Hızlı Tanı
Ev Kırlangıcı (Delichon urbicum) küçük, dolgun gövdeli, koyu üstlü ve beyaz altlı bir kuştur. Kuyruğun hemen önündeki beyaz sağrı en göze çarpan işaretlerindendir. Kısa çatallı kuyruğunda tel gibi uzun uzantılar bulunmaz. Hızla geçen kuşta sağrı, beyaz gövde ve kuyruk biçimi birlikte aranır.
Genel Görünüm ve Duruş
Baş ve sırt iyi ışıkta mavimsi parlar. Kanatlar ve kuyruk ise kahverengimsi siyahtır ve aynı mavi parlaklığı taşımaz. Beyaz sağrı, koyu sırt ile koyu kuyruğun arasındadır. Bu alan kuyruk ucundaki beyazlık değildir.
Gövdesi Kır Kırlangıcından daha toplu görünür; kuyruğu daha kısa, kanatları daha kısa ve daha düz izlenimlidir. Yakından bakıldığında küçük bacak ve ayaklarını kaplayan beyaz tüyler seçilebilir. Ayak parmakları da bu beyaz örtünün içindedir. Bu ayrıntı, uzaktaki uçan kuştan çok, konmuş bir kuş yakından görüldüğünde işe yarar.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişinin tüy deseni çok benzerdir. Uzman halkalama rehberinde erkeklerin boğaz ve sağrısının daha saf beyaz, dişilerin biraz gri tonlu olabildiği anlatılır. Ancak bunun tersini gösteren bireyler de vardır. Daha beyaz bir kuşu yalnız bu nedenle erkek saymak güvenilir değildir; gençlerin eşeyi tüylerinden ayrılmaz.
Genç kuşta baş ve sırt daha mat görünür. Kanadın gövdeye yakın en içteki uzun tüylerinin uçlarında beyazlık, alt gaganın dibinde sarı alan bulunabilir. Erişkinde bu tüylerin uçları beyaz değildir; gaga dibi koyudur. Bu küçük ayrıntılar ancak yakın ve net görüşte değerlendirilir.
Tüy değişimi yaş ayrımını etkiler. Halkalama rehberi, ilkbaharda üreme sonrası ve gençlik tüyleri değişmiş kuşların yaşının bu tüy deseninden ayrılamayacağını belirtir. Dolayısıyla sonbahardaki gençlik işaretlerini her mevsimde aramak doğru değildir. Tüylerin yalnız daha parlak görünmesi kesin yaş vermez.
Uçuşta Görünüm
Uçuşta beyaz gövdeyle koyu kanat ve kuyruk arasında belirgin karşıtlık görülür. Üst taraf görünür olduğunda beyaz sağrı seçilir; alttan bakılan her açıda bu alan açığa çıkmaz. Kısa çatallı kuyrukta uzun uzantı aranmaz. Çok kısa bir geçişte eksik kalan işaretler, kuş doğal olarak döndüğünde yeniden değerlendirilir.
Göçte daha düz bir yol izleyerek ilerler; kanat vuruşları Kır Kırlangıcından daha hızlı olabilir. Besin ararken ise daha yavaş, kesintili bir uçuş gösterir. Bir böceğin peşine düştüğünde kanat vuruşlarını birden sıklaştırıp yön değiştirebilir. Böylece düz yolculuk uçuşu ile avı izlerken yaptığı kısa hızlanmalar aynı kuşta farklı görünür.
Ses ve Davranış
Sık duyulan çağrısı kısa, yuvarlanan bir “prrri” sesini andırır. Alarmda daha uzayan, yinelenen bir “tsiu” duyulabilir. Yuva yakınındaki şarkı, Kır Kırlangıcınınkinden daha alçak sesli, uzun bir cıvıldama dizisidir. Günlük kısa çağrı ile bu uzun dizi aynı ses değildir; yazıyla gösterilen heceler yalnız yaklaşık anlatımdır.
Koloni halinde yuvalanabilir; birkaç yuva aynı saçak altında yan yana durabilir. Besin arayan kuşlar da sürü oluşturur, bazen su üzerinde alçaktan dolaşır.
Yuva yapan erkek ve dişi, dere veya gölet kenarındaki ıslak çamurdan küçük parçalar alır. Bunları gagalarıyla taşıyıp kat kat ekleyerek yuvanın duvarını yükseltirler. Bu yüzden yuva tek seferde taşınmış bir çamur yığını değildir; çok sayıda küçük parçanın birleşmesidir. Eski bir yuva yeniden kullanılabilir. Sağlam kalan yapının değerlendirilmesi, kuşların her yıl bütün yuvayı yeniden kurmasını gerektirmez. Kaya veya yapıdaki bir çıkıntının altı, bu yapı için tutunma yeri sağlar.
Çamur yuva, üstünde küçük bir giriş bırakılan kapalı bir yapıdadır; Kır Kırlangıcının ağzı açık çanağına benzemez. BTO’nun Avrupa kuşlarına ilişkin uzman özetinde tipik yumurta sayısı 4–5, gözlenen aralık 2–6 olarak verilir. Kuluçkaya erkek de dişi de katılır; süre 13–19 gündür. Henüz kendi başına beslenemeyen yavrular 19–25 gün yuvada kalır. Aynı özet genellikle yılda iki üreme denemesi bildirir. Bu süreler Avrupa kaynak özetidir; Türkiye’de aynı yuvada yapılmış ölçümler değildir. Yavru bekleyen bir yuvanın girişi kapatılmaz.
Karıştırılabilecek Türler
Kır Kırlangıcı (Hirundo rustica) erişkinde kızıl boğaz, koyu göğüs kuşağı ve uzun kuyruk uzantılarıyla ayrılır; beyaz sağrısı yoktur. Genç Kır Kırlangıcında uzun uzantılar bulunmaz. Bu yüzden kısa kuyruklu bir kırlangıcı hemen Ev Kırlangıcı saymak yerine yüz, göğüs ve sağrı birlikte görülür.
Kum Kırlangıcı (Riparia riparia) gri kahverengi üstlüdür; beyaz alt tarafında kahverengi göğüs bandı vardır. Ev Kırlangıcındaki beyaz sağrı bulunmaz. Daha ince gövde ve daha dar kanatlar yardımcı olur. Tanıda özellikle sağrı ve göğüs deseni birlikte değerlendirilir.
Kızıl Kırlangıç (Cecropis rufula; İngilizce European Red-rumped Swallow) da açık bir sağrı gösterir. Ancak bu bölge Ev Kırlangıcındaki gibi bütünüyle beyaz değildir; kızıl-pas rengi taşır, ensesinde de kızıl bir yaka bulunur. Blasco-Zumeta ve Heinze’nin Avrupa tanı rehberi, bu işaretleri Ev Kırlangıcının beyaz sağrısından ayırır.
Dünya Yayılışı
Ev Kırlangıcı Avrupa, Kuzey Afrika ve batıdan Orta Asya’ya uzanan alanda bulunur. AviList v2025b, Delichon urbicum için Western House Martin adını ve iki alt türü kabul eder. Sibirya’daki Delichon lagopodum ayrı türdür; onun doğu yayılışı bu sayfaya eklenmez. Eski Common veya Northern House Martin adıyla yazılmış bir kaynak daha geniş tür kapsamı taşıyabilir; verilen bölge bu ayrımla birlikte değerlendirilir.
Türkiye'deki Durumu
Türkiye’de üreyen bir türdür. OSME’nin 10.2 uzman listesi, Türkiye ve İran’ı da kapsayan bölgede çoğunlukla seyrek veya yerel dağılış bildirir. BirdLife’ın 2021 ekinde Türkiye için 2002–2012 dönemine ait 1–2 milyon üreyen çift tahmini vardır; veri yetersiz olarak sınıflanmıştır. Bu eski tahmin, güncel tam sayım değildir. Aynı ekte 2008–2019 kısa dönem ve 1980–2013 uzun dönem nüfus eğilimleri bilinmiyor olarak verilmiştir.
Göç Yolculuğu
Avrupa’da üreyen kuşların ana kışlama alanları Sahra’nın güneyindedir. EURING’in Avrupa halka bulma özetinde batı ve kuzeybatıdaki toplulukların İberya, daha doğudakilerin İtalya ve Yunanistan yönündeki bağlantıları öne çıkar. Afrika’daki buluşlar azdır ve her üreme topluluğunun yolu aynı değildir. Bunlar Avrupa ölçeğindeki halkalı kuş verileridir. Türkiye’de görülen halkasız bir bireyin geçtiği ülkeler, uçtuğu mesafe veya kesin kışlama noktası bu özetten belirlenemez.
Üreme Alanı
Üreme alanında yuva tutturulabilecek korunaklı yüzey ile çevredeki besin alanları birlikte önemlidir. Avrupa uzman hesabı doğal kaya yüzeylerini, bina dışlarını ve köprüleri yuva yerleri arasında sayar. Beslenme açık havada olduğundan yalnız yuva duvarına bakmak yeterli değildir; çevredeki açık alanlar ve uçan böceklerin bulunduğu su çevreleri de kullanılır.
Yuva Yeri
Doğal yuva yerleri, kaya çıkıntılarının altındaki korunaklı yüzeylerdir. İnsan yapılarında bu karşılığı saçaklar ve benzeri dış çıkıntılar sağlar. The Wildlife Trusts’ın uzman hesabı, küçük kolonilerin kasaba ve köylerdeki binaların yanında, çevresi tarım alanlarıyla kaplı yerlerde de oluşabildiğini anlatır.
Günlük Alan Kullanımı
Koloni çevresinde kuşlar havadaki avı izleyerek dolaşır. Uzman tür hesabı, açık tarım alanları ve sulak yerler üzerinde beslenmeyi anlatır. Serin ve yağışlı havalarda böceklerin bulunduğu su çevreleri özellikle kullanılır. Tellerin üzerinde dinlenebilirler; yere inmeleri ise çoğunlukla yuva için çamur toplamalarıyla ilgilidir.
Ne Yer?
Temel besini uçan küçük omurgasızlardır. Cezayir’in Pins Maritimes yerleşiminde Nisan–Eylül 2007’de, dolu yuvaların altından her ay 20 olmak üzere toplam 120 dışkı örneği alınmıştır. Kalıntılardan 140 gruba ait 8.425 av belirlenmiştir. Böcekler baskındır; karıncalar, kınkanatlı böcekler, yaprak bitleri ve sinekler bulunmuştur. Bu örnekler 120 ayrı kuşun izlenmesi demek değildir. Araştırma, o koloninin üreme dönemindeki besinini gösterir.
Cezayir örneklerinde avlar, dışkıdaki sert baş, kanat ve bacak parçalarından tanınmıştır. Eşleşen parçalar aynı av bireyine ait sayılarak toplam çıkarılmıştır. Böylece kuşun ağzından tek tek alınmayan çok küçük böcekler de besin incelemesine katılabilmiştir. Aynı çalışmada, çevredeki böcekler ot ve çalılar arasında kepçeyle de örneklenmiştir. Bu çevre örneği, kuşların yiyeceğini otların arasından topladığı anlamına gelmez; yenmiş av ile çevrede bulunan avı karşılaştırmak için alınmıştır.
Nasıl Avlanır?
Avını uçarken yakalar. Besin arayan sürü, açık alan veya su üzerindeki böceklerin bulunduğu havayı kullanır. Avrupa göç atlasının tür hesabı, başlıca yöntemi uçan böceğin havada izlenip yakalanması olarak tanımlar.
Tüylerdeki yolculuk izi
Ev Kırlangıcının Afrika’da nerede kışladığını öğrenmek için tüylerin kimyasal izlerinden yararlanılmıştır. 2012 çalışmasında Hollanda’nın Gaast köyündeki koloniden 2005–2010 yazlarında örnek alınmıştır. Üç kimyasal iz birlikte kullanılarak bölge tahmini yapılan bölüm 2007–2009’da örneklenen 171 kuşu kapsar. Araştırmacılar tüylerdeki hidrojen, karbon ve azotun kararlı izotoplarını (aynı elementin farklı kütleli atomlarını) Afrika’daki bölgesel değerlerle karşılaştırmış, halka bulma verileriyle tahmini daraltmıştır. Sonuçlar Batı Afrika ile Kamerun ve Kongo çevresini içeren alanlarla uyumludur. Bu, kuşların üzerinde GPS taşıyarak çizilmiş kesintisiz yol değildir. Tüyün büyüdüğü bölge için olasılık hesabıdır; aynı tüy izi geniş bir alanda oluşabilir.
Saçak ve yuva başarısı
Birleşik Krallık ağırlıklı 2016–2017 araştırmasına İrlanda Cumhuriyeti’nden altı yuva kaydı da katılmıştır. 2016’da 4.779, 2017’de 4.510 yuva yeri izlenmiş; bunların 2.514’ü iki yılda da kayda girmiştir. Kuşlar işaretlenmediği ve yuvaların içi açılmadığı için etkinlikten yavru büyütme denemeleri çıkarılmıştır. Plastik saçak altındaki yuvalarda ikinci deneme ve başarılı sonuç olasılığı daha düşük bulunmuştur. Ancak yüzey türüne göre çökme nedenleri yeterli örnek olmadığı için ayrıca sınanmamıştır; plastik daha çok çöktürür demek bu araştırmanın kanıtını aşar. Önceki yıllarda kullanılmış ve yapay yuvalarda daha iyi performans ilişkisi de görülmüştür. Başarı değerlendirmesi de yumurtaların tamamının açıldığı ve bütün yavruların uçtuğu anlamına gelmez; çalışma uzaktan görülen etkinliğe dayanır.
Üreme kanıtının düzeyi
Türkiye’de Küçük Menderes Deltası’nda 3–18 Mayıs 2008’de yapılan atlas çalışması, gözlemle üreme kanıtını ayırmanın örneğidir. Araştırmacılar kenarları birer kilometre olan 49 karede 139 nokta sayımı yapmıştır. Ev Kırlangıcı iki karede kaydedilmiş ve o araştırmada “olası üreme” düzeyinde sınıflanmıştır. Bu iki kare, iki çift kuş demek değildir; çalışma o tür için kesin yuva veya uçmuş yavru göstermemiştir.
