← Tanım atlasına dön

Tür tanımından levhaya

Yerel veritabanındaki mevcut metin salt okunur gösterilir. Altı çizili terime basınca atlasın ilgili bölgesi açılır. Metin yeniden yazılmadı; bu örnek, tür içeriğinin yeni bilimsel onayı değildir. Mevcut kaynak metinler Türkçe ve İngilizcedir; atlas dili ayrıca korunur.

Küçük Alamecek · Bucanetes githagineus

Hızlı Tanı

Küçük Alamecek, Bucanetes githagineus, çöl ve yarı çöllerin küçük ispinozudur. İri, kalın gagası, uzun kanatları ve kısa kuyruğu birlikte dikkat çeker. Soluk renkli kuşlarda bile bu oranlar, yalnız pembe tüy aramaktan daha yararlıdır.

Genel Görünüm ve Duruş

Erişkin erkekte baş kül grisi, sırt gri-kahverengi ve hafif pembemsidir. Kanatlarda, kuyruk sokumunun alt bölümünde ve açık alt tarafta pembe tonlar bulunabilir. Kuyruk koyu kahverengi ve açık kenarlıdır; bacaklar kahverengimsi ten rengidir. Gözleri kahverengidir.

Çoğunlukla yerde ve kayalıklarda bulunur; taşlar arasında sıçrar ya da yürür.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Üreme döneminde erkeğin gagası turuncudan parlak kırmızıya değişir. Dişinin gagası yıl boyunca soluk sarıdır; pembe tüyleri de daha azdır. Üreme dışında erkek soluklaşır, eşeylerin görünümü birbirine yaklaşır. Solukluk tek başına eşeyi göstermez.

Genç kuş açık kahverengi üst taraflıdır; sırtta belirsiz çizgiler bulunabilir. Kanat örtülerinin kenarları sarımsı kahverengi, karın beyazımsıdır.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta uzun kanatları ve kısa kuyruğu seçilir. Kısa yer değiştirmeleri yere yakın olabilir.

Ses ve Davranış

Erkeğin ötüşü küçük bir trompeti andıran burundan gelen sesler taşır. Kısa temas çağrıları da bulunur. Ötüş ile çağrıyı tek bir yazılı heceye indirgemek, sesin farklı biçimlerini gözden kaçırabilir.

Karıştırılabilecek Türler

1. Alamecek, Rhodopechys sanguineus, erişkin erkekte siyah tepe ve ense, daha çizgili kahverengi üst taraf ve geniş pembe kanat alanıyla ayrılır. Dişide tepe koyu kahverengi, pembe kanat alanı daha soluktur. Gençleri daha kahverengi olduğundan, yalnız pembenin azlığına bakarak Küçük Alamecek denmez.

2. Doğu Alameceği, Bucanetes mongolicus, toplu gövdeli, uzun kanatlı ve çatallı kuyrukludur. Erkek ve dişide gaga gri-sarıdır. Kanattaki belirgin beyaz veya pembe kenarlar ile dış kuyruk tüylerindeki geniş beyazlık, soluk giysili kuşların ayrımında önemlidir.

3. Kaya Serçesi, Petronia petronia, başındaki geniş açık kaşlar ve koyu çizgiler, çizgili sırt ile göğüs sayesinde ayrılır. Boğaz dibindeki sarı leke erişkinde görülebilir, fakat her duruşta açığa çıkmaz; gençte yoktur. Küçük Alameceğin daha sade açık gövdesinden ayırırken bu desenler birlikte incelenir.

Dünya Yayılışı

Kanarya Adaları ve Kuzey Afrika’dan Orta Doğu üzerinden Pakistan’a uzanır; güneydoğu İspanya’da da ürer. Güncel AviList dört alt tür tanır.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de yerel üremesi bilinir. Kirwan, Özen ve Demirci’nin 2008 Türkiye kuş raporu, Doğubayazıt’ta 24 Haziran 2004’te ikisi uçmuş genç olmak üzere en az yedi kuşu ve Temmuz 2006 ortasında bir yuva kaydını bildirir. Bu tarihli kayıtlar, bütün Türkiye’de her yıl aynı yerlerin kullanıldığını göstermez. 2021 İngilizce ülke derlemesi de türü yaz konuğu olarak listeler. OSME’nin 2025 listesi, Türkiye’nin güneyindeki kuşları crassirostris alt türüyle ilişkilendirir.

Göç Yolculuğu

Bütün topluluklar düzenli uzun yol göçmeni değildir. BTO, batıdaki kuşların besin kıtlığında göçebe hareketler yapabildiğini ve az sayıda bireyin Britanya’ya kadar ulaştığını belirtir. Bu olağan dışı batı kayıtları Türkiye kuşlarına sabit rota veya kilometre olarak taşınamaz. Türkiye raporları da görülmesini yalnız mevsimlik göçle açıklamanın yetersiz olabileceğini belirtir.

Üreme Alanı

Kurak ve yarı çöl alanlar, seyrek çalı ve ot taşıyan tepeler, taşlık yamaçlar ve çıplak kayalıklar kullanılır. Yakında su noktası bulunan çok seyrek bitkili alanlara da girebilir.

Yuva Yeri

Yuva taş altında veya bitki dibinde, yamaç ve duvar oyuklarında, bazen yapılarda kurulabilir. Dal parçalarından yapılan kâsenin içi ince saplarla ya da kıllarla döşenir. Rafael Barrientos’un İspanya için hazırladığı 2015 uzman derlemesinin üreme bölümü 4–7 yumurta, 11–14 gün kuluçka ve yavruların 13–14 günde uçmasını bildirir. Bu süreler Türkiye’de ölçülmüş sabit değerler değildir. Yuva taşını oynatmadan uzaktan gözlemek gerekir.

Günlük Alan Kullanımı

Üreme döneminde çiftler veya gevşek küçük gruplar görülebilir; sonbaharın sonlarından başlayarak daha kalabalık topluluklar oluşabilir. Sabah ve akşam su içmek için kaynaklarda bir araya gelebilirler.

Ne Yer?

Tohumlar, filizler, tomurcuklar ve bazı yaprak parçaları temel besinidir. İspanya’nın Almería bölgesindeki gözlemleri birleştiren 2015 uzman hesabı, oradaki yavrulara verilen besinin de yalnız tohumlardan oluştuğunu bildirir. Bu yerel sonuç Türkiye’nin besin ölçümü değildir; böceklerin bütün yavrular için zorunlu olduğunu söylemek doğru olmaz.

Nasıl Avlanır?

Yerden dökülmüş tohumları alabilir, bitkinin üzerinde beslenebilir veya yerden uzanıp bitkideki tohumu toplayabilir. Almería’daki gözlemleri aktaran uzman hesabında, bazı sapları ayağıyla bükerek besine ulaştığı da anlatılır. Tohumu alma yöntemi bitkinin yapısıyla birlikte değişebilir.

Tohum Seçiminde Besin ve Su

İspanya’nın Almería kentinde Eylül 2005’te, Tabernas’ta yakalanan yedisi dişi, altısı erkek on üç erişkinle bir tohum seçimi deneyi yapıldı. Deney öncesinde 16 saat besinsiz bırakılan kuşlar, açık hava kafeslerinde suya serbest erişimle altı ticari tohum arasından seçim yaptı. Daha çabuk işledikleri şalgam ve kuşyemi tohumlarını daha çok yediler. Araştırmacıların hesapladığı besin ve su getirileri, seçimin yalnız en fazla enerjiyi sağlayan menüyle açıklanmadığını düşündürdü. Besinin vücutta işlenirken sağladığı su da olası açıklamadır. Su üretimi doğrudan ölçülmedi; karşılaştırmalar hesaplanan beş varsayımsal menüye dayanır. Deney sonuçları doğadaki bütün kuşların değişmez besin yüzdeleri değildir.

Soğuk Yılda Geciken Üreme

İspanya’nın Tabernas Çölü’nde aynı alanda, 2004’te yirmi beş ve 2005’te yirmi dört yuva izlendi. İlk yumurta kaydı 2004’te 20 Şubat, daha soğuk 2005’te 1 Nisan oldu: kırk günlük fark vardı. Yağış karşılaştırmaları bu gecikmeyi aynı biçimde açıklamadı. Araştırmacılar, düşük sıcaklığın besin sağlayan bitkileri geciktirmesini olası nedenlerden biri olarak tartıştı; mekanizmayı deneyle kanıtlamadı. İki yıllık yerel sonuç, türün her yerde yalnız sıcaklığa bağlı ürediğini veya Türkiye’de bu tarihlerde yumurtlayacağını göstermez.

Cezayir Dağlarındaki Yuva Kaydı

Cezayir’deki Djebel Amour bölgesinde, 1.330–1.400 metre yükseltide 2007–2009 boyunca izlenen yirmi üç yuva, yerde bitki kümelerinin dibindeydi. 2017 makalesinin açık özetinde bu örnekte yırtıcı kaynaklı yuva kaybı saptanmadığı bildirildi. Bu, Türkiye dağlarında aynı başarı olacağını veya yüksekliğin kuşları her koşulda koruduğunu göstermez; belirli bir alan ve üç dönemin gözlemidir.