← Tanım atlasına dön

Tür tanımından levhaya

Yerel veritabanındaki mevcut metin salt okunur gösterilir. Altı çizili terime basınca atlasın ilgili bölgesi açılır. Metin yeniden yazılmadı; bu örnek, tür içeriğinin yeni bilimsel onayı değildir. Mevcut kaynak metinler Türkçe ve İngilizcedir; atlas dili ayrıca korunur.

Büyük Karabaş Martı · Ichthyaetus ichthyaetus

Hızlı Tanı

Büyük Karabaş Martı iri gövdelidir. Üreme erişkininde siyah başlık, beyaz göz hilalleri, sarımsı bacaklar ve kırmızı uç bölgesini koyu bir bandın kestiği güçlü sarı gaga birlikte aranır. Kışın baş beyazlaşır, göz çevresinde koyu bir maske kalır.

Genel Görünüm ve Duruş

Alnı uzun ve görece düzdür; iri gaga yüzün belirgin bölümünü oluşturur. Uçarken derin göğsü, uzunca ve görece dar kanatları göze çarpar. Bu oranlar, yalnız başın rengine bakmaktan daha yararlıdır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

İlk kışta gri sırt, kahverengi kanat örtüleriyle karşıtlık oluşturur; sağrı beyaz, kuyruk uç bandı koyudur. İkinci kışta örtülerde silik kahverengi ve dış kanatta daha fazla siyah kalabilir. Cinsiyet için yalnız bu yaş işaretlerine dayanılmaz.

Uçuşta Görünüm

Erişkinin üst kanadı açık renklidir; dış uçuş tüylerinde uca yakın sınırlı siyah işaretler görülür. Kuyrukta koyu uç bandı ve kanat örtülerinde kahverengi alan bulunmaz. Ara yaşlarda kalan koyu işaretler nedeniyle açık kanat tek başına erişkinlik kanıtı değildir.

Ses ve Davranış

Kolonide gürültülüdür. Uçuş çağrısı kalın ve burundan gelir gibi duyulur; yazılı bir ses taklidi tek başına türü doğrulamaz.

Karıştırılabilecek Türler

Karabaş Martı Chroicocephalus ridibundus daha küçük ve ince yapılıdır. Üreme erişkininin gagasıyla bacakları koyu kırmızıdır; başlığı uzaktan siyah görünen koyu kahverengidir. İki kuşu karşılaştırırken yalnız koyu başlığa değil gövde ve gaga ölçeğine bakılır.

Dünya Yayılışı

AviList v2025b, üreme alanını Kırım’dan Kazakistan ve Moğolistan üzerinden Çin’in iç kesimlerine uzanan parçalı göl adaları olarak verir. Kışın Karadeniz’den Bengal Körfezi, Bangladeş ve Myanmar’a uzanan kıyı, akarsu ve iç deniz çevrelerine yayılır. Ichthyaetus ichthyaetus bu listede alt türlere ayrılmaz.

Türkiye’deki Durumu

OSME’nin Ocak 2025 uzman listesi Türkiye için seyrek kış ziyaretçisi ve geçit kuşu durumunu aktarır. Ülke için düzenli üreyici olduğu sonucu bu kayıttan çıkmaz; yazın görülmesi de tek başına yuva bulunduğunu göstermez.

Göç Yolculuğu

EURING/CMS atlasındaki Avrupa verileri büyük ölçüde Ukrayna ve Rusya’daki birkaç kolonide halkalanan kuşlardan gelir. Yaz sonu kısa yer değiştirmelerden sonra ekim–mart arasında Orta Doğu’da karşılaşmalar bildirilir. Bu sınırlı halka kayıtları, her Türkiye kuşunun izlediği yolu göstermez.

Üreme Alanı

Üreme döneminde göl ve lagün çevresindeki açık alanlara bağlıdır. Kolonilerde yerde, bitki örtüsü içinde veya kayaların tabanına yakın yuva yerleri kullanılabilir.

Yuva Yeri

Yuva kuru su bitkileri ve tüylerle hazırlanır. Oiseaux.net uzman derlemesi, iki eşin paylaştığı kuluçkayı yaklaşık 25 gün olarak verir. Rusya’daki Chany Gölü’nün üç adasında 1993–2003 arasındaki sekiz saha yılında incelenen 1.164 yuvanın çoğunda ise iki ya da üç yumurta bulunmuştur; bu bölgesel sonuç Türkiye ölçümü değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Kışın kıyılar, nehir ağızları, lagünler ve iç göller kullanılır. Kıyıda dinlenen kuşlar suya sürülmemelidir.

Ne Yer?

Balık ve kabuklular başlıca besinleridir. Böcekler, küçük memeliler, kuşlar, yumurtalar ve küçük sürüngenler de alınabilir. Bu liste, her bölgede aynı avın aynı oranda yenildiği anlamına gelmez.

Nasıl Avlanır?

Başka kuşların yakaladığı besini kapabilir; balıkçı teknelerinin artıklarından yararlanır. Koloniden uzaktaki böcek kümelerinin içinden uçarak da beslenebilir.

Yumurta ve Yavruyu Eşleştirmek

Rusya’daki Chany Gölü’nde 1993–2003 arasına dağılmış sekiz saha yılının kayıtlarını birleştiren 2022 veri makalesinde yalnız yuvalar sayılmadı: 747 yavru da ölçüldü. Bunların 457’si daha önce ölçülen yumurtalardan çıkmıştı. Böylece yumurtayla yavru ölçüsünü eşleştirmek mümkün oldu. Ancak 1.164 yuva sayısı, aynı sayıda yavrunun bütün gelişiminin izlendiği anlamına gelmez.

Ölçüm ve Hesap Varsayımı

Chany Gölü araştırmasının Rusya’daki 1993–2003 kayıtlarında yumurtlama başlangıcı çoğu yuvada doğrudan görülmedi. Tarih hesabında 27 günlük kuluçka kabulü kullanıldı; bu, araştırmanın her bireyde süreyi yeniden ölçtüğü anlamına gelmez. Aynı çalışmada iki günü aşan yavruların yuva yakınında dolaşmaya başladığı bildirildi. Yürüyerek yuvadan çıkmak, uçabilecek duruma gelmekle karıştırılmamalıdır.

Baraj Göllerindeki Karşılaşmalar

Rusya’nın Volga–Kama havzasında 2020–2022 yaz ve sonbaharlarında yapılan araştırmada on bir baraj gölünün yedisinde bu martı kaydedildi. Gözlemciler, araştırma gemisinin önünden toplam 200 metre genişliğindeki bir şeridi saydı. 2023’te yayımlanan sonuç, türün yapay gölleri de kullanabildiğini gösterir; gemi güzergâhındaki karşılaşmalar bütün Rusya nüfusunun eksiksiz sayımı değildir.

Halka Kayıtlarının Sınırı

Avrupa halkalama atlasında Büyük Karabaş Martı karşılaşmalarının önemli bölümü ölü, hasta, yaralı veya vurulmuş kuşlardan gelir. Bu tür kayıtlar göç bağlantılarını aydınlatır, fakat sağlıklı ve hiç yeniden bulunmayan kuşları aynı ölçüde temsil etmez. Ukrayna ve Rusya kolonilerine ağırlık veren bu veri kümesinden, bütün türün ölüm oranı ya da tek bir evrensel göç yolu çıkarılamaz.