← Tanım atlasına dön

Tür tanımından levhaya

Yerel veritabanındaki mevcut metin salt okunur gösterilir. Altı çizili terime basınca atlasın ilgili bölgesi açılır. Metin yeniden yazılmadı; bu örnek, tür içeriğinin yeni bilimsel onayı değildir. Mevcut kaynak metinler Türkçe ve İngilizcedir; atlas dili ayrıca korunur.

Kaya Güvercini · Columba livia

Hızlı Tanı

Kaya Güvercininin yabanıl görünümlü, mavi-gri biçiminde açık gri kanatları kesen iki siyah bant, beyaz sağrı ve kuyruğun ucundaki geniş siyah şerit birlikte dikkat çeker. Baş ve göğüs daha koyu, boyun yanları yeşil-mor parıltılıdır. Gaga koyu ve kısadır; burun deliklerini taşıyan gaga tabanı beyazımsıdır.

Kent güvercinleri de Columba livia türündendir; evcil kökenli kuşlarda beyaz, kızıl, siyah, benekli ya da bantsız görünümler bulunur. Mavi-gri ve iki bantlı bir kuş da evcil kökenli olabilir. Renk, tek başına yabani soyun korunduğunu kanıtlamaz.

Genel Görünüm ve Duruş

Dolgun gövdeli, küçük başlı ve kısa bacaklıdır. Gagası ince; kanatları geniş tabanlı, uçları sivri; kuyruğu geniş ve yuvarlaktır. Yürürken başını ileri-geri hareket ettirir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişinin temel tüy deseni aynıdır. Erkek çoğunlukla daha iri olsa da büyüklükleri örtüşür; tek bir kuşun eşeyini yalnız iriliğine veya boynundaki parıltıya bakarak kesinleştirmek güvenilir değildir.

Genç kuşun boynunda erişkindeki metalik parıltı henüz bulunmayabilir. Gaga tabanı kirli beyaz, göz kahverengi ve bacaklar pembemsidir. Erişkinde gaga tabanı daha beyaz, bacaklar daha kırmızı görünür. Bu yaş işaretleri, özellikle evcil kökenli kuşların renk çeşitliliği düşünülerek birlikte değerlendirilmelidir.

Uçuşta Görünüm

Hızlı ve güçlü kanat vuruşlarıyla uçar; sürü birden havalanınca birlikte dönüp dolaşabilir. Mavi-gri biçimde üstten beyaz sağrı ve siyah kanat bantları, alttan açık kanat altı ile koyu kuyruk ucu görülür.

Ses ve Davranış

Sesi alçak, boğuk ve tekrarlanan bir guruldamadır. Kur yapan erkek boynunu ve göğsünü şişirir, başını eğerek dişinin çevresinde döner. Bu sırada gündelik duruşundan daha kalın boyunlu görünür; şişirilmiş kur duruşu, kuşun olağan vücut oranıyla karıştırılmamalıdır.

Karıştırılabilecek Türler

Gökçe Güvercin de gri bir güvercindir; ancak sağrısı beyaz değildir ve kanat altı daha koyu görünür. Kaya Güvercinindeki gibi iki keskin siyah kanat bandı yerine daha silik, sınırlı koyu işaretler taşır. Koyu gözü de yardımcıdır; uzaktan yalnız gri gövde rengine bakmak yeterli olmaz.

Tahtalı daha iri ve uzun kuyrukludur. Uçuşta kanadını kesen geniş beyaz şerit belirgindir; erişkinin boyun yanlarında da beyaz lekeler bulunur. Genç Tahtalıda boyun lekeleri henüz yoktur. Bu yüzden boynu lekesiz bir kuşta kanat şeridini ve gövde yapısını da karşılaştırmak gerekir.

Kumru daha ince, uzun kuyruklu ve açık bej-gridir. Erişkinin ensesinde siyah bir yarım halka bulunur; gençte bu halka gelişmemiş olabilir. Kaya Güvercinindeki dolgun gövde ve kanat yapısını, yalnız renk benzerliğine kapılmadan karşılaştırmak gerekir.

Dünya Yayılışı

Doğal yayılışı Avrupa, Kuzey Afrika ve Asya’nın batısı ile güneyindeki kayalık alanlara uzanır. Evcilleştirilmiş soylarından doğaya dönen kuşlar ise insanlar aracılığıyla çok daha geniş bir alana yayılmıştır. Bugün birçok kıtada şehirlerde görülmesi, bu şehirlerin tamamının türün doğal yayılışında olduğu anlamına gelmez.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de üreyen bir türdür. BirdLife’ın 2021 Avrupa değerlendirmesindeki Türkiye kaydı, 2002–2012 dönemine ait 400.000–800.000 çiftlik yabani topluluk tahminini verir. Bu, sınırlı veriden genişletilmiş bir tahmindir; güncel ve eksiksiz bir sayım değildir. Aynı tabloda evcil kökenli toplulukların sayısı için yeterli veri yoktur. Yabani toplulukların artış ya da azalış yönü de belirtilen dönemler için bilinmiyor olarak kaydedilmiştir.

Göç Yolculuğu

Genel olarak yerleşik bir kuştur; yakın çevredeki beslenme ve dinlenme yerleri arasında hareket eder. SEO/BirdLife’ın İspanya hesabı kısa uzaklıklı ve yükseltiye bağlı yer değiştirmeler de bildirir. Britanya’daki yabani kuşların halka kayıtları çoğunlukla uzaklara gitmediklerini gösterir. Bu bilgilerden Türkiye için sabit bir göç rotası veya yolculuk mesafesi çıkarılamaz.

Üreme Alanı

Yabani topluluklar özellikle dağlık, insanın az bulunduğu kayalık yerleri ve deniz uçurumlarını kullanır. Evcil kökenli topluluklar insan yerleşimlerinde de yaygındır. OSME’nin 2025 bölge derlemesi bu iki durumu ayrı ele alır.

Yuva Yeri

Mağara ya da yapı çıkıntısında dal ve saplardan bir platform kurar; malzemeyi erkek getirir, dişi yerleştirir. BTO’nun Britanya kuşları için hazırladığı uzman derlemede tipik yumurta sayısı 2, iki eşeyin paylaştığı kuluçka 16–19 gün, yavrunun uçabilecek duruma gelmesi 35–37 gündür. Bunlar Türkiye’de izlenmiş bir yuva grubunun ölçümleri değildir. Yuva çevresinde kuşları yerinden kaldırmadan gözlem yapılmalıdır.

Günlük Alan Kullanımı

Gündüz etkindir; beslenme ve dinlenme için sürüler oluşturabilir. Bina çıkıntıları ya da kayalık yüzeyler topluca konup dinlendiği yerler arasındadır. Açık bir yerde güneşlenirken kanadını kaldırabilir.

Ne Yer?

Başlıca tahıl, baklagil ve yabani ot tohumlarıyla beslenir; zaman zaman yaprak ve küçük omurgasızlar da yer. Şehirlerde dökülmüş insan yiyeceklerinden yararlanabilir. Bu esneklik, kentte bulduğu her yiyeceğin dengeli bir besin olduğu anlamına gelmez.

Nasıl Avlanır?

Yerde yürüyerek tohumları tek tek gagalar. Su içerken gagasını suya daldırıp emerek yutabilir; birçok kuşta olduğu gibi her yudumda başını geriye kaldırması gerekmez.

Yabani Soyu Anlamak

2022’de yayımlanan bir araştırma, Britanya ve İrlanda’daki Kaya Güvercinlerini evcil kökenli ve esaretteki kuşlarla karşılaştırdı. Genetik çözümlemede 232 birey, altı dış görünüş özelliğinin karşılaştırılmasında ise 149 kuş kullanıldı; bunlar aynı büyüklükte iki örneklem değildir. İskoçya’nın Dış Hebrid Adaları’ndaki kuşlarda evcil soylarla genetik karışımın çok az olduğu bulundu. Bununla birlikte dış görünüş ölçümleri iki grupta örtüşüyordu. Sonuç, bütün Türkiye kayalıklarındaki güvercinlerin genetik durumunu açıklamaz; incelenen Britanya Adaları topluluklarına aittir.

Kursaktaki Besleyici Hücreler

Yavrulara verilen “kursak sütü”, bir süt bezinin salgısı değildir. Hem erkek hem dişi bu besini oluşturabilir. Avustralya’nın Moama kentindeki bir yetiştiriciden alınan sekiz çift evcil King güverciniyle yapılan, 2011’de yayımlanan çalışmada kuşlar kontrollü koşullarda tutuldu. Araştırmacılar kursak iç yüzeyinin kalınlaştığını, yağ ve protein taşıyan hücrelerin ayrılarak besleyici parçacıklar oluşturduğunu gösterdi. Gen etkinliğinin karşılaştırılması ise bütün kuşlarda yapılmadı: yavru besleyen dört dişi ile henüz çiftleşmemiş dört dişinin dokuları karşılaştırıldı. Bu bulgular Türkiye’deki yabani güvercinlerde yapılmış bir ölçüm değildir. Hücre incelemesiyle desteklenen besin oluşumu ile yazarların bazı genlerin işlevine ilişkin açıklamaları da aynı kesinlikte değerlendirilmemelidir.