← Tanım atlasına dön

Tür tanımından levhaya

Yerel veritabanındaki mevcut metin salt okunur gösterilir. Altı çizili terime basınca atlasın ilgili bölgesi açılır. Metin yeniden yazılmadı; bu örnek, tür içeriğinin yeni bilimsel onayı değildir. Mevcut kaynak metinler Türkçe ve İngilizcedir; atlas dili ayrıca korunur.

Küçük Gümüş Martı · Larus canus

Hızlı Tanı

Küçük Gümüş Martı (Larus canus), gri sırtlı, beyaz gövdeli, orta boy bir martıdır. İnce sarı-yeşil gagası ve yeşilimsi-sarı bacaklarıyla, iri ve güçlü gagalı martılardan ayrılır. Erişkinin gagasında onların belirgin kırmızı beneği bulunmaz.

Genel Görünüm ve Duruş

Yuvarlak başı ve görece küçük gagası, iri martılara göre narin bir görünüm verir.

Göz rengi değişkendir: canus alt türünde çoğunlukla koyu görünürken, heinei bireylerinde açık göz de görülebilir. 2016 tarihli Avrupa ve Asya örneklerini karşılaştıran tanı çalışması, göz rengini kanat deseniyle birlikte değerlendirmiştir.

Üreme giysisinde baş beyazdır; kışın baş ve ensede koyu çizgiler belirir. Kış gagasında siyah bir bant bulunabilir ve bu bant gagayı tamamen çevreleyebilir. Bu nedenle “gagada tam halka varsa Küçük Gümüş Martı değildir” kuralı doğru değildir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişinin temel tüy deseni benzerdir. Polonya’nın Gdańsk Körfezi’nde 2007–2015 kışlarında incelenen 214 erişkinde erkeklerin ölçüleri ortalama olarak daha büyük bulunmuş, fakat eşeyler önemli ölçüde örtüşmüştür. Araştırmada 201 canlı kuşun eşeyi DNA ile, aynı bölgeden 13 ölü kuşunki beden incelemesiyle belirlenmiştir. Tek fotoğraftaki büyüklük farkı kesin eşey tayini sağlamaz.

Genç kuşun sırtı ve kanat örtüleri koyu kahverengi, tüy kenarları açıktır; bu desen pul pul görünür. Alt tarafı beyaz üzerinde gri-kahverengi beneklidir. Gaga pembe tonlu ve uçta genişçe koyu, bacaklar pembedir. Beyaz kuyruğun ucunda geniş koyu bant vardır. Kanat ucunda erişkinin belirgin beyaz benekleri henüz görülmez.

Uçuşta Görünüm

Erişkin uçarken gri kanat üstü, beyaz arka kenar ve siyah dış uçlarda beyaz benekler görülür. Kuyruk beyazdır. Kanat çırpışları arasında süzülebilir; uçuşunu yalnız kısa süzülüşlerle tanımlamak doğru olmaz. Gençte kahverengi kanat deseni ve koyu kuyruk bandı daha belirgindir.

Ses ve Davranış

Çağrısı tiz, güçlü bir ses olarak duyulur. Kalabalık martı sürüsünde sesin hangi bireyden geldiği görülmeden yalnız çağrıya dayanarak tanı konmaz.

Üreme dışında başka martılarla birlikte beslenebilir ve suya yakın toplu geceleme alanlarında toplanabilir. Üreme döneminde ise çevre koşullarına göre tek çift halinde veya kolonilerde yuvalar.

Karıştırılabilecek Türler

Gümüş Martı (Larus michahellis; Yellow-legged Gull) daha iri ve güçlü gagalıdır. Erişkinin bacakları sarı, alt gagasında kırmızı benek vardır. Küçük Gümüş Martı’nın daha narin gövdesi ve ince gagasıyla birlikte karşılaştırılır. Pembe bacak, bu türün erişkini için temel işaret değildir.

Kuzey Gümüş Martısı (Larus argentatus; European Herring Gull) iri gövdeli ve daha güçlü gagalıdır. Batı Avrupa’daki argenteus erişkinlerinin bacakları pembe, gözleri açıktır; alt gagada kırmızı benek bulunur. Küçük Gümüş Martı’nın daha küçük ve narin yapısı yanında gaga, bacak ve kanat deseni de kontrol edilir.

Karabaş Martı (Chroicocephalus ridibundus; Black-headed Gull) daha ince yapılıdır. Erişkinde gaga ve bacaklar kırmızı tonludur; üreme giysisinde başta koyu kahverengi başlık, kışın gözün gerisinde koyu kulak lekesi seçilir. Uçuşta kanadın dış bölümünün siyah-beyaz deseni farklıdır.

Akdeniz Martısı (Ichthyaetus melanocephalus; Mediterranean Gull) erişkinde kalın kırmızı gagası ve kırmızı bacaklarıyla ayrılır. Tam erişkinin uçuş tüyleri beyazdır; üreme giysisinde başlığı siyahtır. Genç ve henüz erişkin görünümüne ulaşmamış kuşların kanatlarında koyu alanlar bulunduğundan, beyaz kanat kuralı bütün yaşlara uygulanmaz.

Dünya Yayılışı

Üreme alanı İzlanda, Britanya ve İskandinavya’dan Rusya’nın doğusuna, Kamçatka’ya kadar uzanır. Güncel taksonomide canus, heinei ve kamtschatschensis adlı üç alt tür yer alır. Kış alanları topluluğa göre değişir: batıda Avrupa kıyıları ve Kuzey Afrika, heinei için Akdeniz, Karadeniz ve Hazar çevresi, doğuda ise Doğu Asya kıyıları önemlidir.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’nin kuşlarını derleyen 2021 tarihli bilimsel çalışmada Larus canus, kış ziyaretçisi olarak listelenir. 2016 tanı araştırmasının İstanbul’dan incelenen kış örnekleri de heinei alt türünü içerir. Bunlar Türkiye’de ürediğini göstermez; yazın görülen bir bireyden yuvalama sonucu çıkarılamaz.

Göç Yolculuğu

Avrupa’daki halka geri bildirimlerini derleyen göç atlasında, göç eden toplulukların genel hareketi kuzeydoğudan güneybatıya yönelir. Sonbahar hareketinin zamanı yaşa ve bölgeye göre değişir; ilkbahar dönüşü çoğunlukla mart ve nisandadır. Atlasın Karadeniz çevresinden az halka geri bildirimi içermesi, burada kışlayan kuş bulunmadığı anlamına gelmez. Bu bölge heinei için bir kış alanıdır.

Üreme Alanı

Üreme alanlarında su yakınındaki bataklıklar, kumullar, çakıllıklar ve kayalık çıkıntılar kullanılabilir. Britanya’daki uzman tür hesabında binalarda yuvalama da belirtilir. Tatlı su çevresindeki güvenli adacık ve yükseltiler de kullanılabilir. Yuva, kuru ot, ince dal ve yosun gibi malzemelerden yapılmış alçak bir çanaktır.

Yuva Yeri

BTO’nun Britanya kuşları için hazırladığı uzman derlemede tipik sayı üç yumurta, iki eşin paylaştığı kuluçka 22–28 gün, uçabilecek duruma gelme süresi 34–36 gündür. Yavrular yürüyebilir, fakat başlangıçta yuvanın yakınında kalır. Bu süreler Türkiye’de ölçülmüş yuva verisi değildir; gözlem için yuvaya yaklaşılmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Almanya’nın Wismar Körfezi’nde 2016, 2017 ve 2019 üreme mevsimlerinde sırasıyla 9, 13 ve 9 kuşun GPS kayıtlarıyla beslenme alanları incelenmiştir. Özellikle 2016 ve 2017’de, bitki örtüsü az olan mısır ve şeker pancarı tarlaları çevredeki bulunma oranlarına göre daha çok kullanılmıştır. Yazarlar bunu topraktaki küçük canlılara erişimin kolaylaşmasıyla ilişkilendirir. Aynı tercih bütün tarlalar, mevsimler veya Türkiye için kesinleştirilemez.

Ne Yer?

Solucan, böcek, balık ve leş gibi farklı besinlerden yararlanabilir. Almanya’nın Kiel kentindeki iki çatı kolonisinde Temmuz 2001’de toplanan 73 ve 77 kusmuk topağı incelendiğinde kiraz, toprak solucanı ve böcek kalıntıları bulunmuş; bir kolonide çift kabuklu yumuşakçalar da belirgin olmuştur. İnsan yiyeceği artıkları iki örneklemde azdır. Bu kalıntılar bütün yılın besin oranlarını ya da tüketilen toplam kütleyi göstermez.

Nasıl Avlanır?

Kısa çimde ayaklarını hızla yere vurması dikkat çekebilir. Britanya’daki Wildlife Trusts uzman hesabı, bu hareketi küçük omurgasızların yüzeye çıkmasıyla ilişkilendirir. “Yağmuru taklit ettiği” açıklaması burada kontrollü bir deneyin sonucu olarak sunulmaz; davranışı görmek, yakaladığı canlının solucan olduğunu tek başına kanıtlamaz.

Eski Adların Anlamı

Eski kaynaklarda “Mew Gull” adı daha geniş bir kuş grubu için kullanılmış olabilir. Güncel AviList, Kuzey Amerika’daki Larus brachyrhynchus’u ayrı tür, Short-billed Gull olarak tanır. Bu nedenle eski bir yayındaki Mew Gull adı, bilimsel adı ve çalışma yeri kontrol edilmeden Küçük Gümüş Martı’ya ait veri sayılmaz.

Çatıda Yuva

Almanya’nın Schleswig-Holstein bölgesinde 2000–2002’de altı çatıdaki yuva yerleri incelenmiştir. Çoğu yuva çakıl veya küçük taşlarla kaplı düz çatılardadır; bazıları kuru bitki parçaları üzerindedir. Küçük duvarlar ve başka yapıların yakınları da kullanılmıştır. Bu araştırma, çatı yuvasının gerçekten kullanıldığını gösterir; her şehirde aynı yaygınlıkta olduğunu göstermez.

Uzun Ömür Kaydı

BTO’nun Britanya için derlediği bilgilerde, üreme yaşına ulaşmış kuşun tipik yaşam beklentisi yaklaşık on yıldır. Halka taşıyan bir birey için 2013’te kaydedilen süre ise 27 yıl 10 ay 22 gündür. Tipik beklenti ile tek bir uzun ömür kaydı aynı şey değildir; bu değerler her yavrunun on yıl yaşayacağını söylemez.