Ak Gözlü Papağan

Hızlı Tanı

Ak Gözlü Papağan, Güney Amerika’da geniş yayılışı olan, uzun kuyruklu ve ağırlıklı olarak yeşil bir papağandır. Göz çevresindeki çıplak açık halka, baş ve boyuna dağılmış kırmızı tüyler ile kanat altında görülebilen kırmızı ve sarı alanlar birlikte değerlendirilir. Adındaki “ak göz”, irisin mutlaka beyaz olduğu anlamına gelmez; belirgin açık alan gözün çevresindedir.

Genel Görünüm ve Duruş

Gövde yeşildir; alt taraf üst tarafa göre daha açık olabilir. Baş ve boyundaki kırmızı tüylerin sayısı ve dağılımı değişir. Bunlar çoğunlukla dağınık lekeler oluşturur; her erişkinde aynı büyüklükte sürekli bir kırmızı yüz maskesi beklenmez. Açık renkli gaga, gri-beyaz çıplak göz çevresiyle birlikte başın ayırıcı görünüşünü oluşturur.

Kanadın büküm yeri ve ön kenarı kırmızıdır. Kanat altındaki küçük örtü tüylerinin dış bölümü kırmızı, daha büyük örtü tüylerinin dış bölümü sarıdır; iç bölümler daha yeşil veya zeytinsidir. Uçuş tüyleri ve kuyruğun alt yüzü zeytin tonlarındadır. Kanat kapalıyken bu alanların tümü görünmeyebilir; gizli kalan bir rengin seçilememesi, o rengin kuşta bulunmadığı anlamına gelmez.

Ağaçta beslenirken yapraklar arasında yeşil gövdesi daha zor fark edilebilir. Açıkta sürü halinde uçtuğunda ise uzun kuyrukları ve sesleriyle dikkat çeker. Tanı, yalnız genel yeşil renge değil yüz, kanat ve kuyruk özelliklerinin birlikte görülmesine dayanmalıdır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin erkek ve dişi benzer tüy görünüşü taşır. Başta daha fazla kırmızı bulunması tek başına erkeklik veya dişilik işareti değildir. Eşey tayini yalnız bu levhalardaki renk farklarına dayandırılmamalıdır.

Gençlerde baş ve boyundaki kırmızı tüyler az veya eksik olabilir; kanattaki kırmızı alanlar da erişkine göre daha zayıftır. Kuyruk daha kısa, iris daha kahverengimsi olabilir. Erişkinde iris turuncu tonlar gösterebilir. Bu işaretler birlikte değerlendirilir; kırmızı tüy sayısı kesin yaş yılına çevrilmez.

Callogenys biçimi genellikle daha koyu yeşil ve daha kalın gagalı olarak tanımlanır. Kolombiya’dan tek tip örneğiyle bilinen nicefori biçiminde alında kırmızı bant bildirilmiştir; bu biçimin niteliği konusunda taksonomik yorumlar vardır. Bu yüzden tek bir alın işaretiyle her kuşa kesin alt tür adı verilmez.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta uzun kuyruk ve ağırlıklı olarak yeşil gövdeyle birlikte kanat altındaki kırmızı-sarı örtü alanlarına bakılır. Bu renkler ışığın yönü, kanadın açısı ve kuşun uzaklığına göre değişik ölçüde seçilir. Sürülerin üzerinden geçerken çıkardığı sesler kuşları bulmayı kolaylaştırabilir; ancak sesi duymak, her bireyin ayırıcı kanat desenini görmenin yerini tutmaz.

Ses ve Davranış

Keskin, ince gıcırtılı notalar ve yüksek, sert çığlıklar verir. Uçan sürülerde daha tiz çığlıkların karıştığı sürekli pürüzlü bir gevezelik duyulabilir. Ses dağarcığı tek bir heceye indirgenmez; tünek ve uçuş bağlamı birlikte izlenir.

Topluca hareket eden bir türdür. Meyveli ağaçlarda beslenen, geceleme alanları ile beslenme yerleri arasında uçan ve bazı yörelerde toprak yeme alanlarına gelen sürüler görülür. Sürüye başka papağan türleri de katılabilir; bu nedenle aynı grubun bütün üyelerinin aynı tür olduğu varsayılmaz.

Karıştırılabilecek Türler

1. Alev Başlıklı Papağan (Psittacara mitratus): Erişkinde alın ve yüzde kırmızı genellikle daha geniştir, ancak bu türün görünüşü de çok değişkendir ve gençlerinde kırmızı çok az olabilir. Ak Gözlü Papağan’da baştaki dağınık kırmızı lekeler, kanat altındaki kırmızı-sarı alanlar ve yayılış birlikte değerlendirilir. Alev Başlıklı Papağan’ın kanadında hiç kırmızı bulunamayacağını söylemek doğru değildir; uzman hesap, kanat bükümünde bazen kırmızı olabileceğini de belirtir. Tek bir baş veya kanat lekesi kesin tanı sağlamaz.

Dünya Yayılışı

Doğal yayılışı Güney Amerika’dadır. Doğu Venezuela ve Guyanalar’dan Brezilya’nın geniş bir bölümüne, kuzey ve doğu Bolivya’ya, Paraguay’a, kuzey Arjantin’e ve Uruguay’a uzanır. Güneydoğu Kolombiya, doğu Ekvador ve kuzeybatı Peru üzerinden batı Amazonya’da da bulunur. Andlar’ın batısındaki bütün kıyılara yayılan bir tür değildir.

Callogenys biçimi daha çok kuzeybatı ve orta Amazonya ile ilişkilendirilir; yaygın leucophthalmus biçimi daha doğu ve güneyde geniş bir alan kaplar. Kolombiya’daki nicefori kaydının tek örneğe dayanması, o biçim için geniş ve kesin bir yayılış alanı çizilmesini desteklemez.

Doğal Yayılışındaki Durumu

Geniş yayılışı içinde birçok yerde yaygın olabilir; buna karşılık her ülkede ve her habitatta aynı bollukta değildir. Uzman hesap Uruguay’da seyrek, Surinam ve Fransız Guyanası’nda daha yerel bulunduğunu belirtir. Uygun meyveli ağaçlarda kalabalık bir sürü görmek, bütün bölgenin nüfusunun arttığını kanıtlamaz. Orman ve yuva ağacı kaybı ile yakalama baskısı yerel topluluklar için önem taşıyabilir.

Göç Yolculuğu

Besin kaynaklarını izleyen yerel ve bölgesel yer değiştirmeler yapabilir. Fransız Guyanası’nda bir yerde haziran–ağustos dönemindeki yoğunlaşma palmiye meyvelenmesiyle ilişkilendirilmiştir. Bu yerel besin hareketi, bütün Güney Amerika’da aynı aylarda izlenen sabit bir uzun mesafe göç rotası olarak sunulamaz.

Üreme Alanı

Orman kenarı ve bitişik savan, çalı ağaçlıkları, ikincil bitki örtüsü, yaprak döken veya akarsu boyunca uzanan ağaçlıklar kullanılır. Mauritia palmiyeli sulak düzlüklerde, mevsimsel taşkın ormanlarında, yağmur ormanı açıklıklarında ve mangrovlarda da bulunabilir. Çoğunlukla alçak kesim kuşudur; bu, yalnız tek bir orman tipine bağımlı olduğu anlamına gelmez.

Yuva Yeri

Genellikle ağaç kovuğunda, bazen yüksek bir dal veya gövdedeki boşlukta ve palmiyelerde yuvalar. Uzman sentez 3–4 yumurta bildirir. Aynı hesapta verilen yaklaşık dört haftalık kuluçka ve dokuz haftalık yavru dönemi esaret koşullarına aittir; doğada ölçülmüş kesin süreler gibi genellenmez.

Üreme zamanı bölgeye göre değişir: Guyanalar için şubat, güneybatı Brezilya için ocak–mart, Arjantin için kasım çevresinde kayıtlar verilir. Peru’daki temmuz–ağustos bilgisi uzman kaynakta olasılık olarak sunulur. Bütün bölgeleri birleştirerek yıl boyunca her yerde aynı üreme etkinliği varmış gibi takvim çizilmez. Yuvayı incelemek için kovuk açılmaz ve girişte beklenerek erişkinlerin gelişi engellenmez.

Günlük Alan Kullanımı

Sürüler geceleme alanları ile meyve veya çiçek sunan ağaçlar arasında yer değiştirir. Toplu geceleme ağaçlarda, şeker kamışı alanlarında veya mağaralarda bildirilmiştir. Bunlar yuva ile aynı kullanım değildir; bir kuşun gece bir boşlukta görülmesi, yumurta veya yavru bulunduğunu tek başına göstermez. Gündüz beslenen sürüler bulunduğunda komşu yeşillikler de dikkatle taranmalıdır.

Ne Yer?

Başlıca meyvelerle beslenir; tohumlar, çiçekler ve zaman zaman böcekler de yenir. Uzman kaynak, Goupia ve Tetragastris ağaçları ile palmiyelerin meyvelerini, Erythrina çiçeklerini ve bazı ot tohumlarını besinler arasında sayar. Yenen bitki türleri bulunduğu bölgedeki kaynaklara göre değişebilir.

Brezilya’nın Uberlândia kentinde mayıs–aralık 2011’de yapılan araştırmada bu türe ait 37 beslenme olayı kaydedilmiştir. Gözlemler meyve eti, tohum, çiçek, nektar ve genç yaprak tüketimini destekler. Terminalia catappa’nın meyve eti, çiçekleri ve yaprakları; Handroanthus çiçeklerinden nektar alınması örnekler arasındadır. Bunlar kentteki çalışma alanının bulgularıdır; bütün doğal yayılış için besin oranı değildir.

Nasıl Avlanır?

Besinini çoğunlukla bitkilerden alır. Uberlândia’daki çalışmada besin parçasını gagasıyla koparıp ezme, bitki üzerindeyken gagalama ve bir ayağıyla tutarak işleme davranışları kaydedilmiştir. Bazı çiçeklerden nektar alırken çiçeği tutmak için ayağını da kullanmıştır. Her iki ayağın kullanılması gözlenmiş olsa da bu, bütün bireylerin aynı ayak tercihine sahip olduğunun kanıtı değildir.

Geç Başlayan Bölgesel Üreme

Arjantin’in Misiones ilinde 2006–2015’te yapılan yuva araştırmasında Ak Gözlü Papağan yumurtlamaya kasım sonu veya aralıkta, incelenen diğer birçok kovuk kuşundan sonra başlamıştır. Araştırmacılar yakın zamanda başka kuşların boşalttığı kovukların da kullanıldığını bildirir. Besin zamanlaması ve kovuk rekabetinden kaçınma olası açıklamalardır; hangisinin bu gecikmeye neden olduğu kanıtlanmamıştır.

Palmiyede Farklı Bir Yuva Yeri

2023’te yayımlanan saha araştırması, Bolivya’nın Beni bölgesinde 2014 ve 2017’de palmiye örtü yaprakları arasındaki boşlukları genişleterek yuvalayan çiftler belgelemiştir. Tabloda bu tür için Attalea speciosa ve Attalea totai üzerinde toplam dört çift yer alır. Bu sınırlı kayıt, bütün türün olağan yuva tercihinin değiştiğini veya bu yuvaların daha başarılı olduğunu göstermez.