Batı Afrika Sumrusu

Hızlı Tanı

Batı Afrika Sumrusu (Thalasseus albididorsalis; West African Crested Tern), iri, çok açık renkli bir kıyı sumrusudur. Soluk gri üst tarafı, çatallı kuyruğu ve uzun sarı-turuncu gagası dikkat çeker. Üreme giysisinde başın üstü siyah; üreme dışında alın beyaz, başın arkası siyahtır.

Genel Görünüm ve Duruş

Erişkinde bacaklar siyahtır. Üreme sonrasında bazı kuşların başı neredeyse bütünüyle beyazlaşabilir; daha sonra siyah-beyaz baş deseni yeniden değişir. Bu yüzden yalnız baştaki siyahlığın büyüklüğüyle yaş ya da tür belirlenmez.

Gaganın düzenli biçimde uca doğru incelmesi önemlidir. Soluk sarı veya sarı-turuncu görünüş, üreme döneminde daha canlı turuncuya dönebilir. Işık ve duruş hem rengi hem gaganın kalınlığını etkileyebildiği için biçim ile renk birlikte değerlendirilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişiyi yalnız iriliğe bakarak ayırmak güvenli değildir. Gine-Bissau’nun Bantambur kolonisinde Nisan 2021’de incelenen 20 erişkinin eşeyi DNA ile belirlenmiştir. Dişiler ortalamada daha küçük ve hafif olsa da bütün ölçülerde erkeklerle örtüşme görülmüştür; tek kuşun görünüşünden kesin eşey tayini yapılmaz.

Genç kuşların bacakları turuncu, siyah veya açık benekli olabilir. Omuz tüylerinin merkezleri çoğunlukla dağınık gri görünür; erişkinin daha temiz giysisinden farklıdır. İlk kış kuşlarında göz arkasındaki koyu leke, koyu merkezli yeni kanat tüyleri ve daha gri kuyruk yaşın anlaşılmasına yardım eder.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta açık renkli gövde, uzun gaga ve çatallı kuyruk birlikte seçilir.

Ses ve Davranış

Yüksek ve gıcırtılı uçuş çağrıları çıkarır. Gambiya, Gana, Fas ve Senegal kayıtlarını Amerikan Kral Sumrusunun kayıtlarıyla karşılaştıran 2020 araştırmasında, Batı Afrika kuşlarının çağrıları genellikle daha tiz ve daha belirgin iniş çıkışlı bulunmuştur. Ancak incelenen ses özellikleri örtüşmüştür; her çağrının kesin ayrılabildiği gösterilmemiştir.

Karıştırılabilecek Türler

Tepeli Sumru (Thalasseus bengalensis; Lesser Crested Tern), gerçek bir karışma olasılığıdır. Batı Afrika Sumrusu ondan belirgin biçimde daha iri ve daha güçlü gagalıdır. Tepeli Sumrunun sırtı daha koyu gridir. İkisinde de kuyruk sokumu gri, gaga sarı-turuncu görünebilir; bu ortak renkler tek başına yeterli değildir.

Amerika’daki Kral Sumru (Thalasseus maximus; Royal Tern) çok benzerdir. Gagası ortalamada daha derin ve ağır görünür; Batı Afrika Sumrusununki daha ince ve düzenli daralan biçimdedir. Bu ortalama fark, bütün bireyleri kesin ayıran bir sınır oluşturmaz. Ayrıca uzun görünmek ile gerçekten daha uzun ölçülmek aynı şey değildir.

Dünya Yayılışı

Güncel AviList bu türü alt türlere ayırmaz. Moritanya’dan Gine’ye uzanan Atlas Okyanusu kıyılarında ürer. Üreme dışında Fas’a kadar kuzeye, Namibya’ya kadar güneye yayılır. Amerika’da üreyen Kral Sumru günümüzde ayrı bir türdür; eski Thalasseus maximus albididorsalis adı, bu Afrika kuşunu anlatır.

Türkiye’deki Durumu

Birds Canada’nın barındırdığı Avibase’in İngilizce Türkiye listesinde nadir ve rastlantısal konuk olarak yer alır. Bu statüden düzenli ilkbahar geçidi, kışlama veya Türkiye’de üreme sonucu çıkarılamaz. Eski “Royal Tern” kayıtları da hangi taksonun kastedildiği incelenmeden bu türe aktarılmamalıdır.

Göç Yolculuğu

Gine-Bissau’nun Bantambur kolonisinde Nisan 2021’de işaretlenen kuşlardan altısının 2022’ye kadar GPS verisi alınabilmiştir. Üreme dışı dönemde üçü koloninin yakın çevresinde, ağırlıkla Gine’de kalırken üçü Nijerya ve Angola’ya kadar gitmiştir. Aynı koloniden çıkan kuşlar böylece farklı uzaklıklara dağılabilmiştir. Küçük örneklem, bütün türün yarısının uzun göç yaptığı anlamına gelmez.

Üreme Alanı

Batı Afrika’da 1998–2019 arasında izlenen üreme kolonileri, Moritanya’dan Gine’ye uzanan kıyı adalarındaydı. Yuvalar çoğunlukla çıplak veya seyrek bitkili kumlukta bulunuyordu. Moritanya’daki Arel Adası’nda kayalık zemin de kullanılmıştır; türü yalnız düz kum adalarına bağlamak doğru olmaz.

Yuva Yeri

Genellikle tek yumurta bırakır ve iki eş yumurta ile yavrunun bakımına katılır. Batı Afrika kolonilerini ele alan 2022 yayınında kuluçka 25–31 gün, 2023 yayınındaki tür özetinde 28 gün olarak verilir. İkinci kaynak yavrunun uçmaya başlamasını 35–42 günle özetler. Bunlar yeni bir süre ölçüm deneyinin sonuçları olarak sunulmaz; bütün yuvalara uygulanacak tek gün sayısı değildir. Yavrunun kısa sürede yuvadan uzaklaşması, uçabildiği anlamına gelmez.

Günlük Alan Kullanımı

Tuzlu koylarda ve kıyı denizinde beslenir; açık plajlar başka sumrularla ortak dinlenme alanları olabilir. Ürediği ada, yiyecek aradığı deniz ve dinlendiği kıyı aynı işlevi görmez. Koloniye girilmeden, kuşların besin taşıdığı geçiş alanı açık bırakılarak gözlenmelidir.

Ne Yer?

Moritanya, Senegal, Gambiya, Gine-Bissau ve Gine’deki kolonilerde, 1998–2019 arasında yuvaların çevresinden toplanan kalıntılar balık bakımından çeşitli bir beslenmeyi göstermiştir. Araştırmacılar dışkı ve ağızdan çıkarılan topaklardaki balık kulak taşlarını incelemiştir. Bu taşlar balık türünü ayırt etmeye yardım eder. Sonuçlar, kuluçkadaki erişkinlerin yediklerini temsil eder; yavrunun menüsüyle aynı kabul edilmez.

Nasıl Avlanır?

Suyun üzerinde uçarak küçük balık arar; açık deniz ve tuzlu koylarda av peşinde görülebilir.

Kolonilerin Yer Değiştirmesi

Bir adada azalma, bütün türde aynı oranda azalma demek değildir. Moritanya’dan Gine’ye kadar Batı Afrika kolonilerini 1998–2019 verileriyle inceleyen çalışmada, kolonilerin kullandığı adaların zamanla değişebildiği görülmüştür. Senegal’in Saloum Deltası’nda 1998–2006’da tek adada toplanan üreme grubu, 2011’de kısmen iki başka adaya kaymıştır. Araştırmacılar, eksik yıllar ve farklı sayım yöntemleri yüzünden toplam nüfus değişimini değerlendirmenin zor olduğunu belirtir. Tek bir koloninin sayısı, bütün türün güncel dünya sayısı yerine kullanılamaz.

Gece Uçuşunun Anlamı

Gece hareketi, doğrudan görülmüş bir avlanma değildir. Gine-Bissau’daki Bantambur kolonisinde Nisan–Mayıs 2021’de GPS ile izlenen 18 erişkinin verileri, bazı uçuşların karanlık saatlerde de yapıldığını göstermiştir. Araştırmacılar gece beslenmesinin mümkün olduğunu tartışır; cihazlar her dalışı veya yakalanan balığı göstermiyordu. Hız ve yön verileriyle yolculuk ile av aramayı güvenilir biçimde ayıramamışlardır. Bu yüzden bulgu, “kuşlar geceleri de uçtu” sonucunu destekler; her gece uçuşunu başarılı balık avı olarak saymaya yetmez.

Başka Kolonileri Ziyaret

Başka bir koloniye uğramak, orada yeniden üremek demek değildir. Gine-Bissau’da işaretlenen ve 2021–2022 boyunca izlenebilen altı kuşun hepsi, kendi kolonileri dışında en az bir üreme alanına daha gitmiştir. Bazı ziyaretler kısa sürmüş, bazı alanlar üreme dışı dönemde uzun süre kullanılmıştır. Bu ziyaretler başka adaları tanımaya yardımcı olabilir; fakat GPS noktası tek başına yeni bir yuva veya ikinci bir yavru büyütme kanıtı değildir. Araştırmacılar, bu davranışın değişken kıyı adalarında yararlı olabileceğini bir yorum olarak sunar.