← Tanım atlasına dön

Tür tanımından levhaya

Yerel veritabanındaki mevcut metin salt okunur gösterilir. Altı çizili terime basınca atlasın ilgili bölgesi açılır. Metin yeniden yazılmadı; bu örnek, tür içeriğinin yeni bilimsel onayı değildir. Mevcut kaynak metinler Türkçe ve İngilizcedir; atlas dili ayrıca korunur.

Kara Gagalı Sumru · Thalasseus sandvicensis

Hızlı Tanı

Kara Gagalı Sumru (Thalasseus sandvicensis), uzun ve sivri kanatlı, ince sivri gagalı bir kıyı kuşudur. Avrupa’da görülen erişkinin açık gri sırtı, beyaz alt tarafı ve siyah ense ibiği dikkat çeker. Siyah gagasının ucundaki küçük sarı alan, uygun mesafede görülebilen yararlı bir işarettir.

Genel Görünüm ve Duruş

Siyah başlığın arka ucunda uzayan tüyler dağınık bir ibik oluşturur; kuş heyecanlandığında bunlar kalkabilir. Sırt açık gri, sağrı, alt taraf ve boynun arkası çoğunlukla beyazdır. Bacaklar koyudur. Kuyruk çatallıdır; duruş ve tüylerin açılması, çatalın görünüşünü değiştirir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi aynı temel görünüşü taşır. Sarı gaga ucunun büyüklüğü, ibiğin kabarıklığı veya bir kuşun daha iri görünmesi güvenilir bir eşey anahtarı değildir.

Üreme dışındaki erişkinde alın beyazlaşır; siyah tüyler başın gerisinde kalır ve ibik azalabilir. Gençlerin üst tarafı koyu desenlidir; gaga erişkindeki belirgin sarı ucu taşımayabilir. Britanya’ya ilişkin MarLIN hesabında gençler, koyu başlı ve çizgili üst taraflı olarak anlatılır. Bu yaş farkı yüzünden her kuşta erişkinin gaga desenini aramak yanıltır.

Uçuşta Görünüm

Uzun ve sivri kanatlar uçarken ince bir siluet oluşturur. Üst kanadın dışındaki koyu uçuş tüyleri, açık gri zemin üzerinde kama gibi görülebilir. Bu koyuluğun bulunması, baş ve gaga işaretleri görülmeden tek başına tanı sağlamaz.

Ses ve Davranış

Çağrısı sert ve törpülü duyulur; uçuşta yinelenen “kirrek” benzeri notalar çıkarır. Kur sırasında baş ve gaga yukarı kaldırılabilir, yerde ve havada karşılıklı gösteriler yapılır. Gagasında balık bulunan her bireyin erkek olduğu söylenemez; av taşımak tek başına eşey kanıtı değildir.

Karıştırılabilecek Türler

Gülen Sumru (Gelochelidon nilotica) benzer siyah başlık taşıyabilir; ancak gagası daha kalın ve küt görünümlüdür, kuyruğu kısadır. Üreme dışındaki kuşta baş büyük ölçüde beyaz, gözün arkasında koyu bir leke bulunur. Kara Gagalı Sumrunun uzun, ince gagası ve ense ibiğiyle birlikte karşılaştırılmalıdır.

Tepeli Sumru (Thalasseus bengalensis), gövde biçimi bakımından yakındır. Erişkinin gagası turuncu veya sarı-turuncu, sağrısı gridir. Avrupa’daki Kara Gagalı Sumrunun siyah gaga gövdesi ve beyaz sağrısı, yalnız baş ibiğine bakmaktan daha yararlı ayrımlardır. “Lesser Crested Tern”, Tepeli Sumrunun İngilizce adıdır; ayrı bir ikinci tür değildir.

Dünya Yayılışı

AviList v2025b, Kara Gagalı Sumruyu sandvicensis, acuflavidus ve eurygnathus adlı üç alt türü kapsayacak biçimde ele alır. Amerika’daki kuşları “Cabot’s Tern” adıyla ayrı tür sayan yayınlar da vardır; bu sayfada güncel AviList kapsamı kullanılır. Avrupa alt türü Britanya Adaları’ndan Baltık’a, İber Yarımadası’nın doğusuna, Akdeniz, Karadeniz ve Hazar çevresine kadar kıyılarda ürer. Amerika alt türlerinin yayılışı Atlantik kıyıları, Karayipler ve Güney Amerika kıyılarını kapsar.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de üreme ve kışlama vardır. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesinde, 2002–2012 dönemi için uzman görüşüne ve çok sınırlı veriye dayalı 70–230 üreyen çift bildirilmiştir. Bu, günümüzdeki kesin koloni sayımı değildir.

Aynı 2021 değerlendirmesinde Türkiye’nin 2013–2019 kış topluluğu 1.000–3.000 birey olarak verilir; yöntem, sınırlı veriden yapılan çıkarımlara dayalı kısmi tahmindir. Üreme ve kış dönemi eğilimleri veri yetersizliğinden bilinmiyor olarak işaretlenmiştir. Dolayısıyla bu aralıklardan güncel artış veya azalış sonucu çıkarılmaz.

Göç Yolculuğu

Avrupa alt türünün kış alanları güneybatı Avrupa ve Akdeniz’den Afrika’ya, Basra Körfezi, Hindistan ve Sri Lanka’ya uzanır. BTO’nun Britanya ve İrlanda anlatımında çoğu kuşun sonbaharda Batı Afrika kıyılarına gittiği, az sayıda kuşun kışın bu adaların sularında kaldığı belirtilir. Bu bölgesel hareket, Türkiye’deki her kuş için aynı başlangıç ve bitiş noktası anlamına gelmez.

Üreme Alanı

Natural England’ın 2012 tarihli Britanya kıyılarını ele alan uzman notunda koloniler; kumullar, çakıllı kıyı uzantıları ve alçak deniz adaları üzerinde anlatılır. Yuvalar sık yerleşir; az bitkili, insan rahatsızlığının sınırlı olduğu alanlar önemlidir. Küçük koloniler bazı yıllar kullanılmayabilir veya yer değiştirebilir.

Yuva Yeri

Yuva zemindeki sığ bir çukurdur. BTO’nun Avrupa kuşlarına ilişkin üreme özetinde tipik yumurta sayısı 1–2, gözlenen aralık 1–3; iki eşin üstlendiği kuluçka 21–29 gündür. Yavrular hav tüyleriyle kaplı çıkar; uçabilir duruma gelme süresi 28–30 gün olarak verilir. Bunlar Türkiye’de ayrıca ölçülmüş süreler değildir. Yerdeki yuvalar ve yavrular nedeniyle koloni içine girilmemelidir.

Günlük Alan Kullanımı

Natural England’ın Britanya özetinde, kıyı yakınındaki sığ sular, haliçlerin dış kesimleri ve açıkta bulunan kumluklar beslenme alanıdır. Arama mesafesi koloniye ve mevsime göre değişir.

Ne Yer?

Küçük ve orta boy balıklar başlıca besinleridir. Natural England’ın Britanya özeti, özellikle ringa, çaça ve ince, uzun kum balıklarını; ayrıca küçük kalamar ve kabukluları belirtir. Kum balıkları, adları veya uzun biçimleri yüzünden gerçek yılanbalıklarıyla karıştırılmamalıdır.

Nasıl Avlanır?

Avını suya yukarıdan dalarak yakalar; dalıştan önce kısa süre havada asılı kalabilir. Yüzeyin hemen altındaki avı uçuş sırasında alma da görülür. Tek başına veya gevşek gruplarda beslenir.

Erişkinin Menüsü Nasıl Araştırılır?

Belçika ve Hollanda’nın güneyindeki beş kolonide 2007–2015 arasında üreyen erişkinlerin dışkıları incelenmiştir. Her örnek 15–20 yuvanın çevresinden toplanmış, balıkların iç kulağındaki küçük sert kulak taşları ve deniz solucanlarının çene kalıntıları ayıklanmıştır. Ringa-çaça grubu ile kum balıkları baskındır; solucanlar da bütün kolonilerde bulunmuştur. Çalışma yalnız yavruya getirilen balıklara bakmanın erişkinin kendi besinini tam olarak göstermeyeceğini ortaya koyar. Ancak sert kalıntılardan tahmin edilen avlar, gözle izlenen bütün öğünlerle aynı veri değildir.

Besin Değişimi Neyi Gösterir?

Belçika ve güney Hollanda’daki bu 2007–2015 araştırmasında erişkinlerin besin bileşimi, aynı yıl içindeki komşu kolonilerden çok yıllar arasında değişmiştir. Yazarlar bunun küçük balıkların bulunabilirliğini izlemeye yardım edebileceğini önermiştir. Yine de bu gösterge, balıkların denizdeki gerçek bolluğuna ilişkin bağımsız verilerle sınanmalıdır; Türkiye kıyılarının besin oranı olarak kullanılamaz.

Yaş Rekoru ile Beklenen Ömür

BTO’nun Britanya ve İrlanda halka kayıtlarına dayanan hesabında, üreme yaşına ulaşmış bir kuş için tipik yaşam süresi 12 yıl olarak verilir; tipik ilk üreme yaşı 3 yıldır. Aynı hesapta 1998’de kaydedilmiş 30 yıl 9 ay 14 günlük bir birey bulunur. İlk sayı bütün yeni çıkmış yavruların ortalama ömrü, ikinci sayı da her bireyin ulaşacağı yaş değildir.