← Tanım atlasına dön

Tür tanımından levhaya

Yerel veritabanındaki mevcut metin salt okunur gösterilir. Altı çizili terime basınca atlasın ilgili bölgesi açılır. Metin yeniden yazılmadı; bu örnek, tür içeriğinin yeni bilimsel onayı değildir. Mevcut kaynak metinler Türkçe ve İngilizcedir; atlas dili ayrıca korunur.

Kara Ördek · Melanitta nigra

Hızlı Tanı

Kara Ördek (Melanitta nigra), koyu renkli bir deniz ördeğidir. Erişkin erkek siyah, dişi daha kahverengidir. Dişinin açık renkli yüzü, koyu gövdesinden ayrılır. Kıyı açıklarında toplu halde yüzen kuşlar arasında aranabilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Kadife Ördekten biraz küçük ve daha yuvarlak gövdelidir; su üzerinde daha yüksekte durur. Kuyruğu görece uzundur ve yüzdüğünde sıklıkla yukarı kalkar.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkin erkeğin gagasının çoğu ve gaga dibindeki kabarıklık siyahtır. Sarı leke gaganın üst sırtındadır; kabarıklığın tamamı sarı-turuncu değildir. Dişi ile gençler koyu kahverengi, baş ve boyun yanları soluktur; koyu tepe bu açıklıkla karşıtlık oluşturur.

Uçuşta Görünüm

Uçan sürüler kıyı boyunca uzun, düzensiz sıralar oluşturabilir. Kanatların her vuruşunda görülen koyu gövdeler, su üzerinde toplu halde yüzen kuşlardan farklı bir görünüş verir.

Ses ve Davranış

Genellikle sessizdir. Kur sırasında erkek ince, flütü andıran sesler; dişi kaba, hırıltılı sesler çıkarır. Erkeğin kalkışta duyulan keskin ıslığının kaynağı kanatları da olabilir; her ıslık ağızdan çıkan bir çağrı değildir.

Karıştırılabilecek Türler

Kadife Ördek (Melanitta fusca), açık kanadında geniş beyaz bir şerit taşır; Kara Ördekte bu şerit yoktur. Kadife erkeğinin göz altında beyaz bir çizgi, dişisinin yüzünde iki ayrı açık leke vardır. Beyaz kanat alanı dinlenirken yan tüylerinin altında gizlenebildiği için, kanadı kapalı bir kuşta beyazı görememek tek başına yeterli değildir.

Dünya Yayılışı

AviList’in Kara Ördek yayılışı, Güneydoğu Grönland, İzlanda ve İskoçya’dan Kuzey ve Batı İskandinavya üzerinden Orta Sibirya’nın kuzeyindeki Olenyok Nehri’ne uzanır. Kış alanları Baltık ve Kuzey Denizi kıyıları ile Atlantik’in doğu kıyısında Kuzeybatı Afrika’ya kadar olan kesimlerdir.

Melanitta americana, AviList’te Black Scoter adıyla ayrı türdür. Doğu Sibirya ile Kuzey Amerika’daki bu türün üreme ve kış alanları, Kara Ördeğin yayılışına eklenmemelidir. Eski kaynaklarda aynı türün alt türleri olarak ele alınmış olmaları, iki güncel türün bilgilerinin karıştırılmasına yol açabilir.

Türkiye’deki Durumu

OSME’nin Ocak 2025 bölgesel listesi Kara Ördeği, bölgesinin batısında çok seyrek bir kış ziyaretçisi olarak anlatır; Karadeniz ve Hazar’da ara sıra görülmesini eski kaynaklara dayandırır. Bu, Türkiye kıyılarının tamamında düzenli kışladığını veya ülkede ürediğini göstermez.

Sandgrouse’deki 2016 bölge haberlerinde, 20 Ocak 2016’da Türkiye’de Yeşilırmak Deltası’nda 52 Kadife Ördeğin yanında tek Kara Ördek bildirildi. Bölüm, haberlerin yayımlanmasının ülkenin kayıt komitesince kabul edildikleri anlamına gelmediğini açıkça belirtir. Bu tek bildirimden Türkiye için sabit aylık takvim çıkarılamaz.

Göç Yolculuğu

Britanya ve İrlanda’da kıyılardaki kış topluluklarıyla küçük, dağınık üreme toplulukları birlikte bulunur. BTO, Britanya’da bazı kuşların yazın da kıyıda kaldığını ve üreyenlerin dönüşünün temmuzda başlayabildiğini belirtir. Bu Britanya örüntüsü Türkiye’nin göç takvimi yerine kullanılamaz.

Üreme Alanı

Kuzey İskoçya’nın Flow Country bölgesindeki 2024 tarihli araştırmanın çalışma çevresi, besince yoksul çok sayıda göl ve havuz içeren geniş turbalıklardır. Bu üreme ortamı, üreme dışındaki deniz yaşamından farklıdır.

Yuva Yeri

Oiseaux.net’in uzman hesabında yuva, suya yakın bitki örtüsüne gizlenmiş küçük bir yer çukurudur; dal parçaları, yosun ve hav tüyleriyle döşenir. BTO’nun Avrupa kuşlarına ilişkin biyoloji özetinde tipik yumurta sayısı 6–8, dişinin kuluçkası 30–31 gündür. Aynı Avrupa özetinde yavrular hav tüyleriyle kaplı, hareketli çıkar ve 45–50 günde uçabilir hale gelir.

Günlük Alan Kullanımı

Fox’un 2003 Batı Palearktik derlemesinde, üreme dışında özellikle sığ denizlerdeki kumlu tabanlarla çift kabuklu yataklarının önemi vurgulanır. Çalışmaların çoğunda 20 metreden sığ sular öne çıkar; bu sayı türün hiçbir yerde aşamadığı kesin dalış sınırı değildir.

Ne Yer?

Fox’un Batı Palearktik’te üreme dışı beslenmeyi inceleyen 2003 derlemesinde çift kabuklu yumuşakçalar başlıca besindir. Deniz salyangozları, küçük yengeçler ve başka omurgasızlar ile balıklar da kaydedilir. Baskın çift kabuklu türü kıyıdan kıyıya değişir; her sürünün aynı midyeyle beslendiği varsayılamaz.

Oiseaux.net, tatlı su döneminde su böcekleri, solucanlar, iribaşlar ve su bitkilerinin de yenebildiğini belirtir. Yeni çıkan yavrular için küçük yumuşakçalar, sucul böcek kurtçukları ve bazı tohumları sayar. Deniz kışlamasındaki besin listesi, yavruların bütün beslenmesini açıklamaz.

Nasıl Avlanır?

Fox’un 2003 Batı Palearktik derlemesi, suyun altında besine ulaşmanın yalnız avın bol olmasına bağlı olmadığını gösterir. Kabuklu derine gömülmüşse kuşun erişimi güçleşebilir; büyük ve kalın kabuklar yutma ve taşlıkta parçalama bakımından maliyetlidir. Derleme, kuşların her yerde belirli bir av boyunu özellikle seçtiğini kanıtlayacak eşzamanlı verilerin yetersizliğini de vurgular.

Uzaktan Yaş ve Eşey Ayrımı

Birleşik Krallık’taki Liverpool Körfezi araştırmasında Ekim ve Aralık 2003 gözlemlerinde, dişilerle ilk sonbaharındaki gençler aynı grupta sayıldı. Araştırmacılar, tüylerinin benzerliğini ve kuşların çoğu kez 800 metreden uzakta oluşunu gerekçe gösterdi. Şubat–Mart 2004’te erişkin görünümüne yaklaşan genç erkekler de çoğunlukla yaşlı erkeklerle birlikte sayıldı. Bu yöntem, uzaktaki kahverengi bir kuşun mutlaka dişi veya siyah bir erkeğin mutlaka yaşlı sayılamayacağını gösterir.

Yavru Başarısı ve Nüfus Farkı

İskoçya’nın doğu Flow Country bölgesinde 2002–2023 dönemine ait çalışma, en az bir kez yavrulu Kara Ördek görülmüş 32 alana odaklandı. Mayıstaki en yüksek dişi sayılarıyla ölçülen üreme topluluğunda yaklaşık %40 azalma bulundu; dişi başına yavru sayısında belirgin bir zaman eğilimi saptanmadı. 2020’de salgın nedeniyle sayım yapılmamış, 2013’te daha az ziyaret gerçekleştirilmişti. Sonuç bütün İskoçya’nın veya Türkiye’nin nüfus eğilimi değildir.

Av Bolluğu Tek Başına Yetmez

Birleşik Krallık’ta Liverpool Körfezi’ndeki 2002–2004 araştırmasında sekiz hava taraması ile deniz tabanı örnekleri ve kıyı gözlemleri birlikte değerlendirildi. Yoğun gemi trafiğine yakın alanlarda, uygun av bulunsa da daha az Kara Ördek görülüyordu. Bu dağılım ilişkisi, Türkiye kıyılarında ölçülmüş bir etki veya bütün tekneler için geçerli tek bir kaçış mesafesi değildir.