Ak Başlı Fırtınakuşu

Hızlı Tanı

Ak Başlı Fırtınakuşu Pterodroma lessonii, Güney Okyanusu'nun açık sularında görülen iri, gri ve beyaz bir deniz kuşudur. Beyaz baş üzerinde gözün altını çevreleyen belirgin koyu leke, uzun dar kanatlar ve beyaz alt taraf birlikte değerlendirilir. Üstten açık gri sırtın iki yanında daha koyu kanatlar; alttan ise açık gövdenin iki yanında koyu gri kanat altları görülür. Başın açık olması tek başına yeterli değildir; göze komşu koyu alanın biçimi özellikle önemlidir.

Bir tekne gözleminde aynı kuş birkaç saniye içinde üst ve alt yüzeyini gösterebilir. Dönüş sırasında baş, kanat altı ve kuyruk birlikte izlenirse teşhis güçlenir. Açık gövdeye karşı koyu kanat görmek bütün gri beyaz fırtınakuşlarını ayırmaz. Bakış açısı değişirken görülen parçaların aynı bireye ait olduğundan emin olunmalıdır.

Genel Görünüm ve Duruş

Alın ve ön tepe beyazdır. Tepe gerisinde ve ensede ince açık gri işaretler bulunabilir; sırt da açık gri görünür. Göz altındaki koyu leke, çevresindeki açık tüylere karşı güçlü bir karşıtlık oluşturur. Üst kanatlardaki koyu desen iki kanat arasında sırtın gerisine uzanır. Taze tüyün gri tonu yıpranmayla azalabilir; koyu kahverengiye yaklaşan uçuş tüyleri başka bir türün kesin işareti değildir.

Kuyruğun üstü açık gridir; yanlarda ve uçta beyaz görülebilir. Kapalı kuyruk sivri, açıldığında kama biçimli görünür. Gaga bütünüyle siyahtır ve ucunda güçlü bir kanca bulunur. Üstteki burun tüpleri yakından belirgindir. Ayaklarda pembe et rengiyle koyu parmak ve perde bölümleri bir aradadır; uçuşta gizli kaldıkları için bu ayrıntı uzaktaki kuşta aranmaz.

Boyun yanlarında görülebilen dar gri alan bazen aşağıya doğru uzanır. Bu değişken görünüş, göğsünde daha geniş koyu kuşak taşıyan benzer bir türle karışmaya yol açabilir. Başın açık alanını, göz lekesini, gövdeyi ve kuyruk üstünü birlikte görmek tek bir çizgiye dayanmaktan daha güvenilirdir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi erişkinlerin tüy görünüşü benzerdir. Gri tonun koyuluğu ya da göz lekesinin büyüklüğü sahada kesin eşey ölçütü olarak kullanılmaz. Tüy yıpranması, ışık ve bireysel değişkenlik aynı eşeyde de farklı görünüşler yaratabilir.

Tam tüylenmiş genç de erişkinden güvenilir biçimde ayrılamayabilir. Yeni uçmaya başlayan kuşta yaş tayini yalnız beyaz başa bakılarak yapılmaz. Yuva içindeki yavru ise gri hav tüyleriyle farklı görünür; gelişimin ilerleyen bölümünde alt taraf daha açık olabilir. Hav tüylü yavru ile bağımsız uçan gencin görünüşü aynı yaş sınıfının tek örneği olarak sunulmaz.

Adams Adası'nda izlenen erişkinler arasında bazıları bir üreme mevsimini atlamıştır. Bu, o kuşun genç olduğu veya eş bulamadığı sonucunu tek başına vermez. Önceki başarılı ya da başarısız girişimden sonra aynı yuva yerine kısa süre dönüp yeniden denize açılan erişkinler kaydedilmiştir. Tüy görünüşüyle yıllık üreme durumunu belirlemek mümkün değildir.

Uçuşta Görünüm

Uzun kanatlar dirseğe doğru ileri, dış bölümde geriye dönük taşınabilir. Dönüşte kanat uçlarının açılması dış bölümü daha geniş gösterir. Açık sırt, koyu sağrı ve kanat üstü deseni üstten; beyaz gövde ile koyu kanat altları alttan değerlendirilir. Kanadın gövdeye yakın ön kenarında küçük açık alanlar bulunması, bütün kanat altının beyaz olduğu anlamına gelmez.

Hafif rüzgârda süzülme arasına kanat vuruşları ekler. Güçlü rüzgârda daha uzun süzülüşlerle yükselip alçalabilir. Denizde büyük yaylar çizmesi bütün bireylerin aynı yüksekliği kullandığı veya bir kuşun yalnız uçuş tarzından kesin tanınabildiği anlamına gelmez. Rüzgârın yönü, dalga ve görüş koşulları görünür hareketi değiştirir.

Ses ve Davranış

Üreme adalarında gece etkinliği belirgindir; kuşlar karanlıkta yuva çevresine gelir ve tünellere girer. Tiz, tekrarlı ıslıklar ile daha alçak inilti benzeri sesler duyulabilir. Çağrı çoğunlukla havada, bazı durumlarda yuva tünelinden gelir. Denizde ise genellikle sessizdir. Sesin erişkin erkek ve dişiyi her durumda ayırdığı doğrulanmamıştır.

Adams Adası'ndaki izleyiciler denizde hem gündüz hem gece uçuş ve suya temas kaydetmiştir. Bu sonuç karadaki gece etkinliğiyle çelişmez; karaya gelme saati ile denizde besin arama zamanı ayrı konulardır. Suya her temasın av yakalama olduğu da ölçülmemiştir. Uzun süre su üzerinde kalmanın kış tüy değişimiyle ilişkisi araştırmada yorum olarak ele alınmıştır.

Dünya Yayılışı

Doğrulanmış üreme alanları Crozet, Kerguelen, Macquarie, Auckland ve Antipodes ada gruplarındadır. Denizde Antarktika çevresindeki Güney Okyanusu boyunca geniş alanlar kullanılır. Üreme adası ile yılın başka döneminde beslenilen deniz bölgesi aynı şey değildir. Daha eski kaynakların olası yuvalanma olarak belirttiği bütün adalar burada kesin koloni olarak işaretlenmez.

Doğal Yayılışındaki Durumu

Küresel sınıflandırma Asgari Kaygı düzeyindedir. Uzak adalarda yuva tünellerinde yaşayan kuşları saymak güçtür; eski toplam nüfus tahminleri yeni bir tam sayım gibi kullanılmaz. Adaya taşınmış memeli yırtıcılar ve yuva alanının bozulması önemli koruma konularıdır. Antipodes'te 2016'da yürütülen fare temizliğinin başarıyla sonuçlandığı 2018 kontrolünde doğrulanmıştır. Daha eski tür hesabındaki fare varlığı güncel durum diye aktarılmaz.

Göç Yolculuğu

Adams Adası'ndan 2011–2014 arasında izlenen on erişkin, Güney Afrika açıklarından orta Güney Pasifik'e kadar farklı deniz alanları kullanmıştır. Yumurtlama öncesi uzun deniz dönemi ve üreme sonrası uzaklaşma, koloninin çevresinde sürekli kalan bir yerleşik kuş düzeninden farklıdır. Bazı bireyler yıllar arasında benzer kış alanlarına dönmüştür.

Bu araştırmanın konumları ışık ve su verilerinden hesaplanmıştır; kesin metre ölçeğinde rota değildir. Aynı kolonideki bütün kuşların tek çizgiyi izlediği veya diğer ada kolonilerinin aynı takvime uyduğu varsayılmaz. Harita geniş deniz coğrafyasını gösterir; renkli alanın her noktasında yuva ya da her ay kuş bulunduğunu bildirmez.

Üreme Alanı

Üreme adalarında turbalı toprak, iri ot kümeleri, eğreltiler ve alçak çalılar kullanılabilir. Auckland grubunda orman altındaki yuva alanları da bulunur. Eğim, toprağın suyu uzaklaştırması ve tünel açılabilecek yapı önemlidir. Denizden görülen bir adanın her bölümünün aynı yuva yoğunluğunu taşıdığı düşünülmez.

Yuva Yeri

Uzun toprak tünelinin sonunda bitki parçalarıyla döşenen bir oda bulunur. Tipik yumurta sayısı birdir. Uzman derlemesi kuluçkayı 55–60 gün, yuvadan uçuşa geçişi yaklaşık 102 gün olarak verir. Eski Macquarie araştırmasında bu sürelerin kesinliği sınırlı, Adams izleyici çalışmasında ise yumurtadan çıkış anı doğrudan belirlenememiştir. Her iki erişkin kuluçkaya ve yavru beslemeye katılır.

Günlük Alan Kullanımı

Beslenme açık denizde gerçekleşir; erişkin uzun bir seferden sonra yavruya besin getirebilir. Gece karaya dönen kuşun tünelini açmak, yolunu kesmek veya ışıkla kovalamak doğal davranışı bozar. Yuva alanı gözlemi adanın koruma kurallarına bağlı yapılmalıdır; bağımsız deniz gözlemi için koloninin içine girmek gerekmez.

Ne Yer?

Kaydedilen besinler kabuklular, kalamarlar ve fener balıklarıdır. HANZAB'ın derlediği Crozet mide örneklerinde küçük kabuklular ile baştanbacaklılar bulunmuş; Antipodes ve Kerguelen kayıtları da deniz avlarını göstermiştir. Birkaç mide örneğinde bir grubun görülme sıklığı, bütün dünya nüfusunun yıllık besin ağırlığı yüzdesi değildir. Diyetin bölge ve döneme göre ayrıntıları sınırlı bilinmektedir.

Nasıl Avlanır?

Deniz yüzeyinden av alma doğrudan kaydedilmiştir. Açık denizde uçuş ile suya inişleri birbirini izleyebilir. Adams çalışmasındaki suya temas kayıtları gece ve gündüz etkinliğini gösterir, fakat her inişte hangi avın alındığını söylemez. Yüzeyde dinlenme ile beslenme aynı sensör işaretini verebileceğinden bunlar dikkatle ayrılır.

Üreme sırasında erişkinler yavruya besin getirmek için koloni dışına çıkar. İzlenen tek bir kuşun ulaştığı en uzak nokta bütün türün olağan günlük av mesafesi değildir. Yavru besleme başarısı da yalnız yolun uzunluğundan anlaşılmaz; avın bulunması ve dönüş zamanının birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Küçük izleyici, büyük deniz alanı

Adams Adası çalışması on ayrı erişkinin hareketlerini ortaya koymuştur. Bazıları birkaç yıl izlenmiş olduğundan kayıt yılı sayısı kuş sayısından fazladır. Birden fazla yılın aynı bireye ait olması, bütün kayıtların bağımsız farklı kuşlar olduğu şeklinde yorumlanmamalıdır. Bu ayrım, izlenen küçük grubun sonuçlarını türün tamamına taşırken önemlidir.

Yuva komşuları denizde ayrılabilir

Aynı kolonideki kuşlar üreme sonrasında farklı deniz bölgelerine gitmiştir. Hatta izlenen bir çiftin iki üyesi kışın ayrı okyanus çevrelerini kullanmıştır. Yuva yerinin ortak olması, yıl boyunca yan yana uçulduğunu göstermez. Uzun süreli çift bağı ve deniz alanı seçimi farklı davranış düzeyleridir.

Üremeyi atlamak adaya hiç gelmemek değildir

Araştırmada bir mevsim yumurtlamayan erişkinlerin yuva yerine kısa süre dönüp tekrar ayrıldığı görülmüştür. Başarılı bir önceki girişimden sonra ara verenler bulunduğu gibi, başarısız girişimden sonra da ara verme kaydedilmiştir. Bu nedenle tek bir dönüşü görmek, o yıl yuvada mutlaka yumurta bulunduğunu kanıtlamaz.

Konum hesabı bir rota çizgisiyle aynı kesinlikte değildir

Işık düzeyinden konum hesaplayan izleyici, gün uzunluğu ve öğle zamanından yararlanır. Ekinoks yakınında enlem belirsizliği büyür; araştırmacılar su sıcaklığı ve hareket sınırlarını da değerlendirmiştir. Haritada ince çizgi görmek, kuşun tam o çizginin üzerinden geçtiği anlamına gelmez. Çalışma geniş okyanus kullanımını göstermek için değerlidir.

Ada bilgisinin tarihi önemlidir

Antipodes'teki fare temizliği, eski bir tür hesabının koruma bölümünü güncelleme gereğini gösterir. 2016 müdahalesinin ardından 2018'de yapılan kontrol fare saptamamıştır. Bu sonuç ada için doğrulanmış bir koruma kazanımıdır; tek başına Ak Başlı Fırtınakuşunun nüfusunun belirli bir yüzde arttığını söylemez. Nüfus yanıtı ayrıca izlenmelidir.