Afrika Arapbülbülü

Hızlı Tanı

Afrika Arapbülbülü Pycnonotus nigricans, güney Afrika'nın kurak ve yarı kurak ağaçlıklarında görülen, siyah başlı, gri kahverengi gövdeli bir arapbülbülüdür. Erişkinde en yararlı işaret gözün çevresindeki belirgin kırmızı çıplak deri halkasıdır. Bu kırmızılık gözün içindeki renkli kısım değildir; göz çevresindeki deridir. Siyah başın daha açık gri boyun ve göğüsle oluşturduğu sınır, açık karın ve parlak sarı kuyruk altı birlikte değerlendirildiğinde tanı güçlenir. Kuşun yalnız sarı kuyruk altını görmek yeterli olmaz; yakın akrabalarında da bu renk bulunabilir.

Gençte göz çevresindeki halka daha dar ve soluktur. Bu nedenle kırmızı halkanın seçilmemesi, özellikle genç veya gölgede kalan bir kuşta, türü hemen eleme gerekçesi değildir. Önce başın siyahlığını, boyunla göğsün rengini ve alt tarafın bütününü izleyin. Meyveli bir çalıdaki kuş kısa süre durduğunda başın iki yanını görmek, tek bir bulanık fotoğraftan karar vermekten daha yararlıdır. Türün İngilizce adı African Red-eyed Bulbul'dur; bu sayfa Pycnonotus nigricans içindir ve başka bir arapbülbülünün genel tanımıyla değiştirilemez.

Genel Görünüm ve Duruş

Baş ve yüz koyu siyah, boyun ile göğüs daha açık gridir. Sırt ve kanat üstü koyu gri kahverengidir; karın gri beyaza doğru açılır. Kuyruk altındaki sarı bölge, kuş yan döndüğünde veya kuyruğunu kaldırdığında daha kolay seçilir. Sırttaki gri ile kahverenginin oranı ışığa göre değişebilir. Gölgedeki bir kuşun bütün gövdesi olduğundan koyu görünürken, güçlü güneş açık tüyleri beyaza yakın gösterebilir. Kırmızı göz halkası, siyah baş ve daha açık göğüs arasındaki ilişki bu yüzden tek bir renk tonundan daha güvenilir bir başlangıçtır.

Çalı veya ağaç üzerinde çiftler ve gevşek küçük gruplar halinde görülebilir. Meyve veren ağaçlarda birden fazla kuş toplanır; aynı yerde bulunmaları sıkı düzenli bir sürü halinde hareket ettikleri anlamına gelmez. Bahçe, çiftlik çevresi ve su kaplarının yakınında insana alışmış bireyler bulunabilir. Baş tüylerinin hafif kabarması, kuşun duruşunu ve baş şeklini değiştirir. Uzman anlatımlarında tehdit gösterisinde başın indirilmesi ve kanatların kısmen açılması da bildirilir. Bu anlık duruşlar kalıcı anatomi veya eşey farkı sayılmaz.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ile dişinin temel erişkin tüy renkleri benzerdir. İkisinde de siyah baş, kırmızı göz çevresi ve sarı kuyruk altı görülebilir. Bu işaretlerden birini erkeklere özgü kabul etmek yanlış olur. Yan yana duran iki erişkinden birinin daha canlı görünmesi, tek başına eşey tayini sağlamaz; ışık, tüylerin durumu ve kuşun bakış açısı da görünümü etkiler. Sayfadaki iki erişkin levhası eşeyleri temsil eder, fakat saha gözleminde güvenilir olmayan bir renk ayrımını zorunlu kılmaz.

Gençler erişkinlere benzer, ancak daha soluk görünür ve kırmızı göz derisi henüz erişkindeki kadar belirgin değildir. Güney Afrika kuş atlası, dar ve soluk göz halkasının başka arapbülbülleriyle karışmaya yol açabileceğini özellikle belirtir. Baş, göğüs ve alt taraf birlikte görülemiyorsa yalnız göz halkası üzerinden kesin karar vermeyin. Aile grubundaki kuşların yakınlığı yardımcı olabilir, fakat aynı meyve ağacında farklı türler de beslenebilir; her bireyin kimliği ayrı değerlendirilmelidir.

Uçuşta Görünüm

Uçan kuşta siyah başı ve kırmızı göz halkasını seçmek, tünemiş bir kuşa göre güçleşir. Bir çalıdan diğerine geçen bireyin gri kahverengi üst tarafı ve açık alt tarafı görülebilir; sarı kuyruk altı yalnız uygun açıdan belirginleşir. Kısa bir geçiş sırasında kaybolan bir rengin gerçekten bulunmadığı varsayılmaz. Bu tür için yalnız kanadın üstündeki ya da altındaki tek bir işarete dayanan, her durumda kesin sonuç veren bir uçuş tanısı önerilmez.

Beslenirken ağaç ve çalıların üzerinde böcek yakalamak için havaya çıkabilir veya yapraklardan havalanan böceğin peşine atılabilir. Böyle bir hareket onu yalnız böcekle beslenen bir tür yapmaz; meyve, çiçek ve hayvansal besinler aynı davranış repertuvarının parçalarıdır. Kuş yeniden konduğunda baş ile göğüs desenini tamamlayın. Kısa uçuşun yönünden mevsimsel göç rotası, bir grubun havalanmasından da uzun mesafeli yolculuk çıkarılmaz.

Ses ve Davranış

Tür çoğu zaman sesli ve dikkat çekicidir. Meyve çevresinde toplanan gruplarda sık, heyecanlı temas çağrıları duyulur. Çağrıyı, sesin geldiği kuşun baş ve gövde görünümüyle eşleştirmek yararlıdır; aynı ağaçtaki başka meyvecil kuşların sesi ona mal edilmemelidir. Buradaki ses anlatımı doğal davranış bilgisidir; kesin tanı için tek bir heceye veya yazıyla taklit edilmiş bir sese güvenilmez.

Heyecanlandığında kanat ve kuyruğunu oynatabilir. Yılanlara ve küçük baykuşlara karşı başka kuşlarla birlikte alarm verip yaklaşması uzman hesaplarında bildirilir. Eşler yakın tünediğinde birbirlerinin baş çevresindeki tüyleri temizleyebilir. Üreme sırasında bölge savunması belirginleşir; yaklaşan kuşlara yönelen davranışlar görülebilir. Kurak bölgelerde su yakınında toplanması da önemlidir. Yine de bir sulukta görülen kalabalık, o noktada aynı sayıda üreyen çift bulunduğunun kanıtı değildir.

Dünya Yayılışı

Afrika Arapbülbülünün doğal yayılışının ağırlığı güney Afrika'nın orta ve batı kesimlerindedir. Namibya, Botsvana ve Güney Afrika'nın kurak iç bölgeleri temel alanları arasındadır; yayılış güneybatı Angola'ya ve Zambiya'nın en güneyine uzanır. Zimbabve'de özellikle batı kesimlerle ilişkilidir. Güney Afrika'da ülkenin her yerinde aynı sıklıkta bulunan bir kuş olarak düşünülmemelidir. Kurak çalılık, ağaçlık ve su çevresindeki uygun bitki örtüsü, geniş coğrafi görünümün içinde nerede aranacağını belirler.

Doğal Yayılışındaki Durumu

Uygun alanlarda yaygın ve yerel olarak bol olabilir. Bahçeleri, meyve ağaçlarını ve çiftlik çevresini kullanması, doğal çalılık ile insanın değiştirdiği alanlar arasında bağlantı kurar. Ancak bir ülke sınırının içinde bulunması, o ülkenin bütün çöllerini veya açık otlaklarını kullandığı anlamına gelmez. Eski atlas, Namibya'nın bazı aşırı kurak kesimleri ve Güney Afrika'nın kıyı kuşağındaki farklılıkları açıkça ayırır. Güncel gözlemler değerlendirilirken bu tarihsel coğrafi çerçeve, yeni yayılış olasılığını dışlayan değişmez bir sınır sayılmaz.

Göç Yolculuğu

Tür genel olarak yerleşik kabul edilir, fakat bütün toplulukları yıl boyu hareketsiz değildir. Kuzey Namibya ve Okavango bölgesinde kurak mevsimde kayıtların arttığı; kuzey Botsvana'da üreme alanlarının kuzeydoğusunda üreme dışı kuşların toplandığı atlas çalışmalarında bildirilmiştir. Bu, bölgesel mevsimsel hareketi destekler. Güney Zambiya, Zimbabve ve bazı yayılış kenarlarında kış ziyaretçiliği de kaydedilir. Bu nedenle “hiç göç etmez” sözü yerine “çoğunlukla yerleşik; kuzeyde ve yayılış kenarlarında mevsimsel hareketler” ifadesi daha doğrudur. Bu bilgilerden her birey için aynı başlangıç ve bitiş noktaları olan bir rota çizilmez.

Üreme Alanı

Kurak ağaçlıklar, yarı kurak savanlar, çalılıklar, Karoo bitki örtüsü ve akarsu çevresindeki çalı şeritleri uygun yaşam alanlarıdır. Meyve bahçeleri, bahçeler ve çiftlik çevresi de kullanılabilir. Çimenli bir bölgedeki kayıt, kuşun yalnız açık otlakta yaşadığını göstermez; atlas bu bölgelerdeki odunsu bitki parçalarını özellikle vurgular. Üreme alanı anlatılırken beslenme için meyve veren bitkilerle, yuvayı saklayabilecek çalı ve ağaçların birlikte bulunması dikkate alınmalıdır.

Yuva Yeri

Dişi, kuru ot, ince dal, kökçük ve bitki lifleriyle açık bir çanak yuva yapar; örümcek ağı malzemeyi bir arada tutabilir. Yuva çoğunlukla çalı veya ağaç çatalında saklıdır. Güney Afrika uzman hesabında iki–üç yumurta ve dişinin yaklaşık 11–13 günlük kuluçkası bildirilir; BDI hesabı 12–13 gün verir. Bu farklı aralıkların ortalaması hesaplanmaz. Yavruları iki ebeveyn besler. Yaklaşık 12 günlük yuvada kalış bilgisi Roberts aktarımında tutsaklık gözlemine dayandığından bütün doğal yuvalar için kesin süre olarak kullanılamaz.

Günlük Alan Kullanımı

Çiftler ve küçük gruplar meyveli çalı ve ağaçları dolaşır; kurak dönemde su çevresinde toplanabilir. Sık bitki örtüsü, açık dal ve meyve kaynağı aynı alanın farklı işlevleridir. Güney Afrika hesabında yumurtlama eylül–nisan, yoğunluk ekim–aralık olarak verilir; atlas Botsvana için ekim–ocak, Namibya için aralık–şubat yoğunluğunu bildirir. Bunlar tek bir kıta takvimine birleştirilmez. Saklı yuvayı görmek için çalı açılmaz, dallar oynatılmaz ve alarm veren çiftin yanında beklenmez; kuşun olağan alan kullanımını uzaktan izlemek yeterlidir.

Ne Yer?

Meyve başlıca besinlerindendir; yabani ve yetiştirilen meyveleri kullanabilir. Çiçek taç yaprakları ve çiçek özü de uzman tür hesaplarında bildirilmiştir. Aloe çiçeklerine uzanması, meyve ağacında beslenmesi ve bir böceği yakalaması birbirine aykırı davranışlar değildir. Çeşitli eklembacaklıları da tüketir. Bu nedenle onu yalnız meyveyle veya yalnız böcekle beslenen bir kuş olarak anlatmak eksik olur. Bir bahçedeki beslenme gözleminden türün bütün yayılışında aynı besin oranlarını kullandığı sonucu çıkarılmaz.

Nasıl Avlanır?

Çalı ve ağaçlarda tek eşle veya başka meyvecil kuşlarla birlikte besin arayabilir. Yaprak ve meyve çevresinde dolaşır; bazen yere iner. Havalanan böceğin peşine kısa bir atılım yapması ve ağaç ya da çalıların üstünde böcek yakalaması bildirilmiştir. Meyveli bir bitki çevresindeki yoğun hareket, birkaç ayrı beslenme biçimini bir arada gösterir. Kuşları izlerken hangi parçayı gerçekten yediğini görmek, yalnız gagasında bir şey taşımasından besin adı çıkarmaktan daha sağlamdır. Meyve ziyaretinin tek başına belirli bir bitkide tohum yayılımının başarılı olduğunu kanıtlamadığı da unutulmamalıdır; bunun için meyvenin yutulması ve tohumun sonraki durumuna ilişkin ayrı bilgi gerekir.

Kırmızı gözün çevresindedir

Türün İngilizce adındaki kırmızı göz ifadesi, tanıda dikkati göz çevresine çeker. Belirgin işaret aslında gözün etrafındaki çıplak deri halkasıdır. Gencin bu halkası daha dar ve sönük olduğu için erişkindeki güçlü işaret her yaşta aynı görünmez. Atlasın gençlerle ilgili uyarısı, iyi bir tanının yalnız tek renge dayanamayacağını gösterir. Kırmızı halkayı görmek değerlidir; görememek ise gözlem koşulları ve yaş değerlendirilmeden kesin sonuç vermez.

Yerleşiklik ile mevsimsel hareket birlikte olabilir

Güney Afrika kuş atlasındaki kuzey Namibya ve Okavango kayıtları kurak mevsimde artar. Kuzey Botsvana'da üreme dışı dönemde üreme dağılımının kuzeydoğusuna çıkan kuşlar da bildirilmiştir. Bu bulgular, türün genel olarak yerleşik kabul edilmesiyle çelişmez: farklı topluluklar farklı hareket davranışları gösterebilir. Bir bahçede yıl boyu bulunması bütün yayılışın hareket durumunu anlatmaz. Aynı şekilde, kurak mevsim kalabalığı tek başına bütün kuşların uzak bir ülkeden geldiğini kanıtlamaz.

Akrabalarla temas alanları

Afrika Arapbülbülü, Pycnonotus tricolor ve Pycnonotus capensis ile yayılışın temas ettiği alanlarda melezleşebilir. Eski atlasın kullandığı Blackeyed Bulbul adı güncel adlarla eşleştirilmeden alıntılanırsa farklı taksonlar birbirine karışabilir. Ara görünümlü bireyleri her zaman olağan bir erişkinin renk şemasına zorla yerleştirmemek gerekir. Birkaç açıdan gözlem, ses ve yer bilgisi yararlıdır; bunlar yine de her melezin kökenini kesin olarak belirlemeyebilir.

Başkasının yavrusunu büyütebilir

Jacobin Cuckoo, Clamator jacobinus, bu arapbülbülünün yuvasına yumurta bırakan türler arasında bildirilir. Yuvada farklı görünüşlü bir yavru bulunması böyle bir ilişkiyle bağlantılı olabilir; fakat uzaktan görülen her iri yavruya hemen guguk adı verilmez. Yuva parazitliği, arapbülbülünün kendi yuvasını yapmadığı anlamına da gelmez. Çanak yuvayı kuran ve yavrulara besin getiren erişkinlerin davranışı ayrı, başka bir türün yumurta bırakması ayrı bir olaydır. Yuvayı incelemek için kuşların ürkütülmesi bu ilişkiyi öğrenmenin uygun yolu değildir.