← Tanım atlasına dön

Tür tanımından levhaya

Yerel veritabanındaki mevcut metin salt okunur gösterilir. Altı çizili terime basınca atlasın ilgili bölgesi açılır. Metin yeniden yazılmadı; bu örnek, tür içeriğinin yeni bilimsel onayı değildir. Mevcut kaynak metinler Türkçe ve İngilizcedir; atlas dili ayrıca korunur.

Büyük Üveyik · Streptopelia orientalis

Hızlı Tanı

Dolgun gövdesi ve iri pullu kanat deseniyle dikkat çeken bir üveyiktir. Üst kanat tüylerinin koyu merkezlerini kestane-kahverengi kenarlar çevreler; sağrısı koyu mavi-gridir.

Genel Görünüm ve Duruş

Boynun iki yanında siyah zemin üzerinde açık mavi-gri çizgiler bulunur. Gaganın kökü morumsu kırmızı, ucu daha koyu boynuz rengidir. Ayaklar kırmızımsı mordur.

Kuyruk deseni alt türe göre değişir. Doğudaki orientalis biçiminde dış kuyruk tüylerinin uç bandı koyu gridir. Batıdaki meena biçiminde bant daha dar ve beyaz, kuyruk altı da beyazdır; her bireyde geniş gri kuyruk ucu aranmaz.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Eşeyler birbirine benzer. Dişi genellikle daha mat, boyun ve göğsü daha kahverengidir; bu fark tek fotoğraftan kesin eşey tayini sağlamaz.

Genç kuş erişkinden daha soluktur ve koyu boyun yaması henüz yoktur. Kanat ve göğüs tüylerindeki kızılımsı açık kenarlar belirgindir. Boyun yamasının yokluğu tek başına başka bir tür olduğunu göstermez.

Uçuşta Görünüm

Kanat altında örtü tüyleri koyu gri, uzun uçuş tüyleri daha siyahtır. Olağan uçuşu güçlü, hızlı ve doğrudandır; uçuş tarzı tek başına kesin tanı sağlamaz.

Kur yapan erkek kanatlarını sesli çırparak dikçe yükselir; ardından kuyruğunu yelpaze gibi açıp geniş bir yay çizerek tüneğe süzülür. Bu gösteri, sıradan yolculuk uçuşuyla karıştırılmamalıdır.

Ses ve Davranış

Boğuk ötüş coğrafyaya göre değişir. Japonya’daki orientalis kuşlarında dört notalı diziler, Asya anakarasında daha kısa, iki notalı cümleler tarif edilir. Meena’nın sesi daha kaba ve hırıltılıdır; tek bir ritim bütün alt türlere uygulanmaz.

Karıştırılabilecek Türler

Üveyik Streptopelia turtur en önemli benzeridir. Büyük Üveyik’in üst kanat tüylerinde siyah merkezler daha geniştir. Yalnız irilik veya koyulukla ayrılmaz; kanat, baş-boyun ve kuyruk birlikte görülmelidir.

Dünya Yayılışı

AviList v2025b Büyük Üveyik’i beş alt türle ele alır. Yayılışı Sibirya ve Orta Asya’dan İran, Afganistan ve Himalayalar’a; doğuda Çin, Japonya ve Tayvan’a, güneyde Hindistan ve Myanmar’a uzanır. Eski kaynaklardaki altıncı alt tür orii, bu güncel listede ayrı tutulmaz.

Türkiye’deki Durumu

2014’te yayımlanan İngilizce Türkiye kuş raporu türü rastlantısal konuk olarak verir. İlk iki kayıt, Ayvalık’ta 12 Ocak–6 Şubat 2011 arasında fotoğraflanan meena kuşu ile Yeşilırmak Deltası’nda 7 Şubat 2011’de görülen kuştur. Bu kayıtlar Türkiye’de düzenli ürediğini veya günümüzde yalnız iki birey bulunduğunu göstermez.

Göç Yolculuğu

Kuzeyde üreyen topluluklar kışın güneye göç eder; güneyde yerleşik topluluklar da vardır. Japonya’da Hokkaido ve Honşu’nun en kuzeyindeki kuşlar yaz konuğudur. Bu bölgesel durum, Türkiye’de görülen işaretsiz bir kuşun tam göç yolunu belirlemez.

Üreme Alanı

Orman kenarları ve kısmen ağaçlı tarım alanları başlıca yaşam alanlarıdır. Sık ormanın içinden çok, açık beslenme alanlarına yakın ağaçlıkları kullanır. Tarla anızlarında da yiyecek arar.

Yuva Yeri

Yuva ağaç ya da çalıda, ince dallardan yapılmış basit bir platformdur. Japonya’nın Nagano kentinde 1967’de izlenen beş yuvanın dördünde iki, birinde tek yumurta vardı; kuluçka 15–16, yavruların yuvada kalışı 15–17 gündü. Erkek dal getiriyor, dişi yuvayı kuruyordu. Bunlar küçük bir Japonya örneklemidir; Türkiye için ölçülmüş süreler değildir. Yuva rahatsız edilmemelidir.

Günlük Alan Kullanımı

Japonya’daki uzman tür hesabında tarım alanları çevresindeki küçük korulukların yanında kent ve kent çevresindeki yerleşimler de yaşam alanı olarak bildirilir. Dolayısıyla bir parkta görülmesi tek başına evcil kökenli olduğunu kanıtlamaz.

Ne Yer?

Beslenmenin temeli tohumlardır. Ot ve bambu tohumları, tahıl taneleri ve yeşil sürgünler alınır.

Nasıl Avlanır?

Taneleri açık zeminde ve tarla yüzeyinde arar. Besin bol olduğunda daha büyük topluluklar oluşabilir; her sürü üreyen bir çiftler topluluğu değildir.

İki Yavru Grubunun Bakımı Örtüşebilir

Nagano’da 1967’de yapılan gözlemler, aynı çiftin yeni bir üreme girişimini aynı bölgede farklı bir yuvada başlatabildiğini gösteriyordu. İkinci yuvada kuluçka sürerken erkek, önceki yuvadan ayrılmış yavruları beslemeye devam ediyordu. Bu gözlem, iki yuvanın aynı anda iki başarılı yavru grubu verdiği veya her çiftin yılda kesin iki kez ürediği anlamına gelmez.

Kursak Sütünden Tohumlara

Japonya’daki uzman derlemeye göre yavrular başlangıçta hem erkek hem dişinin kursağında üretilen besleyici salgıyı alır. “Kursak sütü” adı verilen bu salgı, memeli sütü değildir. Daha sonra tohum ve tahıl da besine katılır. Yuvadan ayrılan yavrunun ebeveynden besin almaya devam etmesi, ilk ayrılışın tam bağımsızlık demek olmadığını gösterir.

Bir Japonya Takvimi, Bütün Türün Takvimi Değildir

Hokkaido’nun Naganuma bölgesindeki çalışmanın 1984 tarihli özgün özetinde, üremenin ilk yumurtadan son yavrunun yuvadan ayrılmasına kadar nisan başından ekim sonuna uzandığı bildirilir. 1976–1978’de üreme yoğunluğunun doruğu soyanın çimlenmesine denk gelmişti. Bu zaman birlikteliği, soyanın tek başına üremeyi başlattığını kanıtlayan kontrollü bir deney değildir; Japonya’nın bu yerel takvimi Türkiye’ye taşınamaz.

Kuyrukta Yolculuk Eden Tohum

Güney Kore’nin Hongdo Adası’nda 2008–2009’da ağla yakalanan 117 türden 3.947 kuş, tüylerine yapışmış tohumlar açısından incelendi. Üç farklı türe ait üç kuşta tohum bulundu; bunlardan biri Aralık 2009’da yakalanan Büyük Üveyik’ti ve kuyruğunda tek Achyranthes japonica tohumu taşıyordu. Bu bitki Kore anakarasında doğal olsa da bazı adalara sonradan gelmişti. Çalışma, tohumun nereden geldiğini veya bu kuşun taşıdığı tohumun çimlenip yeni bir topluluk kurduğunu göstermedi. Bütün kuşlardan hesaplanan düşük oran, Büyük Üveyik’in kendi taşıma oranı değildir.

Bir Fotoğrafın Yanıtlayabildiği Sorular

Sırbistan’ın Temerin yöresinde 13 Ocak 2019’da görülen tek kuş, bir dakikadan kısa süre izlenip fotoğraflandı. Araştırmacılar yaşını ve meena alt türüne yakınlığını tüylerden değerlendirdi; eşeyini belirleyemedi. Halka görülmemesi ve tüylerin düzgün olması doğal kökeni destekleyen ipuçlarıydı, tek başına kesin kanıt değildi. Bu örnek, nadir bir kuşta tür tanısı, yaş, eşey ve kökenin ayrı sorular olduğunu gösterir.