Ak Gözlü Yaprakbülbülü

Hızlı Tanı

Ak Gözlü Yaprakbülbülü, Afrika’nın doğu ve güneyindeki sık bitki örtüsünde yaşayan, sade görünümlü, zeytin yeşili bir bülbüldür. Erişkinde beyaz veya açık sarı iris, belirgin leke ve çizgiler taşımayan gövdeyle karşıtlık oluşturur. Alt tarafın sarılığı bölgelere göre değişir; türün bütün bireylerini aynı donuk gri karınla düşünmek doğru değildir.

Çoğu zaman yaprakların içinde gizlenir ve önce güçlü sesiyle fark edilir. Gençlerin gözü başlangıçta koyu olduğundan erişkinin açık gözünü her yaş için zorunlu tanı koşulu saymamak gerekir.

Genel Görünüm ve Duruş

Adını taşıyan güney formunda baş, sırt, kanat ve kuyruk koyu zeytin yeşilidir. Boğaz ve alt taraf zeytin grisidir; karın biraz daha açık olabilir. Gaga siyah veya koyu gri, bacaklar koyu gri, siyahımsı ya da koyu zeytin kahverengisi görünebilir. Türün sade gövde deseni, tek başına herhangi bir küçük yeşil kuşu tanımlamaya yetmez.

Daha kuzeydeki insularis formu genel olarak daha açık ve kahverengimsi zeytin tonlu, karnı soluk sarıdır. Oleaginus formunda alt göğüsten kuyruk altına uzanan sarı daha güçlüdür; hypoxanthus daha yeşil üst tarafı ve daha parlak sarı alt tarafıyla tarif edilir. Bunlar coğrafi farklılıklardır; farklı renkteki iki kuşu hemen erkek ve dişi diye ayırmak yanlış olur.

Beslenirken yapraklı dalların arasında tırmanır gibi ilerleyebilir. Bazen çalının tepesine veya açık bir dala çıkarak öter; tedirgin olduğunda hızla örtüye döner. Böyle kısa açıklık anları başın ve gözün seçilmesini kolaylaştırabilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi benzer tüylüdür; dişi ortalama olarak daha küçüktür. Bir kuşun görünür büyüklüğünden veya sarılığından güvenilir eşey tayini yapılmaz.

Gençte üst taraf daha zengin zeytin yeşili, alt taraf daha parlak sarı ve göğüs üzerinde zeytin yeşili bir örtü olabilir. İris başlangıçta kahverengi, göz çevresi sarı ve ağız kenarı turuncumsudur. Bu çıplak kısımlar zamanla erişkin görünüşüne yaklaşır; açık gözün ve göz çevresinin gelişimi aşamalıdır. Bu nedenle koyu gözlü genç ile açık gözlü erişkin arasında tek bir fotoğraftan kesin aylık yaş vermek uygun değildir.

Uçuşta Görünüm

Çoğunlukla sık örtünün içinde izlenir. Zaman zaman uçan böceği havada yakalayabilir. Bu beslenme uçuşu tek başına tanı sağlamaz. Yeniden konduğunda gövdenin sade deseni, iris ve coğrafyaya göre değişen alt taraf rengi birlikte aranmalıdır.

Ses ve Davranış

Yıl boyunca güçlü ve ısrarlı sesler çıkarabilir; üreme döneminde günün büyük bölümünde duyulabilir. Güney Afrika’daki formun delici “villi” çağrısını hızlı ve karışık bir dizi izleyebilir; bitişte hırıltı benzeri bir ses veya aşağı kayan ıslık bulunur. Kenya’daki insularis formunda daha farklı, kısa ve hızlı, sonunda yükselen diziler tanımlanır. Tek bir bölgenin ses yazımı bütün türün değişmez ötüşü sayılmaz.

Genellikle tek veya çift görülür; üreme dışında meyve bolluğunda daha büyük gruplar oluşabilir. Güçlü sesin duyulmasına rağmen kuşun seçilememesi, yaprak örtüsünde kalma alışkanlığıyla uyumludur. Kuşu açığa çıkarmak için örtüyü bozmak gerekmez.

Karıştırılabilecek Türler

Sarıca Yaprakbülbülü, Chlorocichla flaviventris, özellikle sarı alt taraflı coğrafi formlarla karışabilir. O tür daha iri ve koyu başlı görünür; belirgin beyaz göz kapağına karşılık irisi koyu kahverengi, kızıl kahverengi veya kırmızıdır. Beyaz göz kapağı ile gözün içindeki açık irisin aynı özellik olmadığına dikkat edilmelidir. Başın görünüşü, göz kapağı, iris ve ses birlikte değerlendirilir; gençlerin göz renkleri erişkin ayrımını her zaman sağlamaz.

Dünya Yayılışı

Afrika’nın doğu ve güneyine yayılır. Kuzeyde Etiyopya’nın en güneyi ve güney Somali’den Kenya ile Tanzanya’ya; daha güneyde Mozambik, Malawi, Zambia, Zimbabwe, Esvatini ve Güney Afrika’nın uygun kesimlerine uzanır. Kıyı kuşağı önemlidir, fakat nehir boyu bitki örtüsü ve ormanlı vadiler yoluyla içerilere de girer.

Dört alt tür kabul edilir. Insularis kuzeydoğu kesimlerde ve Zanzibar’da; hypoxanthus Tanzanya’nın güneydoğu kıyıları, Mafia Adası ve daha güneydeki bazı iç bölgelerde bulunur. Oleaginus güney Zimbabwe, güney Mozambik ve Güney Afrika’nın kuzeydoğu alçak kesimleriyle ilişkilidir. Adını taşıyan importunus formu Güney Afrika’nın daha yüksek kuzey alanlarından güney kıyı kuşağı boyunca Western Cape’e uzanır. Bu sınırlar geniş coğrafi çerçevelerdir; bir ülkenin her yerinde bulunduğu anlamına gelmez.

Doğal Yayılışındaki Durumu

Yayılışının önemli bölümünde yaygın veya yerel olarak boldur. Doğal bitki örtüsünü tercih etmekle birlikte ağaçlıklı bahçe ve bazı ikincil ortamları da kullanabilir. Bu uyum yeteneği, yoğun çalılık ve orman kaybının önemsiz olduğu anlamına gelmez. Eski bölgesel yoğunluk tahminleri güncel toplam Afrika nüfusu olarak kullanılmamalıdır.

Göç Yolculuğu

Yerleşiktir. Güney Afrika bölgesindeki halka verilerini inceleyen 2014 çalışma, erişkinlerin bulunduğu yere güçlü bağlılığını ve gençlerin de sınırlı dağılabileceğini bildirmiştir. Bu sonuç her bireyin hiç hareket etmediğini göstermez. Üreme dışında meyve arayan grupların yerel dolaşımı olabilir; düzenli kıtalar arası göç rotası olarak sunulmaz.

Üreme Alanı

Sık kıyı çalılıkları, yoğun ağaççık toplulukları ve ormanlar temel ortamlarıdır. Nehir boyu çalılık ve orman şeritleri, dikenli ağaçlık içindeki sık örtü, ayrıca bazı ağaçlıklı bahçeler kullanılabilir. Güney Afrika’da ormanlı vadiler boyunca dağ yamaçlarına ve nemli kuşağın herdem yeşil ormanlarına ulaşır; Mozambik’te nehir kıyısı sazlıklarında da kaydedilir. Bütün yayılışta yalnız tek bir bitki topluluğuna bağlı değildir.

Yuva Yeri

Dişi ince dallar, kuru ot sapları, kökçükler, liken ve bitki lifleriyle sığ, açık bir çanak yapar; içini daha ince malzemeyle döşer. Yuva sık yapraklı küçük bir ağaç veya çalının çatalında ya da dal ucunda olabilir ve örümcek ağıyla tutturulabilir. Dal ucundaki yuva yapraklarla da desteklenebilir.

Bir ile üç, genellikle iki yumurta bırakır. Kuluçkaya dişi yatar; erkeğin ona besin getirdiği görülmüştür. Uzman sentez kuluçkayı 12–17 gün, yavrunun yuvada kalışını 10,5–16 gün olarak verir. Yavruları iki eş besler; ısıtma bazı yuvalarda yalnız dişi, bazılarında iki yetişkin tarafından yapılır. Yuvadan çıkan gençler yaklaşık üç hafta daha beslenebilir. Bu süreler, her birey için kesin bir bitiş günü değildir.

Takvim bölgeseldir. Kenya’da nisan–ekim ve aralık; Zanzibar’da ağırlıkla eylül–ocak, ayrıca mayıs–haziran yuvalama kayıtları vardır. Güney Afrika’nın Eastern Cape bölgesinde temmuz–mayıs, Western Cape bölgesinde eylül–nisan kayıtları bildirilir; ikisinde de ekim–kasım belirgin dönemdir. Bu geniş kayıt aralıkları bir çiftin bütün bu aylar boyunca kesintisiz ürediğini göstermez. Yuva yakınında kuşları kaldırmadan uzaktan gözlem yapılmalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

Çoğunlukla orman ve çalılıkların yapraklı üst bölümlerinde beslenir; daha alçak örtüye veya seyrek çalılık altındaki yaprak döküntülerine de inebilir. Saklı kalma alışkanlığı belirgindir, fakat ara sıra açık dala çıkması olağandır. Meyve kaynağında toplanan kuş sayısı bir yuvaya yardımcı olan aile üyelerinin sayısı gibi yorumlanmamalıdır.

Ne Yer?

Başlıca besini meyveler ve üzümsü meyvelerdir. Uzman hesapta incirler ile Commiphora, Rhus ve çok sayıda başka bitki cinsinin meyveleri yer alır. Eklembacaklılar ve küçük salyangozlar da alınır; yalnız meyveyle beslendiği söylenmemelidir. Uzun bir bitki listesinden tek bir meyveye zorunlu bağımlılık veya her bölgede aynı besin oranı çıkarılmaz.

Nasıl Avlanır?

Yapraklı dallar arasında tırmanıp ilerleyerek meyve ve diğer besinleri toplar. Çoğunlukla taç örtüsünde çalışsa da yerdeki yaprak döküntülerinde arayabilir; zaman zaman uçan böcekleri havada yakalar. Üreme dışında bol meyve veren bir kaynakta gruplar bir araya gelebilir. Böyle toplu beslenme, türün yıl boyunca sürekli büyük sürüler halinde dolaştığını göstermez.

Kurda İki Farklı Ritim

Uzman hesapta tarif edilen kur gösterisinde çift yatay bir dalda karşı karşıya durur. Erkek başını eliptik bir hareketle indirip kaldırırken ara sıra tam bir dönüş yapar; tepe ve ense tüyleri kabarık, hafif açık kanatları titreşimlidir. Dişi de başını oynatır, fakat aynı anda aynı evrede değildir. İkisinin yumuşak sesleri gösteriye eşlik eder. Bu gözlem, görüntüsü sade olan bir kuşun davranışının da sade olması gerekmediğini gösterir; eş bağını bütün yaşam boyu değişmez ilan etmek için kanıt değildir.

Tüy Değişiminin Coğrafyası

Güney Afrika bölgesindeki halka verilerini inceleyen 2014 çalışma, kanattaki ana uçuş tüylerinin yenilenmesinin kuzeye doğru daha geç başladığını bildirmiştir. Buna karşılık tüy değişiminin süresi enlemle anlamlı biçimde değişmemiştir. Başlangıç zamanı ile toplam sürenin farklı sonuçlar verebilmesi önemlidir: bir kuşun daha geç başlaması, işlemin mutlaka daha uzun sürdüğünü göstermez. Bu sonuç bölgesel veri analizine dayanır; bütün Afrika için tek bir ay takvimi oluşturmaz.