Hızlı Tanı
Kızıldeniz Martısı ince yapılı, uzun ve dar gagalı bir deniz martısıdır. Gaga ucu hafifçe aşağı kıvrılır. Erişkinin koyu başlığıyla göz çevresindeki beyaz işaretler dikkat çeker; genç kuşlar daha kahverengidir. Görünüşü yaşla belirgin değiştiği için erişkinin bütün renkleri gençte aranmaz.
Genel Görünüm ve Duruş
Üreme giysisinde siyah başlık boğaza ve boynun önüne uzanır. Gözün üstünde ve altında beyaz yarımaylar vardır; gözün renkli kısmı koyu kahverengidir. Gaga mercan kırmızısı, ucu siyah; bacaklar sarıdır. Sırt ile kanat örtüleri koyu gri, erişkin kuyruğu beyazdır. Başlığın yanındaki açık boyun sınırı da değerlendirilmelidir.
Kış erişkininin başlığı genellikle daha mat gri-siyahtır; yanak, çene ve boğazda beyaz benekler veya çizgiler oluşabilir. Açıklaşan bölgeler başı kısmen maskeli gösterebilir. Olsen’in uzman rehberinde kış görünümü yine erişkin üreme giysisine benzer olarak anlatılır; tamamen açık başlı bir kuş beklemek doğru değildir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Bu incelemede erişkin erkek ve dişiyi yalnız tüy rengiyle güvenilir biçimde ayıracak bir işaret doğrulanamadı. Kahverengi gençlik giysisi veya mat kış rengi, tek başına dişi olduğu anlamına gelmez.
Genç kuşta kahverengi üst taraf, daha açık yüz ve koyu uçuş tüyleri görülür. Kuyruk çoğunlukla koyu siyaha yakındır; yalnız erişkinin beyaz kuyruğuna eklenmiş dar bir uç bandı gibi düşünülmemelidir. Göz çevresindeki beyaz işaretler erişkindeki kadar güçlü olmayabilir.
Uçuşta Görünüm
Uzun kanatlar üstten de alttan da koyu görünür; beyaz karınla belirgin karşıtlık oluşturur. Yakın görünüşte kanatların arka kenarında beyaz çizgi seçilir. İnce gaga ve görece küçük baş, uçan kuşun oranlarını anlamaya yardım eder; yalnız koyu kanat rengiyle teşhis yapılmaz.
Ses ve Davranış
Gérard Vigo ve Jean François’nın uzman hesabı, olağan çağrıyı tiz ve havlamayı andıran bir ses olarak anlatır. Kaygı çağrısı daha hızlı, art arda gelen “keh” sesleridir. Ses, yaşa uygun görünüş ve davranışla birlikte değerlendirilmelidir.
Karıştırılabilecek Türler
İsli Martı (Ichthyaetus hemprichii, Sooty Gull) en önemli benzeridir. Daha iri ve ağır yapılıdır; gagası daha kalın, erişkinde sarı tabanlı ve koyu uçludur. Üst taraf ile göğüste kahverengi gri tonlar belirgindir. Gençlerin iki renkli, güçlü gagası da ince ve koyu gagalı genç Kızıldeniz Martısından ayrımda yararlıdır.
Karabaş Martı (Chroicocephalus ridibundus) erişkininde üst taraf daha açık gridir; üreme başlığı koyu kahverengidir, uzaktan siyah görünebilir ve enseyi az örter. Gaga ile bacaklar kırmızıdır. Kışın başlığını büyük ölçüde kaybedip uzaktan açık başlı görünmesi, Kızıldeniz Martısının kış görünümüyle aynı değişim değildir.
Akdeniz Martısı (Ichthyaetus melanocephalus) erişkininde siyah üreme başlığı ve beyaz göz yayları bulunsa da kanatlar çok açıktır; uçuş tüyleri beyazdır. Gaga daha kalın, bacaklar kırmızıdır. Bu beyaz kanat ölçütü genç kuşa aynen uygulanamaz; gençlerin kanatlarında koyu alanlar vardır.
Dünya Yayılışı
Türün doğal çekirdek alanı Kızıldeniz havzası ve bağlantılı deniz kıyılarıdır. AviList’in 2026’da güncellenmiş hesabı, üremeyi Kızıldeniz adaları ve ilişkili körfezlerde, kış dağılımını aynı deniz sistemi ve yakın kıyılarda gösterir. Bu sınırlı doğal yayılış, tek bir adaya bağlı olduğu anlamına gelmez.
Türkiye'deki Durumu
OSME’nin Ocak 2025 tarihli bölgesel derlemesi, Kirwan ve arkadaşlarının 2008 yayınına dayanarak Türkiye’nin Ege kıyılarından tek tarihsel kayda değinir. Bu kayıt türü Türkiye’de düzenli göçmen, kış ziyaretçisi veya üreyen bir tür yapmaz. Buradaki sayı, 2026’da ülkenin tüm kayıtlarını yeniden sayan bir çalışma değildir.
Göç Yolculuğu
Boland ve Alsuhaibany’nin Suudi Arabistan için hazırladığı 2020 uzman derlemesi, türü büyük ölçüde yerleşik fakat üreme sonrasında dağılan bir kuş olarak tanımlar. Bazı bireyler Kızıldeniz dışına da çıkabilir. Bu hareketler, bütün kuşların her yıl aynı uzun göç yolunu izlediğini göstermez.
Üreme Alanı
Suudi Arabistan’ın kuzey Kızıldeniz adalarında, Temmuz 2010 ön taraması ve Mart–Ekim 2011’deki beş ziyaretle yürütülen araştırmada tür üç adada üreme hâlinde bulundu. Buralar kumlu ve kayalık ortamlardı; yuvalar genellikle doğrudan güneş altındaydı. Bu yerel gözlem, bütün kolonilerin aynı zemini seçtiği anlamına gelmez.
Yuva Yeri
Suudi Arabistan’ın 2020 uzman derlemesinde yuva, açık zeminde sığ bir kazıntı olarak anlatılır; döşemesiz veya seyrek bitki, kabuk ve mercan parçalı olabilir. Yumurtalar genellikle 2–3 adettir. Aynı hesap türün kuluçka süresini ve ilk uçuş yaşını bilinmiyor diye verir; başka martıların süreleri bu türe aktarılamaz. Yavrular yumurtadan çıktıktan kısa süre sonra yuva çevresinde hareket eder.
Günlük Alan Kullanımı
Etkinlik aralarında küçük gruplar, alçak kayalarda ve sakin kumluklarda dinlenebilir. Deniz kıyısındaki beslenme yüzeyiyle koloni içinde yuva yapılan yer aynı işlevi taşımaz. Yuva adasına çıkmak, kuşların bakım davranışını kesintiye uğratabilir.
Ne Yer?
Balık, yengeç ve başka deniz omurgasızlarını yer. Suudi Arabistan’ın 2020 uzman hesabı balıkları öne çıkarır; ancak besin oranlarını Türkiye’de ölçülmüş gibi kullanmak doğru değildir. Liman ve balıkçı teknelerinin çevresinde artık besinlerden de yararlanabilir.
Nasıl Avlanır?
Yüzeye yakın balığı alçaktan uçarken yakalayabilir. Suudi Arabistan için hazırlanan uzman derleme, kısa dalışlarla balık aldığını da anlatır. Kıyıda deniz canlılarını ve kıyıya vurmuş organik parçaları araması, beslenmenin tek bir yöntemle sınırlı olmadığını gösterir.
Koloni Büyüklüğünü Ölçmek
Suudi Arabistan’ın Duba, Al Wajh ve Al Lith adalarında 2021–2023 araştırması, yuva sayımlarını üreyen çift sayısının göstergesi olarak kullandı. Kızıldeniz Martısı kolonilerinde bir ile 689 çift arasında değerler bildirildi; yuvalar birbirine çok yakın olmak zorunda değildi. Bu yerel araştırmada gevşek yerleşimli bir koloni, mutlaka çok az çiftten oluşmuyordu. Kolonideki çift sayısı ile martı bireylerinin sayısı farklı ölçülerdir.
İklim Modeli ve Gözlenen Olay
2025’te yayımlanan Kızıldeniz modellemesi, 2007–2017 saha taramalarından 31 bulunma kaydıyla uluslararası GBIF veritabanındaki 2015–2024 dönemine ait 1.595 bulunma kaydını çevre verileriyle birleştirdi. Sera gazı salımının yüksek kaldığı 2050 iklim senaryosunda bazı uygun alanların daralabileceği öngörüldü. Bu, geleceğe yönelik model sonucudur; sahada izlenmiş bir göç yolunu veya ölçülmüş bir üreme başarısını göstermez. Araştırmacılar, erişimi kolay yerlerdeki kayıtların fazla temsil edilmesi ve modele katılmayan çevre etkenleri gibi sınırlamalar da bildirdi.
Beş Yumurtalı Sıra Dışı Bir Yuva
Mohamed Habib’in Mısır Kızıldeniz adalarıyla ilgili 2017 yazısındaki fotoğraf açıklaması, 8 Haziran 2014’te Hurghada açıklarında beş yumurtalı bir yuva bildirir. İki dişinin katkısı olabileceği belirtilmiştir; bu bir açıklama önerisidir, doğrulanmış ebeveynlik sonucu değildir. Bu sıra dışı örnek, beş yumurtayı normal yuva büyüklüğü yapmaz.
