Ak Kakadu

Hızlı Tanı

Ak Kakadu, Endonezya’nın Kuzey Maluku adalarına özgü, beyaz tüylü bir kakadudur. Açıldığında yukarıya ve yanlara doğru yayılan geniş beyaz tepeliği, koyu gagası ve açık renkli göz çevresi başlıca işaretleridir. Kanat ve kuyruğun altındaki soluk sarı tonlar beyaz görünümü tamamlar; bu sarılık tepeliğin sarı olduğu anlamına gelmez.

Genel Görünüm ve Duruş

Baş ve gövde beyazdır. Tepelik kapalıyken geriye yatık görünür; açılınca başın görünür genişliği belirgin biçimde artar. Tepelik uzunluğu ve rengi, başın bütünüyle birlikte değerlendirilir.

Gaga gri-siyah, ayak ve bacaklar gridir. Göz çevresindeki tüysüz halka beyazımsı veya sarımsı beyazdır. Koyu gaga açık yüz üzerinde belirginleşir. Tüylerin tabanındaki hafif sarılık ile kanat altındaki sarı yansıma, uzaktan bütünüyle beyaz görünen kuşta daha yakından seçilebilir.

Ormanda çoğu kez yüksek dallar ve ağaçların üst katlarında fark edilir. 1991–1992’de Kuzey Maluku, Endonezya’da yapılan araştırmada gözlemler ağırlıkla taç katında ve diğer ağaçların üzerine yükselen ağaçlarda toplanmıştır; daha alçakta görülen bireyler de vardır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi benzer beyaz tüyler ve beyaz tepelik taşır. Erişkin erkekte iris çok koyu kahverengi veya siyahımsı, erişkin dişide kızıl kahverengi olarak tarif edilir. Bu özellik, göz çevresindeki açık renkli çıplak deriyle karıştırılmamalıdır.

Genç, genel tüy görünümünde erişkine benzer; irisi koyu gridir. Bu nedenle koyu gözlü bir kuşu yaşını dikkate almadan erkek saymak güvenilir değildir. Gölgede veya uzaktan iris rengini ayırt etmek zor olabilir; yalnız tepelik duruşu ve genel beyaz görünüm de eşeyi belirlemez.

Uçuşta Görünüm

Açılan kanatların ve kuyruğun alt tarafında soluk sarı renk seçilebilir. Tepelik uçuş sırasında kapalı ya da uzaktan belirsiz görünebileceğinden, bütünüyle açık bir tepelik her gözlemde beklenmez. Kuş konduğunda tepelik rengi, koyu gaga ve açık göz çevresi birlikte yeniden incelenir.

Ses ve Davranış

Sık duyulan çağrıları burunsu, tek veya iki heceli “keh” ya da “ki-ah” benzeri seslerdir. Daha sert, kısa notaların hızlı tekrarlandığı diziler de verir. Bu çağrı tipleri aynı türün ses çeşitliliğidir; tek bir kısa heceyi bütün diğer kakadulardan kesin ayırıcı saymak doğru olmaz.

Çiftler ve küçük gruplar halinde görülür; akşamları ortak geceleme ağacında daha fazla kuş bir araya gelebilir. Endonezya’nın Halmahera Adası’nda Kasım 2014’te izlenen bir ağaçta yaklaşık sekiz kakadu gecelemeye gelmiştir. Bu yerel grup sayısı, bütün adalarda değişmeyen bir sürü büyüklüğü değildir.

Karıştırılabilecek Türler

Cacatua moluccensis, daha şeftalimsi gövde tonu ve açılan tepeliğindeki belirgin koyu şeftali–somon rengiyle ayrılır. Ak Kakadunun tepeliği beyazdır. Kuş yalnız beyaz bir siluet halinde görülüyorsa, gölgede kaybolan renkler düşünülerek daha iyi görüş beklenir.

Cacatua sulphurea beyaz gövde taşısa da sarı tepeliği ve sarı kulak bölgesiyle farklıdır. Ak Kakadunun kanat altındaki sarılık, başında sarı tepelik bulunduğu şeklinde yorumlanmaz. Doğal ada yayılışı, baş deseni ve gaga birlikte değerlendirilir.

Dünya Yayılışı

Doğal yayılışı Endonezya’nın Kuzey Maluku adalarındaki Halmahera, Bacan, Ternate, Tidore, Kasiruta ve Mandioli’yi kapsar. Bu sınırlı ada dağılımı, doğal topluluklarının korunmasında önemlidir.

Bisa ve Obi’den gelen eski örneklerin esaretten kaçmış veya insan eliyle taşınmış kuşlara ait olabileceği düşünülür. Doğal yayılış dışında görülen tek bir Ak Kakadu kaydı, o yerde kendiliğinden oluşmuş yerli bir topluluk bulunduğunu göstermez.

Doğal Yayılışındaki Durumu

Yakalama baskısı ve orman kaybı temel koruma sorunlarıdır. Ormandaki varlığı her yerde aynı değildir; uygun ağaç örtüsü bulunan bazı yerlerde karşılaşılabilmesi, bütün adalarda güvenli bir nüfusa sahip olduğunu göstermez.

Kuzey Maluku’da Ekim 1991–Şubat 1992 araştırması, Ak Kakaduyu yoğun biçimde ticarete alınan türler arasında değerlendirmiştir. Çalışmanın nüfus tahminleri o dönemin örneklemesine aittir; günümüzde yaşayan toplam kuş sayısı olarak sunulamaz. Eski sayılar ile yeni karşılaşmalar, yöntem ve alan farkları gözetilmeden doğrudan nüfus değişimi hesabına sokulmaz.

Göç Yolculuğu

Hareketleri hakkında bilgi sınırlıdır. Beslenme ve geceleme alanları arasında çiftler veya gruplar halinde uçabilir. Düzenli mevsimsel göçe ait doğrulanmış bir rota veya bütün adaları kapsayan aylık hareket takvimi bu araştırmada bulunmadı.

Üreme Alanı

Başlıca yaşam alanı alçak kesimlerdeki, düz veya hafif eğimli arazilerde bulunan ormanlardır. Kesilmemiş ormanları ve seçici kesim görmüş ormanları kullanır. Orman kenarındaki veya yeni açılmış alanlarda kalmış yüksek ağaçlara da gelebilir. Bu esneklik, yuva oyukları taşıyan büyük ağaçların kaybını önemsiz kılmaz.

Yuva Yeri

Yuva büyük orman ağaçlarının oyuklarındadır. Bacan, Endonezya’da Ekim–Kasım 1991’de bulunan iki olası yuva yeri, büyük dalların ana gövdeden kırıldığı noktalardaki oyuklardı. Bunlar yumurta içeriği görülerek doğrulanmış iki yuva olarak değerlendirilmemelidir.

Halmahera, Endonezya’daki Mou-Mou Ormanı’nda 3 Şubat 2014’te bir yuvada iki yavru görülmüştür; biri ebeveynleriyle yuvadan ayrılırken diğeri oyukta kalmıştır. Aketajawe’de aynı ay Pometia ağacındaki başka bir yuva çevresinde üç kuş gözlenmiş, bunların iki erişkin ve bir yeni uçmuş yavru olabileceği düşünülmüştür. İkinci gözlem üç yavru bulunduğunu göstermez.

Bu doğal yuva kayıtları, bütün tür için tipik yumurta sayısını veya kesin gelişim sürelerini belirlemez. Doğada doğrudan izlenmiş kuluçka ve yuvada kalış süresi bu araştırmada doğrulanmadı; sık aktarılan süreler esaret koşullarından gelebilir. Ebeveynlerin kuluçka ve bakım görevlerini nasıl paylaştığına ilişkin ayrıntılı doğal gözlemler de eksiktir.

2014 gözlemlerini değerlendiren yazarlar üremenin ekimden mayıs veya hazirana uzayabileceğini önermiştir. Sonbahar yumurtlama tarihleri doğrudan yumurta görülmesine değil, yavrunun gelişiminden geriye hesaplamaya dayanır. Bu nedenle bütün adalarda kesin ve değişmez aylık bir takvim sayılmaz. Aktif oyuklara yaklaşmadan ve kuşların girişini engellemeden gözlem yapılmalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

Besin arama çoğunlukla ağaçlarda gerçekleşir. Gecelemek için yüksek ağaçlarda bir araya gelebilir; aynı ağaçta başka oyuk kullanan kuşların bulunması da mümkündür. Endonezya’nın Halmahera Adası’ndaki 2014 gözlemlerinde kakadular, etkin bir boynuzgagalı yuvası bulunan ağacı geceleme için kullanmıştır. Aynı ağacı kullanmak, aynı oyukta birlikte yavru büyüttükleri anlamına gelmez.

Ne Yer?

Ağaçlarda bulunan tohum ve meyveler başlıca besinleridir. Kuzey Maluku’ya ait uzman derlemelerinde Canarium meyveleriyle bazı bahçe meyveleri ve mısır tüketimi bildirilir. Orman bitkileri ile tarım ürünlerini kullanabilmesi, besininin tek bir ürüne bağlı olmadığını gösterir; ancak bütün yıl için doğrulanmış bir besin yüzdesi bulunmamaktadır.

Bacan’da kabuk soyduğu ve ağaç üstünde büyüyen bitki kümelerini araştırdığı görülmüştür. Bu davranışlar omurgasız da yiyebileceğini düşündürür; davranışın kendisi yakalanan avı göstermez. Bu nedenle ayrıntılı, kesin bir böcek türü listesi yalnız bu gözlemden çıkarılamaz.

Nasıl Avlanır?

Çoğunlukla ormanın üst katlarında, besin bulunan ağaçlarda aranır. Orman kenarındaki meyveli ağaçlara da gelebilir. Kuzey Maluku kayıtlarını bir araya getiren 2001 derlemesinde mısır kalıntıları arasında yerde beslenme de bildirilmiştir; bu, türün sürekli yerde beslenen bir kuş olduğu anlamına gelmez.

Aynı Oyuk Çevresinde İki Tür

Halmahera ve Ternate, Endonezya’da 2014 boyunca izlenen beş olay, Ak Kakadu ile Rhyticeros plicatus adlı boynuzgagalı türünün oyuk çevresindeki etkileşimlerini ortaya koymuştur. Bunların üçü kakadu, ikisi boynuzgagalı yuva oyuklarıyla ilgilidir; beşi birden kakadu yuvası değildir. Boynuzgagalılar üç kakadu oyuğunun da girişini incelemiştir.

Ternate’de bir kakadu yuvası bu ziyaretlerden sonra terk edilmiş görünmüştür. Ancak terk edilme bilgisi yerel rehberden alınmış ve nedenin boynuzgagalı olduğu doğrudan gösterilmemiştir. Makale, oyuk rekabeti olasılığını tartışır; her ziyareti başarılı bir yuva ele geçirme olayı olarak tanımlamaz. Araştırmada bütün uygun oyuklar sayılmadığından, o alanlarda kesin bir oyuk kıtlığı da ölçülmemiştir.

Yazarlar, üreme zamanları kısmen ayrıldığında iki türün aynı oyuğu farklı dönemlerde kullanabileceğini de düşünmüştür. Bu olasılık, eş zamanlı ortak yuvalama veya bütün adalarda kanıtlanmış bir iş birliği değildir.

Büyük Ağaçlar ve Yakalama Baskısı

Kuzey Maluku’daki 1991–1992 araştırması, orman kesiminin iki bağlantılı etkisine dikkat çekmiştir: oyuk sağlayan ticari ağaçlar kaybedilebilir ve kesim yolları önceden zor ulaşılan alanlara kuş yakalayanların erişimini kolaylaştırabilir. Bu yüzden yalnız kalan orman yüzeyini saymak, yuva ağacı niteliğini ve yakalama baskısını bütünüyle açıklamaz. Bulgular araştırmanın yapıldığı döneme ve bölgeye aittir; o yıllardaki ticaret miktarları güncel yıllık miktarlar yerine kullanılmaz.