Ak Ağaçkakan

Hızlı Tanı

Ak Ağaçkakan Melanerpes candidus, Güney Amerika'nın açık ve seyrek ağaçlı manzaralarında yaşayan, başının ve gövdesinin büyük bölümü beyaz bir ağaçkakandır. Beyaz ile siyahın geniş alanlar halinde ayrılması, ince desenli birçok akrabasından farklı bir görünüş verir. Baş, boynun önü ve alt taraf krem beyazdır; sırt ve kanatlar siyahtır. Kuyruğun tabanında ve kuyruk üstünde beyaz alan bulunur, kuyruğun uç bölümü koyudur. Gözün çevresindeki çıplak sarı deri özellikle yakından dikkat çeker. Sarı olan göz bebeği veya gözün renkli kısmı değildir: gözün kendisi açık, beyazımsı ya da soluk gri görünür.

Gözün altından geriye doğru uzanan ince siyah çizgi boyun boyunca koyu sırta bağlanır. Bu çizgi, geniş sarı göz çevresi ve beyaz baş birlikte iyi bir teşhis oluşturur. Karındaki sarılık değişken genişlikte ve parlaklıktadır; yalnız erkeğe özgü bir işaret değildir. Kuş çoğunlukla küçük topluluklarda görülür ve ağaçlar arasındaki açıklıkları oldukça düz uçuşla geçebilir. Birkaç kuşun birlikte uçması, bütün beyaz kuşların aynı tür olduğu anlamına gelmez; göz çevresi, baş çizgisi ve kanat rengi uygun açıdan kontrol edilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Gövdesi orta boylu, gagası koyu ve uç kısmı keski biçimindedir. Gaga tabanı daha açık görünebilir. Ağaç gövdesine tutunurken ayakları kabuğu kavrar; dal üzerinde daha yatay duruş da alabilir. Başın beyazı her zaman saf beyaz değildir: krem, kirli beyaz veya soluk kahverengimsi görünüşler bulunur. Siyah üst taraf ışıkta hafif mavimsi parlaklık verebilir; uçuş tüylerinin uçları daha kahverengi görünür. Kuyruk tabanındaki beyaz ile koyu uç arasındaki geçiş bazı tüylerde düzensiz çizgiler oluşturur.

Kuyruk üstünün beyaz olması bütün sırtın beyaz olduğu anlamına gelmez. Arkadan bakıldığında kanat ve sırtın koyu bölümü, alt taraftaki beyazla birlikte değerlendirilir. Kuşun dalın arkasına geçmesi veya gövdesini çevirmesi görünür renklerin oranını değiştirir. Başın büyük beyaz alanı uzaktan seçilebilir; dar siyah çizgiyi ve göz çevresindeki sarı deriyi görmek için daha yakın, fakat kuşu rahatsız etmeyen bir görüş gerekir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin erkeğin ensesinde dar, limon sarısı bir alan vardır. Erişkin dişinin aynı bölgesi krem beyazdır. Bu işaret ancak ense açıkça görülüyorsa kullanılır; önden duran veya başını eğen kuşun sarılığı saklanabilir. İki erişkin eşeyin gövdesi genel olarak benzerdir ve her ikisinde de karında sarı alan görülebilir. Dişiyi tümüyle sarısız çizmek, ensedeki eşey farkını karındaki değişken renkle karıştırır.

Genç kuşlarda koyu tüyler daha kahverengi ve daha az parlak, açık tüyler daha kirli krem olabilir. Alt taraftaki sarı genellikle daha sönüktür. Önemli bir yaş farkı şudur: genç erkek ve genç dişide ensede sarı bulunabilir; genç erkekte sarı başın tepesine daha çok uzanabilir. Bu nedenle ensede sarı gördüğümüz her kuşa, yaşını incelemeden erişkin erkek denmez. Short'un derlemesi gençlerde bu ayrıntıyı açıkça ayırır.

Genç gözün gri görünmesi ile göz çevresindeki çıplak derinin rengi ayrı özelliklerdir. Esaret altında yetişen tek bir gençte mavimsi göz çevresi bildirilmiştir; bu sınırlı kayıt bütün yabani gençler için zorunlu renk olarak kullanılmaz. Yaş değerlendirmesi parlaklık, tüy rengi ve baş desenini birlikte gerektirir. Tüylerin bir kısmının gölgede olması veya fotoğrafın sıcak renk vermesi, tek başına farklı eşey ya da alt tür kanıtı sağlamaz.

Uçuşta Görünüm

Birçok ağaçkakanın belirgin inişli çıkışlı uçuşunun aksine bu türün uçuşu daha düz olabilir. Açık manzara üzerinden görece uzun geçişler yapar; yol üzerinde kuru ağaçlara konup sonra yeniden ilerleyebilir. Beyaz gövde ile geniş koyu kanatlar arasındaki karşıtlık uçuşta da kalır. Kanadın büküm yerinde beyaz görülür; alttaki kanat örtüleri koyu, uçuş tüyleri daha gri kahverengidir. Her açı bütün bu işaretleri aynı anda göstermez.

Küçük bir topluluğun birlikte açıklık geçmesi türün sosyal davranışıyla uyumludur. Bunun düzenli, uzak mesafeli göç olduğu yalnız uçuş yönünden anlaşılmaz. Kuş tekrar tünediğinde beyaz baş, sarı göz çevresi ve ensedeki yaşa bağlı işaretler yeniden incelenebilir.

Ses ve Davranış

Çağrıları gür, keskin ve uzayabilen seslerdir; tek çağrı yanında art arda yinelenen diziler de duyulur. Tünemiş ve uçan kuşların sesleri topluluğun yerini bulmaya yardım eder. Harflerle yapılan ses benzetmesi gerçek kaydın yerine geçmez; uzakta duyulan benzer bir çağrı baş ve gövde görülmeden kesin teşhis sağlamaz. Topluluk içindeki gösterilerde baş ve gövdeyi eğme, sallanma ve dallar arasında yer değiştirme bildirilmiştir.

Beslenme grupları meyve ağaçlarını, böcek bulunan dalları ve arı ya da yaban arısı yuvalarını ziyaret edebilir. Bir gruptaki kuşlar aynı av kaynağından yararlansa bile bunun her zaman aynı ailenin üyeleri olduğu veya ortak yavru büyüttükleri sonucuna varılmaz. Brezilya'daki ayrıntılı bir gözlemde yaban arısı yuvasına yaklaşan erkek, saldırılar yoğunlaşınca uzaklaşıp yeniden gelmiştir. Kuş sokmalara karşı dokunulmaz değildir; davranışın sırası tehlikeyi azaltmaya yardım ediyor olabilir.

Dünya Yayılışı

Ak Ağaçkakan Güney Amerika'da, And Dağlarının doğusundaki açık ve seyrek ağaçlı bölgelerle ilişkilidir. Brezilya'nın iç kesimleri ve güneyi, doğu Bolivya, Paraguay, Uruguay'ın batısı ve Arjantin'in kuzeyindeki uygun alanlar yayılışın önemli parçalarıdır. Surinam'ın güneyinde ve Amazon çevresinde daha dağınık kayıtlar bulunur. Bu görünüş, bütün Amazon ormanının içinin aynı yoğunlukta kullanıldığı anlamına gelmez. Açıklıklar, kenarlar ve ağaçlı savanlar, yoğun kapalı orman içinden farklı çevrelerdir.

Doğal Yayılışındaki Durumu

Güncel küresel kategori Asgari Endişe'dir. Geniş coğrafi yayılışın içinde yerel bolluk aynı değildir; bir meyve ağacında kalabalık grup görmek çevredeki bütün habitatın iyi durumda olduğunu göstermez. Paraná taşkın ovasındaki beslenme araştırması ve Campinas'taki yaban arısı gözlemleri farklı yerel çevreleri temsil eder. Tür insanın değiştirdiği manzaraları kullanabilir, ancak yuva oyukları sağlayan ağaçların ve çeşitli besinlerin korunması yine önemlidir.

Göç Yolculuğu

Genel olarak yerleşik kabul edilir; düzenli kıtalar arası göçü doğrulayan bir rota bulunmaz. Açık alanları geçen kuşlar günlük beslenme yerleri arasında hareket ediyor olabilir. Meyve, böcek ve sosyal yaban arısı kolonileri gibi kaynakların değişmesi yerel dolaşmayı etkileyebilir; belirli bir meyve ağacına dönüş de bütün yıl aynı noktada kaldığını kanıtlamaz. Haritadaki çevre tahminleri ile konumu doğrulanmış kayıt örnekleri ayrı okunur. Gözlem olmayan boş bir hücre kesin yokluk, tahminle renklendirilmiş bir alan da kesin üreme yeri değildir.

Üreme Alanı

Seyrek ağaçlı savanlar, orman kenarları, açıklıklar, tarım çevresindeki ağaçlıklar ve meyve bahçeleri kullanılabilir. Yuva için uygun ağaç veya oyuk bulunması, açık bir beslenme manzarasının tek başına sağlayamayacağı ayrı bir gereksinimdir. Eski derleme Bolivya, Paraguay, güney Brezilya ve Arjantin'de eylül–kasım yuvalamasını bildirir; bu bölgesel takvim kuzeydeki bütün topluluklara taşınmaz.

Yuva Yeri

Ağaç oyuğunda ürer. Short'un aktardığı esaret kayıtlarında 3–4 yumurta ve iki erişkinin kuluçkaya katılması bulunur. Aynı eski kayıtta hayatta kalan tek yavru 36 günlükken yuvadan çıkmıştır. Bu sayı bütün yabani yuvaların ölçülmüş ilk uçuş süresi değildir. Doğrudan doğrulanmış tür genelinde kuluçka süresi bulunamadığı için kesin gün sayısı verilmez. Yuva çevresindeki kuşlar uzaktan izlenir; oyuğu açmak, dala çıkmak veya ışık tutmak gelişim bilgisi elde etmek için uygun değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Kuru ağaçlar, açık dallar, meyve veren ağaçlar ve böcek kolonileri günlük beslenmede farklı işler görür. Campinas'taki gözlem bir parkta, gölet çevresindeki ağaçlarda yapılmıştır; kuşlar gölette balık avlamıyordu. Bir yaban arısı yuvasına uzun süre odaklanmak da türün bütün gününü yalnız aynı avla geçirdiğini göstermez. Aynı manzarada konma yeri, besin yeri ve yuva ağacı birbirinden ayrı olabilir.

Ne Yer?

Meyve ve başka bitkisel besinlerin yanında çeşitli böcekler, arı ve yaban arısı yavruları tüketilir; bal da besinler arasında bildirilmiştir. Paraná taşkın ovasından dokuz kuşun mide içeriğini inceleyen 2003 araştırması özellikle karıncalar ve sosyal yaban arıları gibi hayvansal besinler saptamıştır. Bu sınırlı örnek, bütün yıl yalnız böcekle beslenme kanıtı değildir. Meyve bahçelerini ziyaret eden gruplar ile belirli bir mevsimde yakalanmış kuşların mide örnekleri beslenmenin farklı yönlerini gösterir.

Nasıl Avlanır?

Dal ve kabuk yüzeyindeki böcekleri toplar, gerektiğinde gagasıyla vurarak erişir. Sosyal yaban arısı yuvasında ise sıra daha karmaşık olabilir. Campinas gözleminde erkek önce yuvayı taşıyan dala tekrar tekrar vurmuş, saldırılar artınca geri çekilmiş ve yeniden yaklaşmıştır. Yuvanın yüzeyindeki arılar azaldığında dış örtüyü açıp hücrelerdeki yavruları yemiştir. Tekrarlı vuruşun arıların ayrılmasını sağladığı açıklaması araştırmacının yorumudur; kontrollü deneyle ayrılmış bütün etkenler değildir. Kuşun bu avlanmasını görmek için yuvaya yaklaşmak veya arıları harekete geçirmek denenmez.

Sarı göz çevresi göz rengi değildir

Başın belirgin sarı halkası çıplak deridir; gözün kendisi açık renklidir. Bir çizimde sarı iris ile sarı deri aynı şeymiş gibi gösterildiğinde türün yüzü değişir. Ensede erişkin erkeğe özgü sarı alan ile karındaki ortak, değişken sarılık da farklı özelliklerdir. Bu küçük anatomik ayrımlar, genel beyaz-siyah görünüş kadar doğru teşhis için değerlidir.

Yaban arısı yuvasına sabırlı yaklaşım

Sazima'nın Campinas'ta belgelediği olayda üç ağaçkakan vardı, fakat dala vurarak yaklaşmayı başlangıçta tek erkek sürdürüyordu. Araştırmacının izlediği bölümde vuruşlar 23 dakika, yuva üzerinde beslenme 18 dakika devam etti; olayın başlangıcı görülmediği için toplam süre bilinmiyordu. Bu davranış, yuvaya aniden saldıran bazı başka kuşların yönteminden farklıdır. Buna rağmen kuşun geri çekilmesi ve başını kaşıması, saldıran arıların hâlâ bir tehlike oluşturduğunu gösterir.

Bir topluluk ortak aile demek değildir

Bir av kaynağında birden fazla kuşun bulunması sosyal beslenmeyi gösterir. Ancak hangi bireylerin akraba olduğu, yavru bakımına katıldığı veya yalnız aynı besinden yararlandığı ayrıca araştırılmalıdır. Bu türün grup davranışı uzun zamandır bilinmesine karşın üreme düzeninin ayrıntıları aynı ölçüde açıklığa kavuşmamıştır. Gözlenen beslenme topluluğuna doğrudan ortak yavru büyüten aile adı verilmez.

Eski bir yavru kaydının sınırı

Sık yinelenen yaklaşık beş haftalık yuvadan ayrılma anlatımının dayanaklarından biri, eski esaret kaydında 36 günlükken çıkan tek yavrudur. Kuşun nerede ve kaç örnekle izlendiği sayının anlamını değiştirir. Bu kayıt gelişim hakkında gerçek bir bilgi sağlar; aynı gün sayısının bütün yabani yuvalarda geçerli olduğunu kanıtlamaz. Kuluçka süresiyle yuvada büyüme süresi de iki ayrı evredir.