Ak Boğazlı Kızılkuyruk

Hızlı Tanı

Ak Boğazlı Kızılkuyruk Phoenicurus schisticeps, Himalaya ve Çin'in dağlık çevrelerinde yaşayan küçük bir ötücüdür. Erişkinlerde beyaz boğaz alanı ile kapalı kanat üzerindeki uzun beyaz alanın birlikte bulunması önemlidir. Erkekte koyu yüz ve sırt, mavimsi gri tepe, kestane-turuncu alt taraf ve kuyruk sokumu görülür. Dişi daha kahverengidir; yine açık boğazı, belirgin beyaz kanat deseni ve açık göz çevresi sayesinde tanınabilir.

Kuş çalı üzerinde kısa süre durduğunda önce boğazın merkezindeki beyazlığı, sonra kanat boyunca uzanan açık alanı aramak yararlıdır. Erkekte boğazın yanları ve çene koyu olduğundan beyaz leke bir çerçeve içinde görünür. Bu leke bütün boğazın beyaz olduğu şeklinde yorumlanmamalıdır. Dişinin boğaz beyazı daha sönük olabilir. Başın veya kanadın bir bölümünü örten dal varsa, görülmeyen alan yok kabul edilmez; kuşun doğal biçimde yeniden dönmesi beklenir.

Genel Görünüm ve Duruş

İnce gaga, küçük gövde ve belirgin kuyruk, kızılkuyrukların temel oranlarını taşır. Erkekte tepe ve ense mavimsi gri, yüz ile üst sırt siyahtır. Kapalı kanadın büyük beyaz alanı uzunlamasına uzanır. Kestane renk kuyruk sokumunda ve alt tarafta belirgindir; alt karın beyazlaşır. Kuyruğun koyu merkez bölümü, kuyruk sokumunun kestane rengiyle karıştırılmamalıdır. Kuş yalnız arkadan görülürse sokum rengi gövde deseninin önüne geçebilir.

Dişide koyu kahverengi üst taraf ve daha açık, gri-kahverengimsi alt taraf bulunur. Göz çevresindeki açık halka, başın yan görünüşünde işe yarar. Beyaz kanat alanı gövde kahverengi olsa da korunur. Kuyruk kapalıyken kahverengi görünür; dış tüylerin tabanındaki kızıllık her duruşta aynı ölçüde seçilmez. Işık altında parlak görünen bir kanat kenarı ile gerçek beyaz tüy alanı ayrılmalıdır. Aynı bireyi farklı açıdan görmek bu ayrımı kolaylaştırır.

Fotoğraftaki uzun kuyruk, kuşun gövdesinin daha büyük olduğu anlamına gelmez. Toplam boy, kuyruk ve katlanmış kanat ölçülerinin her biri farklı bir anatomik uzunluğu anlatır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin erkek ile dişi tüy görünüşünde belirgin biçimde ayrılır. Erkekte mavimsi tepe, siyah yüz ve sırt ile turuncu-kestane alt tarafın güçlü karşıtlığı vardır. Dişi daha kahverengi, alt tarafta daha soluktur. Bununla birlikte her iki eşeyde de açık boğaz ve uzun beyaz kanat alanı aranır. Tek bir turuncu alanı görmek erkek tanısı için yeterli değildir; dişinin kuyruk sokumunda da kestane renk bulunur.

Gençler dişiye benzeyen, daha benekli bir görünüş taşır. Üst tarafta açık kahverengi benekler bulunabilir; boğaz ve kanattaki beyaz alanlar erişkindeki kadar gelişmiş görünmeyebilir. Kanat örtüsü uçlarındaki sıcak açık renkler de yaş görünüşüne katkı sağlar. Genç kuşun desenini erişkin dişinin bütün işaretlerine zorla uydurmak doğru değildir. Ayrıntılar seçilemiyorsa yaş belirtilmeden türün destekleyen işaretleri kaydedilir. Kışın erkekte tüy kenarlarının sıcak renkli görünmesi de kendiliğinden gençlik belirtisi sayılmaz.

Uçuşta Görünüm

Çalıdan veya alçak bir tünekten kısa uçuşlarla böcek yakalayabilir. Kanat açılıp kapandığında beyaz alanın biçimi değişir; kapalı kanatta uzun görünen desen uçuşta aynı çizgi halinde kalmaz. Kuyruk sokumundaki kızıllık, kuş uzaklaşırken seçilebilir. Sadece bu rengi taşıyan bir kuşu görmek yeterli değildir; bölgedeki başka kızılkuyruklarda da kızıl kuyruk veya sokum bulunur.

Av peşindeki kısa atılımlar, yerel vadi hareketleri ve mevsimsel yükselti değişimi birbirinden ayrılmalıdır. Kuşun bir çalıdan başka çalıya geçmesi onun göç ettiği anlamına gelmez. Dağlık çevrelerde kışın daha aşağıya inen bireyler bulunabilir; fakat bütün bireyler aynı tarihte aynı yüksekliğe geçmez. Tanı için kuş konduktan sonra boğazın merkezini ve kanat desenini yeniden görmek yararlıdır. Avlanmasını kesmek için ses çalınması veya tüneklerin çevresinin açılması gerekli değildir.

Ses ve Davranış

Ötüşü kısa ıslıklar ve titrek ses dizilerinden oluşur. Alarm veya çağrıda daha sert, çıtırtılı sesler duyulabilir; bunların önünde uzatılmış ince bir ses bulunabilir. Bir dağ yamacında sesin yankılanması uzaklığı yanıltır. Görülemeyen bir kuşun yerini yalnız sesin güçlü gelmesine göre kesinleştirmek doğru değildir. Ötüş ile alarm sesinin aynı işlevi taşımadığı da dikkate alınmalıdır.

Çoğunlukla yalnız veya çift halinde bulunur; mevsimsel hareket sırasında küçük gruplar görülebilir. Çalı ve alçak ağaçlarda sürekli yer değiştirerek av arar, bir tünekten kısa av uçuşları yapar. Kışın meyve veren çalıları da tarar. Bitkiler arasında saklanması ve ürkekliği gözlemi güçleştirebilir. Bir meyve çalısına birkaç kez dönmesi, kuşun yalnız o bitkiyle beslendiği anlamına gelmez. Gözlemci aynı dalı izlerken kuşun çevredeki diğer beslenme noktalarına geçişini de kaydetmelidir.

Dünya Yayılışı

Doğal yayılışı Orta ve Doğu Himalaya ile Tibet Platosu ve Çin'in dağlık kesimlerini kapsar. Nepal'den doğuya uzanan uygun çevreler, Bhutan ve Hindistan'ın kuzeydoğusundaki dağlık kesimlerle ilişkilidir. Çin'de doğu Tibet, kuzeybatı Yunnan, güneydoğu Qinghai ve komşu dağ çevreleri uzman hesaplarda belirtilir. Büyük bir bölge adının geçmesi, o bölgenin bütün yüzeylerinin yaşam alanı olduğu anlamına gelmez.

Doğal Yayılışındaki Durumu

Ağaç sınırının altındaki sık çalılıklar, açık iğne yapraklı ağaçlıklar ve akarsu çevreleri önemli alanlardır. Çin için hazırlanan uzman rehber üreme çevresini ağırlıkla 2.400–4.200 metre aralığında anlatır; başka bölgesel hesaplar daha yüksek örnekler de verir. Bu değerler tek bir kesin üst sınır gibi birleştirilmez. Nepal'in bazı kesimlerinde seyrek, uygun Tibet ve Çin çevrelerinde daha sık görülebilir. Yerel kayıt sıklığı bütün türün nüfus yoğunluğu değildir.

Göç Yolculuğu

Kısmen yerleşik, kısmen yerel ve yükseltiye bağlı hareketlidir. Bazı kuşlar yakındaki vadilere iner; kış çevreleri benzer çalılıklar içerebilir ve 1.400 metreye kadar daha aşağıda bulunabilir. Sonbahar ve ilkbahar hareketlerinin tarihleri bölgeye göre değişir. Tibet için verilen bir dönüş ayı bütün Çin veya Himalaya için ortak takvim sayılmaz. Haritadaki kayıtlar yaklaşık gözlem çevresini gösterir; kesin bir göç hattı veya her ay değişen alan sınırı olarak okunmaz.

Üreme Alanı

Dağlık çalılıklar, açık ormanlar ve ağaç sınırına yakın çevreler kullanılır. Bodur meşe, ardıç ve ormangülü gibi bitkilerin oluşturduğu örtü, av ve sığınma çevresi sağlar. Bazı alanlarda yeniden gelişen ağaçlıklar veya kuru çalılık yamaçlar da kullanılır. Akarsu yakınlığı sık bildirilse de her kuşun doğrudan su üstünde avlandığı anlamına gelmez.

Yuva Yeri

Uzman derlemede ağaç deliği, toprak kıyı veya kaya oyuntusunda çanak yuva anlatılır. Yuva yosun, ot, ince dal ve yaprak gibi malzemelerden yapılır; içte daha ince lif, kök, tüy veya kıl bulunabilir. Bildirilen yumurta sayısı 3–4'tür. Tibet için mayıs ortası–ağustos üreme dönemi, Nepal için haziran–temmuz genç gözlemleri belirtilir. Bunlar bütün yayılış için aynı takvim değildir. Kuluçka ve yavrunun yuvadan ayrılma süresi yeterince doğrulanmadı.

Günlük Alan Kullanımı

Çalıları ve alçak tünekleri dolaşır; sıcak dönemde böcekler, kışın meyve veren bitkiler önem kazanır. Oyuk yuvaların içine bakmak için el, ışık veya kamera sokulmamalıdır. Erişkinin avlanma ya da besleme yolunu kesmeden izlemek, kuşun kullandığı küçük alanları daha doğru anlamayı sağlar.

Ne Yer?

Beslenmesinde böcekler ve bitkisel besinler bulunur. İlkbahar ve yazda küçük böcekleri alırken, kışın çalı meyveleri ve küçük tohumlardan da yararlanır. Uzman derleme meyve çevresi olarak yalancı iğde ve küçük ardıçları örnek verir. Bu bitkilerin bulunduğu her alanda aynı miktarda beslenme olacağı veya bütün kış diyetinin tek meyveden oluşacağı söylenmez. Mevsim ve yerel besin bulunabilirliği önemlidir.

Nasıl Avlanır?

Bir tünekten kısa takiple havadaki avı yakalayabilir; çalılar arasında da arama yapar. Kışın bitkilerin üzerinde kalan meyveleri tarar. Aynı kuşun böcek avı ve meyve toplama davranışları farklı anlarda görülebilir. Gagada meyve görülmesi türün yalnız otçul, böcek görülmesi de yalnız böcekçil olduğunu göstermez. Gözlemde av atılımı, konulan dal ve görülebilen besin ayrı kaydedilmeli; besleme noktaları yemle veya bitki örtüsünü değiştirerek oluşturulmamalıdır.

Dişinin kanadı da tanıya yardım eder

Kahverengi dişiler kızılkuyruklarda çoğu zaman birbirine benzer. Ak Boğazlı Kızılkuyrukta uzun beyaz kanat alanı ile açık boğaz ve göz çevresi bu görünüşü daha anlaşılır kılar. Daur kızılkuyruğunun dişisinde de kanat beyazı bulunduğundan yalnız beyaz lekenin varlığıyla karar verilmez. Lekenin yerleşimi ve diğer işaretlerin birlikte görülmesi gerekir.

Kızıl kuyruk sokumu, kızıl kuyruğun tamamı değildir

Erkeğin kuyruk sokumundaki kestane alan, koyu kuyrukla yan yana görünür. Bir kuş arkadan hızla geçerken göz yalnız bu parlak alanı yakalayabilir. Böyle bir görüntü bütün kuyruk tüylerinin aynı renkte olduğu anlamına gelmez. Kuş konduğunda kuyruğun merkezi ve dış tüy tabanları ayrı değerlendirilir. Tanıda vücudun bir bölümünün rengini başka bir bölüme taşımamak önemlidir.

Dağda mevsim, yükseklikle değişir

Türün kışın daha aşağı çevrelere indiği yerel hareketler vardır. Çin rehberinin üreme ve kış habitatları için verdiği yükseklikler, kuşun yılın her gününde aynı katmanda kalmadığını anlatır. Ancak bu, bütün bireylerin aynı vadiden aynı tarihte geçtiği bir rota değildir. Daha yüksek bir kış kaydı da tek başına genel hareket bilgisini çürütmez; yerleşik kalan bireyler bulunabilir.

Üreme için yerel kanıt

Tibet'te mayıs ortası–ağustos üreme dönemi, Nepal'de haziran–temmuz genç kuş gözlemleri anlatılır. İki bilgi farklı olay ve bölgelere aittir. Genç kuşun görüldüğü ay, yumurtanın bırakıldığı gün sayılmaz. Bu nedenle takvimdeki bölgesel açıklama korunur; bilinmeyen kuluçka ve yuvada yavru süreleri başka bir kızılkuyruktan alınmaz. Aynı cins içindeki yakınlık, gelişim sürelerinin eşit olduğunun kanıtı değildir.