Hızlı Tanı
Çok geniş kanatlar, kanatlara göre küçük görünen baş ve kısa kuyruk Kızıl Akbabanın ilk tanı işaretleridir. Renk ve yaş özellikleri de birlikte incelenir.
Genel Görünüm ve Duruş
Uzun boyun, ince beyazımsı hav tüyleriyle kaplıdır. Dibinde kabarık bir tüy yakası bulunur. Gaga güçlü ve kanca uçludur.
Göğüs ve karın sıcak kızıl-kahverengi, sırt ve kuyruk kökü kum kahverengisidir. Kuyruk koyu kahverengi-siyah görünür.
Uçurum raflarında toplu yuvalar kurar. Vadiler ve dağ yamaçları üzerinde gevşek topluluklar halinde süzülürken yükselen hava akımlarını kullanır.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişi benzer tüy desenini taşır. İrilik veya yakanın kabarıklığına bakmak, tek kuşun eşeyini güvenilir biçimde belirlemeye yetmez.
Gençte yaka kahverengi ve sivri tüylüdür; gövde tüyleri de dar ve sivri uçlu, alt taraf açık beneklidir. Erişkinde yaka beyaz, gövde tüyleri daha yuvarlak uçludur. Gençte gaga ve göz koyu; erişkinde gaga gri-beyaz, göz açık kahverengidir. Ara yaşlarda eski ve yeni uçuş tüyleri karışır. Uzman rehber, gaga, göz ve yaka renginin tek başına kesin yıl yaşını vermediğini özellikle belirtir; gelişim bireyler arasında değişir.
Uçuşta Görünüm
Uzun, çok geniş kanatlarını süzülürken hafif V biçiminde tutabilir. Kuyruk kısadır. Erişkinde kanadın arka kenarı daha düzgün, gençte dişli görünür; gençlerin kuyruğu da erişkine göre daha uzundur.
Kanatların açık kahverengi küçük tüyleri, koyu uçuş tüyleriyle karşıtlık oluşturur. Bu geniş iki tonlu yüzey, özellikle iyi ışıkta seçilir. Gökyüzüne karşı kararan bir kuşta kanat, baş ve kuyruk oranlarına da bakılır.
Ses ve Davranış
Genellikle sessizdir. Leş veya tünek yeri üzerindeki çekişmelerde boğazdan gelen kaba sesler ve üflemeyi andıran tıslamalar çıkarır.
Karıştırılabilecek Türler
Kara Akbaba, Aegypius monachus, çok daha koyu ve tekdüze kahverengi görünür. Gaga koyu, boyun yakası da koyudur. Gençleri erişkinden bile daha koyu olabilir. Bu karşılaştırmada genel renk, baş ve boyun görünüşüyle birlikte kullanılmalıdır.
Sakallı Akbaba, Gypaetus barbatus, uzun ve sivri kanatları ile uzun kama kuyruğuyla ayrılır. Erişkinde açık baş, koyu yüz bandı ve gaga yanındaki sakal tüyleri seçilir. Gençleri koyu olsa da uzun kanat-kuyruk oranı sürer.
Küçük Akbaba, Neophron percnopterus, daha küçüktür. Erişkinde açık gövdeyle siyah uçuş tüyleri güçlü karşıtlık verir; yüz sarı ve tüysüzdür. Kama kuyruğu vardır. Genç kuş kahverengi olabilir; bu yüzden yalnız erişkinin siyah-beyaz renkleri aranmaz.
Dünya Yayılışı
Yayılışı güneybatı ve güneydoğu Avrupa, Kuzey Afrika, Balkanlar, Türkiye ve Kafkasya’dan Orta Doğu ile Orta Asya’ya uzanır. Avrupa’nın üreyen kuşlarının büyük bölümü İber Yarımadası’ndadır. CMS’nin güncel tür hesabı küresel IUCN durumunu Asgari Endişe olarak gösterir; bu, her bölgedeki nüfusun güvence altında olduğu anlamına gelmez.
Türkiye'deki Durumu
BirdLife’ın 2021 Avrupa Kırmızı Listesi ekinde Türkiye için 2002–2012 dönemine ait 150–200 üreyen çift tahmini verilmiştir. Kayıt, sınırlı veriden yapılan çıkarıma dayanan kısmi kapsamlı bir tahmindir. Aynı tabloda 2012–2018 kısa dönem eğilimi yetersiz veriyle bilinmiyor olarak gösterilir. Bunlar günümüzün eksiksiz Türkiye sayımı değildir.
Göç Yolculuğu
Bazı topluluklar yerleşik, bazıları uzun mesafeli göçmendir. Avrupa’daki genç ve erişkin olmayan kuşların Afrika’ya uzanan hareketleri de bildirilmiştir. Aynı türün bütün yaş ve bölgeleri için tek rota çizilemez; Türkiye’de görülen bir kuşun nereden geldiği, yalnız bulunduğu noktadan anlaşılmaz.
Üreme Alanı
Açık araziyle çevrili uçurum ve sarp kayalıklar üreme ortamıdır. Kaya rafları ve oyuklar yuva için korunmuş yerler sağlar. Besin ararken çevredeki geniş açık arazilere çıkabilir.
Yuva Yeri
Yuva çoğunlukla kaya rafı veya mağara benzeri bir oyuktadır. Dal, ot ve yün gibi malzemelerden sığ bir platform kurulur. İspanya için SEO/BirdLife uzman hesabında tek yumurta, iki eşin paylaştığı 48–54 gün kuluçka ve 110–115 günlük uzun yavru gelişimi anlatılır. Bakım, genç uçabildikten sonra da sürebilir. Bunlar Türkiye’deki bütün yuvalar için sabit süreler değildir.
Günlük Alan Kullanımı
Yunanistan’ın Girit Adası’nda 1997–2000’de izlenen beş kolonideki kuşların gün içindeki etkinliği farklı hava koşullarında kaydedilmiştir. Üreme ve beslenme alanları farklı olduğundan ebeveynler yuvadan besin aramaya çıkar, bakım nöbetlerini paylaşır. Koloninin önünde uçan her kuşun aynı yuvaya ait olduğu düşünülemez.
Ne Yer?
Leşle beslenmeye özelleşmiştir. Koyun, keçi ve yabani toynaklılar gibi büyük memelilerin ölülerini kullanır; yumuşak dokularını güçlü gagasıyla parçalar. Sağlıklı bir hayvanı kovalamak, olağan beslenme yöntemi değildir.
Nasıl Avlanır?
Besini başlıca görerek bulur. Kargalar ve başka leşçillerin hareketini, akbabaların leşe doğru inişini izleyebilir. Bu davranış, henüz hayvan ölüsünü görmemiş kuşların da alana yönelmesine yardım eder. Bulunan besin çevresinde kısa sürede kalabalık oluşabilir.
Yavru Bakımını Nasıl İnceleriz?
Yunanistan’ın Girit Adası’ndaki 1997–2000 araştırmasında yavru bakımı için bir koloniden beş çift ayrıntılı izlenmiştir. İlk haftalarda ebeveynler yavruyu ağızlarına geri getirdikleri besinle beslemiş; bazen bunu yuva tabanına bırakmıştır. Yavru büyüdükçe yalnız kaldığı süre artmıştır. Araştırma, her ebeveynin her gün aynı sayıda besleme yaptığı bir düzen göstermemiştir. Besleme miktarı, erişkinin kursağının dolgunluğundan dolaylı hesaplanmıştır; yavrunun yediği her lokma tartılmamıştır. Bu seçilmiş küçük Girit örneklemi, Türkiye’deki bütün kolonilerin bakım çizelgesi değildir.
Gözün Görmediği Yön
İngiltere’deki Hawk Conservancy Trust’ta barındırılan iki erişkin Kızıl Akbaba ile Gyps africanus türünden iki erişkin üzerinde 2012’de yayımlanan araştırma, gözlerin çevrede hangi yönleri görebildiğini ölçmüştür. İki türün benzer sonuçları birlikte değerlendirilmiştir. Baş aşağı eğilip yerde besin arandığında geniş bir alan görülebilirken, uçuşun ön yönü kör alana denk gelebilir. Araştırmacılar bu yapının türbin çarpışmalarına yatkınlığı açıklamaya yardım edebileceğini belirtmiştir. Çalışma gerçek çarpışmaların tüm nedenlerini sınayan bir arazi deneyi değildir; dört esaret altındaki kuşun görme alanı ölçümleriyle uçuş görüntülerinin değerlendirilmesine dayanır.
