Afrika Kızkuşu

Hızlı Tanı

Afrika Kızkuşu Vanellus senegallus, uzun sarı bacaklı, genel görünümü gri-kahverengi olan iri bir kızkuşudur. Erişkinin yüzünün iki yanında sarkan sarı et parçaları, bunların gaga köküne yakın kırmızı üst bölümü ve beyaz alın dikkat çeker. Boyundaki ince açık-koyu çizgiler, koyu boğaz ve sarı gaganın koyu ucu bu işaretleri tamamlar. Sarı yüz çıkıntısını görmek tek başına yeterli değildir: Ak Tepeli Kızkuşu da böyle çıkıntılar taşır. Alnı, karın rengini ve açılan kanadın desenini birlikte okuyun.

İngilizce Wattled Lapwing ve African Wattled Lapwing adları bu takson için kullanılır. Eski İngilizce Wattled Plover kaydı da aynı kuşa ait olabilir. Buna karşılık Senegal Lapwing adı Vanellus lugubris içindir; senegallus bilimsel adındaki benzerlik bu iki türü aynı yapmaz. Bir fotoğrafın başlığında yalnız Senegal yazması teşhis için yeterli değildir. Bilimsel adın doğrulanması, özellikle üreme bilgisini başka bir kızkuşundan taşımamak için gereklidir.

Genel Görünüm ve Duruş

Gövdede güçlü siyah-beyaz bloklar yerine daha birleşik, soluk kahverengimsi-gri bir görünüş vardır. Baş ve boyundaki açık kenarlı, koyu çizgili tüyler yaklaşınca seçilir. Beyaz işaret esas olarak alın üzerindedir; bütün tepeyi kaplayan geniş beyaz bir şerit gibi anlatılmamalıdır. Çene ve boğazın koyu alanı bu soluk çizgili çevreyle karşıtlık oluşturur. Kanat kapalıyken omuz yakınında küçük bir beyaz üçgen görülebilir. Kuyruk altındaki beyazlık, gövdenin büyük bölümünün gri-kahverengi olduğu izlenimini bozmayan başka bir ayrıntıdır.

Uzun sarı bacaklar, nemli kısa otların arasındaki kuşun boyunu belirginleştirir. Duruş değişince bacakların bir bölümü otların arkasında kalabilir.

Sarı gaganın koyu uç bölümü ışık ve yerel biçimle farklı seçilebilir. Yüzdeki etli bölümün sarı sarkan kısmını, üstteki kırmızı tabanı ve gözün kendisini ayrı değerlendirin. Göz çevresindeki canlı sarılık irisin rengi değildir; uzman hesapta iris gri-mavi olarak anlatılır. Uzaktan bu küçük ayrıntıların tamamını görmeniz gerekmez. Önce genel biçim ve baş desenini kaydedip, yakın görünüş sağlandığında yüz ayrıntılarıyla desteklemek daha güvenilirdir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin eşeyler aynı temel görünüşü paylaşır. Dişinin koyu boğaz bölümü daha sınırlı olabilir; fakat duruş, tüy örtüsü ve görüş açısı da koyu alanı değiştirir. Yalnız boğaz lekesinin büyüklüğünden kesin eşey tayini yapılmaz. Daha iri görünen kuşu erkek, daha küçük olanı dişi ilan etmek de uygun değildir. Bir çiftin yuva çevresindeki görevleri de uzun süre izlenmeden yalnız tek davranıştan adlandırılamaz.

Gençlerin yüz çıkıntıları daha az gelişmiştir. Boğaz daha açık ve koyu çizgili olabilir; beyaz alın işareti de erişkindekinden daha küçük görünebilir. Bu nedenle erişkinin bütün yüz özelliklerini taşımayan bir kuşu hemen başka tür saymayın. Yakındaki erişkinle birlikte bacak rengini, gövde biçimini ve kanat desenini kontrol edin. Yeni gelişmekte olan çıkıntının küçük görünmesi, mutlaka eksik beslenme veya hastalık işareti değildir; yaşla ilişkili olabilir.

Yumurtadan çıkan yavru ile uçabilen genç aynı gelişim evresinde değildir. Roberts hesabında yavruların ilk gün içinde yuvadan ayrıldığı, uçuşun ise yaklaşık kırk günlük yaşta başladığı belirtilir. Yerde erişkini izleyen küçük bir yavrunun uçmaması bu yüzden tek başına yaralanma kanıtı olmaz. Ebeveynleri çevredeyken yavruyu alıp taşımak aileyi ayırabilir. İzleme mesafesini koruyun; yavrunun saklandığı kısa ot veya taşların arasına doğru yürümeyin.

Uçuşta Görünüm

Üst kanattaki kahverengi örtü tüyleri ile siyah uzun uçuş tüyleri arasından beyaz bir bant geçer. Altta ise beyaz örtü tüyleri koyu uçuş tüyleriyle karşıtlık oluşturur. Kanat altı bütünüyle beyaz değildir. Beyaz kuyruğun ucundaki geniş siyah bant, kanat deseninden ayrı bir işarettir. Açılıp kapanan kanatta yalnız beyaz parlamayı görmek, beyazın hangi tüy sırasına ait olduğunu göstermeyebilir. Uçuş sırasında baş ve kuyruk da seçiliyorsa teşhis daha sağlam olur.

Ak Tepeli Kızkuşu'nun çok daha geniş beyaz alanlarıyla karşılaştırırken aynı kanat yüzünü kullanın. Bir türün üstünü diğerinin altıyla karşılaştırmak deseni yanıltıcı biçimde benzer gösterebilir. Kısa uçuş bir beslenme alanından diğerine veya tehditten uzaklaşmak için yapılabilir; bunun göç olduğunu söylemek için ayrıca hareket kanıtı gerekir.

Ses ve Davranış

Kısa, ince ve burundan gelen çağrılar hem yerde hem uçuşta duyulabilir. Art arda seslenme, çiftin bağlantısı veya alarm bağlamıyla ilişkilidir; yalnız çağrının sertliğinden hangi olayın yaşandığını kesinleştirmeyin. Kuşun bakış yönünü ve yakındaki diğer kuşların davranışını izlemek yardımcıdır. Uyarı veren erişkin birden havalanıyorsa yalnız daha iyi ses almak için yakına gitmek doğru olmaz. Alarmın kaynağı siz olabilirsiniz.

Üreme sırasında çiftler alanlarını savunur; başka Afrika kızkuşlarına karşı karşılıklı seslenme ve kovalamalar görülebilir. Üreme dışındaki beslenme toplulukları ise aynı çiftin sürekli birlikte kullandığı yuva alanı değildir. Aynı çayırlıkta çok kuş bulunması bütün bireylerin o noktada yuvaladığını kanıtlamaz. Yuva savunması görüldüğünde kuşun geldiği yönü izleyerek yuvayı aramak yerine geri çekilmek, hem davranışı doğal bırakır hem yerde saklanan yavruları korur.

Dünya Yayılışı

Sahra'nın güneyindeki uygun açık alanlarda, batı Afrika'dan doğu Afrika'ya ve kıtanın güney kesimlerine uzanan geniş bir dağılımı vardır. Ancak ekvatoral kapalı yağmur ormanı ve aşırı kurak bölgeler aynı ölçüde kullanılmaz. Güney Afrika atlası ve Roberts hesabı, Zimbabve, Okavango ve Caprivi çevresi ile kuzeydoğu Güney Afrika ve komşu bölgelerde güçlü bir varlık gösterir. Ülkelerin tamamı dolu bir alan gibi düşünülmemelidir; nehir ve çayırlıkların dağılımı yerel görünümü etkiler.

Doğal Yayılışındaki Durumu

Kısa otlu nemli açıklıklar, su kenarları ve bazı tarım alanları uygun gözlem yerleridir. Yaygın bir tür olması her küçük sulak alanda mutlaka bulunduğu anlamına gelmez. Eski atlas kayıt sıklığı ile güncel nüfus büyüklüğü de aynı şey değildir. Düzenli ziyaret edilen yol kenarları daha çok kayıt üretebilir; zor erişilen çayırlıklar az görünür kalabilir. Küresel Asgari Endişe değerlendirmesi yerel bir sulak alanın kaybını önemsiz yapmaz.

Göç Yolculuğu

Yayılışının birçok bölümünde yerleşiktir; bazı bölgelerde yağış, su ve beslenme alanlarıyla ilişkili yer değiştirmeler görülür. Güney Afrika atlasında Carolina çevresindeki mevsimlik görünüş ile Zimbabve'deki dönemsel kayıt artışı anlatılır. Bunlardan bireylerin kesin olarak aynı güzergâhı izlediği sonucu çıkmaz; önerilen bağlantılar izlenmiş uçuş rotası değildir. Bir alana eylülde geliş ve martta ayrılış bilgisi bütün kıtanın ortak takvimi gibi kullanılamaz. Aynı biçimde yağış sırasında başka sulak alana geçmek, her bireyin uzun mesafeli göç yaptığı anlamına gelmez.

Üreme Alanı

Nemli kısa çayırlıklar, taşkın düzlükleri, bataklık kenarları ve su yakınındaki açık zeminler üreme çevresini oluşturabilir. Bazı çiftler yanmış kısa otluk veya tarım alanını kullanır. Bu kayıtlar kuşların yoğun insan etkinliğinden her durumda yararlandığını göstermez. Kısa bitki örtüsü görüş sağlar; fakat yerdeki yuva ve yavrular da aynı alanı kullanan insanlar veya araçlar karşısında korunmasız kalabilir. Yuva savunan erişkin görüldüğünde geçiş hattını değiştirmek gerekir.

Yuva Yeri

Yuva zemindeki sığ bir çukurdur; kuru bitki parçaları, küçük taşlar ve benzeri malzeme bulunabilir. Roberts hesabında erkeğin oluşturduğu çukurlardan birinin dişi tarafından seçildiği anlatılır. Aynı bölgesel hesap 2–4 yumurta ve iki ebeveynin yaklaşık 28–32 gün kuluçka yaptığını bildirir. Bu sayılar bütün kıtada tek bir kesin gün anlamına gelmez. Yavrular ilk gün içinde çevreye dağılabildiğinden boş görünen yuva, üremenin başarısız olduğunu tek başına göstermez.

Günlük Alan Kullanımı

Sığ suyun kenarı ile daha kuru otlu zemin arasında besin aranabilir. Kuşun bir su birikintisinde görülmesi bütün gün suda kaldığını kanıtlamaz. Yağış ve su düzeyi değiştikçe kullanılabilir açık yüzeyler de değişir. Aynı çiftin beslenme noktası ile yuva çevresini ayrı izlemek, habitat ihtiyacını daha iyi anlatır. Birçok bireyin beslenmek için toplanması o açıklığın kalıcı bir üreme kolonisi olduğu anlamına gelmez.

Ne Yer?

Karasal böcekler beslenmede önemli yer tutar. Çekirgeler, kınkanatlılar, termitler ve tırtıllar; solucanlar ve ot tohumları tür hesabında kaydedilen besinler arasındadır. Bu liste her bölgede aynı oranların yendiğini söylemez. Sulak alanla ilişkisi kuşu yalnız sucul avlara bağımlı bir balık avcısı yapmaz. Yakından görülen bir beslenme sırasında gerçekten alınan lokmayı, yalnız zemine yönelen gagadan ayırmak önemlidir. Otların arasında kaybolan avın türü tahmin edilmemelidir.

Nasıl Avlanır?

Yavaş yürüyüş, kısa bekleme ve görülen avın bulunduğu noktaya yönelme birbirini izleyebilir. Kuş bazen ayağıyla zemini hareketlendirir. Aynı hareket her gözlemde görülmeyebilir; bütün beslenme tek bir yöntemden ibaret değildir. Başın dik tutulduğu bir ara, av tarama kadar çevreyi gözetme işlevi de taşıyabilir. Davranışı anlamak için hareketin öncesini ve sonrasını birlikte izlemek gerekir.

Yağmurdan sonra bir çayırlığa gelen topluluk, besinin o anda erişilebilir olduğunu gösterebilir; tek ziyaretten alanın yıllık üretkenliği hesaplanamaz. Yuvaya yakın erişkin alarm vermeye başladığında beslenme izlemek için yaklaşmayı sürdürmeyin. Besin arama süresini kısaltan rahatsızlığın her aileyi aynı şekilde etkilediği söylenemez, fakat doğal gözlemin davranışı değiştirmemesi hedeflenmelidir. Yem vermek veya zemini kazıp böcek çıkarmak doğal avlanma kaydı üretmez.

Uçabilmek bağımsız olmak değildir

Yuvadan ayrılma, ilk uçuş ve aileden ayrılma farklı olaylardır. Roberts hesabında Afrika Kızkuşu yavrularının ilk gün içinde yuvadan uzaklaştığı, uçuşun yaklaşık kırk günde başladığı belirtilir. Aynı hesap aile birlikteliğinin sonraki üreme dönemine kadar sürebildiğini anlatır. Bu yüzden kırk günlük uçabilen bir genç için otomatik olarak artık ailesine bağımlı değil denmez. Bir erişkinin yanındaki büyük genç, o gün yuvadan çıkmış bir yavru da değildir.

Atlas takvimindeki olay

Güney Afrika atlasındaki üreme kayıtları özellikle eylül–ocak arasında, ekim–kasımda yoğunlaşır. Roberts hesabının temmuz–aralık ve eylül–ekim bilgisi ise yumurtlama dönemine ilişkindir. İki aralık farklı görünse de aynı olay ölçülmemiştir; yumurta, kuluçka ve yavru gözlemlerinin tarihlerinin örtüşmesi zorunlu değildir. Bunları birleştirip yeni bir ortalama mevsim üretmek yerine olay ve bölge birlikte korunur. Takvimde bir ayın dolu olması o ay bütün bireylerin yumurtladığını göstermez.

Adların yanıltıcı benzerliği

Vanellus senegallus bilimsel adı ile Senegal Lapwing İngilizce adı ilk bakışta aynı kuşu çağrıştırabilir. Oysa ikinci ad Vanellus lugubris için kullanılır. Bu karışıklık yalnız başlıkta kalmaz; bir türün daha kısa yavru döneminin diğerine aktarılmasına da yol açabilir. Araştırmada özgün bölümün bilimsel adını okumak, resimden veya dosyanın sıra numarasından tür seçmekten daha güvenlidir.

Sarı çıkıntının çevresi

Yüzün sarkan sarı kısmı belirgin bir işarettir, fakat genç kuşlarda daha az gelişmiştir. Göz çevresi, kırmızı taban, beyaz alın ve genel gövde rengi birlikte değerlendirilince yaş farkından doğan yanılma azalır. Bir çıkıntının gölge nedeniyle koyu görünmesi yeni bir renk biçimi olduğunu kanıtlamaz. İrisin rengiyle göz çevresindeki çıplak deriyi ayırmak da önemlidir; fotoğraftaki sarı alanın tamamı göz değildir.

Kuşu tanımada yakın ayrıntılar kadar bütün görünüşü kaydetmek yararlıdır. Baş fotoğrafı yüzü iyi gösterirken kanat desenini gizleyebilir; uçuş fotoğrafı ise yüz çıkıntısını seçtirmeyebilir. Birbirini tamamlayan kısa gözlemler, yuvaya yaklaşarak elde edilen tek bir ayrıntılı görüntüden daha az rahatsızlıkla daha çok teşhis bilgisi sağlayabilir. Yavru veya alarm veren erişkin varsa görüş eksikliği belirsizlik olarak korunur.