızı Gagalı Ördeğin iki eşeyi de benzer renkli, griye çalan gövdeli ve açık kenarlı yan tüyleri olan bir ördek olarak anlatılır. Bu karşılaştırmada yalnız kırmızı gaga görmek yetmez: kırmızının nerede olduğu, yüzün açık alanı ve gövde deseni birlikte incelenir.

Amerika Dikkuyruğu (Oxyura jamaicensis; İngilizce Ruddy Duck) da koyu tepenin altında beyaz yanak taşıyabilir; Hispanyola saha rehberinde gerçek bir karşılaştırma olarak yer alır. Daha toplu gövdesi, kısa ve kalın boynu, geniş ve güçlü gagasıyla ayrılır. Sert kuyruğunu sık sık yukarı diker; kimi zaman suya yatık da tutabildiğinden yalnız duruşla karar verilmez. Üreme erkeğinin gagası mavi, gövdesi kestane rengidir. Üreme dışında erkekte gaga donuk gri, gövde daha sade kahverengimsi olur. Dişi ve ilk yıl erkeğinde açık yanağın üzerinden koyu bir çizgi geçebilir. Mavi gaga bütün yaş ve eşeylerin özelliği değildir. Ak Gerdanlı Kılkuyruğun gaga tabanındaki kırmızı, benekli gövdesi ve açık sivri kuyruğu bu yapısal farklarla birlikte karşılaştırılır.

Dünya Yayılışı

Doğal yayılışı Bahamalar ve Karayipler’den Güney Amerika’ya uzanır; Peru, Şili ve Ekvador’un batı kıyılarıyla, Bolivya ve Arjantin gibi iç ve güney bölgelere ulaşır. Karayipler ve Güney Amerika’nın kuzeyindeki bahamensis, Güney Amerika’nın daha güneyindeki rubrirostris ve Galápagos adalarındaki galapagensis coğrafi olarak ayrılmış alt türlerdir. Galápagos’a özgü olan bütün tür değil, oradaki alt türdür. İngilizce Bahama Pintail adını taşımak, bütün kuşların yalnız Bahamalar’da yaşadığı anlamına gelmez.

Türkiye’deki Durumu

Yukarıda anlatılan doğal yayılış Türkiye’yi kapsamaz. Bu incelemede ülkeden kabul edilmiş yabani kayıt dizisi doğrulanmadı; bundan “Türkiye’de hiçbir zaman görülmemiştir” sonucu çıkarılmaz. Açık bir gölde yüzmesi de kuşun oraya doğal göçle geldiğini kanıtlamaz. Bakım altından kaçma veya insan eliyle taşınma olasılığı, gözlem ve kayıt geçmişiyle ayrıca değerlendirilmelidir.

Göç Yolculuğu

Toplulukların çoğu yerleşiktir; bu, bütün bireylerin yıl boyunca aynı küçük su birikintisinde kaldığı anlamına gelmez. Trinidad ve Tobago üniversite rehberi, Güney Amerika’daki bazı kuşların üreme dışında yer değiştirdiğini, su veya besin azalınca da hareket görülebildiğini anlatır. Doğu Karayipler rehberi de değişen su düzeylerine bağlı yerel dağılmayı belirtir. Bu hareketler, kuzeyde üreyip her yıl Türkiye üzerinden güneye geçen bir ördeğin düzenli göç rotası olarak sunulamaz.

Üreme Alanı

Tropik ve subtropik bölgelerde tuzlu, acı ve tatlı sularda yaşar. Acı su, tatlı su ile deniz suyu arasında tuzluluğa sahip sudur. Lagünler, mangrov çevresi, gelgit kanalları, kıyı bataklıkları ve sakin, sığ iç göller kullanılabilir. Yuvalama döneminde sık otların ve başka alçak bitkilerin saklanma sağladığı, fazla rahatsız edilmeyen alanlar önemlidir. Charles Darwin Foundation, Galápagos’taki galapagensis alt türünü çoğunlukla tuzlu lagünlerde bildirir; bu yerel örnek bütün türün yalnız deniz suyunda yaşayabildiği anlamına gelmez.

Yuva Yeri

Bahamalar Ulusal Vakfının bölgesel rehberi, kıyı adacıklarında ve mangrov kökleri arasındaki bitkiler altında gizlenen yer yuvalarını anlatır. Bahamalar’daki belirli bir örnekte dişiler, yuva adacığından beslenme alanına gidip gelebilmiştir. Kuşun beslendiği gölet ile yumurtalarının bulunduğu yer her zaman aynı nokta değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Gün içinde besin arar, yüzeyde dolaşır ve çift ya da küçük gruplar halinde hareket edebilir. Kullanabildiği besinin ve suyun azalması alan değiştirmesine yol açabilir.

Ne Yer?

Su bitkileri, tohumlar ve alglerin yanında küçük su omurgasızları da yer. Algler suda ışıkla besin üreten canlılardır. Bahamalar Ulusal Vakfının bahamensis alt türü hesabında tuzlu su karidesleri, küçük su kabukluları, su böcekleri ve çeşitli sinek larvaları sayılır. Bitkilerden de Ruppia gibi su otlarının ve çeşitli karasal otların tohumları alınır. Bu, Bahamalar için hazırlanmış bölgesel besin anlatımıdır; aynı avların Türkiye’de aynı oranda yendiğini gösteren bir liste değildir.

Nasıl Avlanır?

Çoğunlukla sığ suda yüzeyden toplar veya başını suya uzatarak alttaki bitkilere erişir. Gövdesini öne eğip kuyruğunu yukarı kaldırdığı da görülebilir. Üniversite rehberi bazen bütün gövdesini suya sokup dalarak besin aldığını da bildirir. Bu yüzden “yüzey ördeği” sözü, hiç dalmayan bir kuş demek değildir. Tek bir duruş ne yediğini kesin göstermez.

İlginç Bilgiler

Bahamalar’da 1985–1987 yıllarında yapılan ve 1992’de yayımlanan bilimsel çalışma, eş ilişkilerinin tek bir değişmez kalıptan daha çeşitli olduğunu gösterdi. Çoğu kuş tek eşli çift oluştururken bazı erkekler aynı dönemde iki eşle ilişkiliydi. İşaretli çiftlerin bir kısmı sonraki üreme mevsiminde birlikte kaldı, bir kısmında eş değişimi görüldü. Bunlar o Bahamalar topluluğunun gözlemleridir; bütün adalar veya Güney Amerika için aynı oranı vermek doğru olmaz. Üreme döneminde çift olmak, ömür boyunca eşin hiç değişmeyeceği anlamına gelmez.

Şili’de türün durumuna ilişkin eski anlatılar yeni kayıtlarla değişmiştir. Ülkenin 2015 resmi değerlendirmesi, daha önce yalnız seyrek yaz konuğu sayılan kuş için bazı yerlerde yıl boyunca varlık ve yuvalanma belgelendiğini anlatır. Sonuç, ülkenin her sulak alanında çok sayıda ördek bulunduğu değil, yalnız yaz konuğu açıklamasının yetersiz olduğudur. Bu örnek, türün yerleşiklik durumunu değerlendirirken gözlem tarihleriyle gerçek üreme kanıtını birlikte okumanın önemini gösterir.

Charles Darwin Foundation, Galápagos’taki galapagensis alt türünün yeşil kanat aynasında geniş sarımsı-kahverengi kenar tarif eder. Alt türün adıyla birlikte verilen bu işaret, adalardaki topluluğun bölgesel görünüşünü anlatır.

British Ornithologists’ Union, 14 Haziran 2022 tarihli Britanya E kategorisi listesinde Ak Gerdanlı Kılkuyruğu bulundurur. Bu kategori insan eliyle getirilmiş, taşınmış veya bakım altından kaçmış kuşların, kendini sürdüren yerleşik topluluk sayılmayan kayıtlarını kapsar. Britanya’daki sınıflama bir Türkiye bireyinin kökenini tek başına belirlemez; görünüşle türün adını doğru koymak ve kayıt geçmişiyle kökenini değerlendirmek iki ayrı iştir.