Hızlı Tanı
Küçük Boğmaklı Toygar, Melanocorypha bimaculata, yerde dolaşan, iri başlı, güçlü gagalı ve gövdesine göre kısa kuyruklu bir toygardır. Gaga ucu koyudur; yuvarlak yanak alanı ile boğazın altındaki iki koyu leke dikkat çeker. Bu siyahlık genellikle ortada bir açıklık bırakır.
Genel Görünüm ve Duruş
Üstü kahverengi ve çizgili, altı açık ve beyazımsıdır. Açık kaş ve koyu yüz çizgileri, başın belirgin desenini oluşturur.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişi belirgin farklı tüy renkleriyle ayrılmaz. Bir kuşun koyu göğüs lekelerine bakarak erkek olduğu söylenemez. Gençlerin tüy deseniyle güvenilir yaş tayini için yeterli ayrıntı bu taramada doğrulanmadı; erişkin tarifini her yaşa aynen uygulamak doğru olmaz.
Uçuşta Görünüm
Uçuşta kuyruk ucundaki beyazlık önemlidir; geniş beyaz kuyruk yanlarıyla karıştırılmamalıdır. Kanat altı kahverengimsi görünür. Kuyruk ve kanat birlikte değerlendirildiğinde, yerde birbirine benzeyen iri toygarlardaki ayrım daha kolay anlaşılır.
Ses ve Davranış
Şarkısı pürüzlü sesleri, ıslıkları ve cıvıltıları birleştiren uzun bir dizidir. Daha kısa çağrıları tok ve vızıltılı duyulabilir. Toygar sesleri birbirine benzeyebildiği için sesi, kuşun yüz ve göğüs deseniyle birlikte değerlendirmek yararlıdır.
Üreme döneminde çiftler ayrı alanlar tutabilir. Üreme dışında tek kuşlar, çiftler ve küçük gruplar görülebilir; Suudi Arabistan uzman hesabı üreme sonrasında büyük sürülerin de oluşabildiğini bildirir.
Karıştırılabilecek Türler
1. Boğmaklı Toygar, Melanocorypha calandra, en önemli benzeridir. Uçuşta çok koyu kanat altı, belirgin beyaz arka kanat kenarı ve beyaz kuyruk yanları yardımcıdır. Güçlü gagası ve boyun yanındaki siyahlığı iki türde de bulunabildiğinden, yalnız bu özellikler güvenli ayrım sağlamaz.
2. Tarlakuşu, Alauda arvensis, daha düz ve ince gagalıdır; üst göğsü çizgilidir. Başındaki tüyler küçük bir tepe oluşturabilir. Uçuşta beyaz dış kuyruk telekleri ve açık arka kanat kenarı görülür; kalın gagalı, iki göğüs lekeli görünüşten farklıdır.
3. Bozkır Toygarı, Calandrella brachydactyla, daha küçük ve daha ince yapılıdır. Alt tarafı çoğunlukla açık ve düz görünür; boynun iki yanında küçük koyu lekeler bulunabilir. Bu yüzden yalnız leke saymak yerine kuşun bütün yapısı, gaga kalınlığı ve yüz deseni karşılaştırılır.
Dünya Yayılışı
Üreme alanı Türkiye’den İran, Afganistan ve Orta Asya’nın uygun kesimlerine uzanır. Kışın kuzeydoğu Afrika ve Güney Asya’ya ulaşır. Güncel AviList türü alt türlere ayırmadan listeler. Eski yayınlarda geçen torquata gibi adlar, bugün mutlaka ayrı bir tür ya da kabul edilmiş alt tür olduğu anlamına gelmez.
Türkiye'deki Durumu
2021 tarihli İngilizce Türkiye omurgalıları derlemesi türü yaz göçmeni ve üreyen kuş, ayrıca geçit göçmeni olarak listeler. Bu nedenle yalnız rastlantısal ziyaretçi diye anlatılmamalıdır. İngilizce bilimsel derlemelerin üreme kaydı, ülkenin her yerinde aynı sıklıkta bulunması anlamına gelmez. Eski nüfus tahminlerinden güncel kuş sayısı veya bütün illerin üreme durumu çıkarılamaz.
Göç Yolculuğu
Bütün toplulukları aynı hareket biçimine sahip değildir. Suudi Arabistan için hazırlanan 2020 uzman kitabı, Türkiye’den Orta Asya’ya uzanan alandaki göçmenlerle Afganistan ve Kırgızistan’daki yerleşik toplulukları ayırır. Kuzey Arabistan da kışlama alanları arasındadır.
Üreme Alanı
Kuru, taşlı ve seyrek bitkili açık alanlar önemlidir. Kazakistan’ın 2005 tarihli uzman tür hesabı, killi ve taşlı yamaçlarla kısa otlu bozkırları ve dağ eteklerini anlatır. Bu bölgesel habitat tarifi, Türkiye’deki her çıplak tarlanın veya her yükseltinin uygun üreme alanı olduğunu göstermez.
Yuva Yeri
Yuva, yere açılmış sığ bir çukurda ot ve bitki parçalarından yapılan bir çanaktır; çalı, ot tutamı veya taşın yanında korunabilir. Boland ve Alsuhaibany’nin Suudi Arabistan için hazırladığı 2020 uzman derlemesi, dişinin yuvayı yaptığını ve kuluçkaya yattığını, iki eşin yavrulara baktığını bildirir. Aynı hesapta 3–6 yumurta, 12–13 gün kuluçka verilir. Yavru dokuz günde yuvadan ayrılıp yakınında saklanabilir; uçuş 2–3 gün sonra gelişir. Bu derleme değerleri Türkiye’deki bütün yuvalarda ölçülmüş sabit süreler değildir. Yuva, örtüsü aralanmadan uzaktan izlenmelidir.
Günlük Alan Kullanımı
Kazakistan tür hesabında kuşların göç sırasında anız tarlalarında ve açık yol kenarlarında bulunduğu belirtilir. Böylece üremede kullanılan seyrek bitkili alanlarla, göçte besin aranan işlenmiş zeminler her zaman aynı yer değildir.
Ne Yer?
Suudi Arabistan için hazırlanan uzman hesabında üremede omurgasız hayvanların, üreme dışında tohumların öne çıktığı belirtilir.
Nasıl Avlanır?
Yerde yürüyerek besin toplar. Greenwich Üniversitesi’nin Afrika’daki tahıl yiyen kuşları anlatan uzman kitabında, Sudan’da yeni ekilmiş sorgum tohumlarını yerden çıkarabildiği ve olgunlaşan sorgum başaklarından da beslendiği belirtilir. Sorgum bir tahıldır. Bu bölgesel tarım kaydı, doğal besinlerinin tamamını ya da Türkiye’deki tarlalara etkisini göstermez.
Sıra Dışı Bir Kaydın Kökeni Belirsiz Kalabilir
İsviçre’nin Ticino bölgesindeki Bolle di Magadino’da 5 Mayıs 2011’de tek bir Küçük Boğmaklı Toygar kaydedildi. İlk anda, çevrede daha önce Boğmaklı Toygar görülmüş olması tanıyı etkiledi. Kuşun uçuşu ve ayrıntılı inceleme doğru türün anlaşılmasını sağladı. Marco Thoma ile Andreas Täschler’in 2013 yazısı, bu kaydı Avrupa’daki başka sıra dışı gözlemlerle karşılaştırdı. Kuşun Türkiye ya da güney Kafkasya kökenli olabileceği tartışıldı; fakat kökeni kanıtlanmadı. Tüyünün tonu, tek başına hangi ülkeden geldiğini göstermiyordu.
Bilinmeyen Davranış Yok Sayılmaz
Avrupa’da yaşayan 233 ötücü kuş türünü kaynaklardaki bilgilerle karşılaştıran, 2007’de yayımlanmış bir araştırmada Küçük Boğmaklı Toygar, dişinin şarkısı hakkında bilgi bulunmayan gruptaydı. Araştırmacılar, eksik bilginin dişinin hiç şarkı söylemediğini kanıtlamadığını belirtti; bu iki durumu ayrı ele alan bir karşılaştırma da yaptılar. Daha çok araştırılmış türlerde dişi şarkısının bildirilme olasılığı daha yüksekti.
