← Tanım atlasına dön

Tür tanımından levhaya

Yerel veritabanındaki mevcut metin salt okunur gösterilir. Altı çizili terime basınca atlasın ilgili bölgesi açılır. Metin yeniden yazılmadı; bu örnek, tür içeriğinin yeni bilimsel onayı değildir. Mevcut kaynak metinler Türkçe ve İngilizcedir; atlas dili ayrıca korunur.

Küçük Karabatak · Microcarbo pygmaeus

Hızlı Tanı

Küçük Karabatak (Microcarbo pygmaeus), kısa gagalı ve kısa boyunlu, küçük bir karabataktır. Gövdesi koyudur; iri karabataklara göre küçük başı ve uzun kuyruğu dikkat çeker. Boyut, baş-gaga oranı ve kuyruk birlikte değerlendirilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Yuvarlak başı, boyun ve gövdeye göre küçük görünür; kuyruk uzundur.

Üreme giysisinde baş ve boyun koyu kızıl-kahverengi, gövde parlak koyu yeşilimsi-siyahtır. Baş, boyun ve gövdede serpiştirilmiş ince beyaz süs tüyleri seçilebilir. Kanat örtülerinde gri ton ve koyu tüy kenarları bulunur. Gözleri koyu kahverengi, bacakları siyahımsıdır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi aynı temel tüy görünümünü taşır.

Üreme dışı erişkinde beyaz süs tüyleri kaybolur; baş ve göğüs kızıl-kahverengi, boğaz beyazımsı olabilir. Gençte çene beyaz, boğaz ve göğüs kahverengi, karın daha açık kahverengi-beyazdır. Bu nedenle açık boğazı yalnız gençlik işareti saymak doğru olmaz.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta kısa baş-boyun bölümü ve geriye uzanan uzun kuyruk seçilir. Karabatak türünden daha küçük ve çevik görünür.

Ses ve Davranış

Genellikle sessizdir; üreme kolonisinde kurbağa sesini andıran çağrılar çıkarabilir. Kalabalık kolonide ses, görüntüyle birlikte değerlendirilir.

Balık avından sonra dal, kaya veya saz üzerine konup kanatlarını açabilir. Bu duruş başka karabataklarda da görülür; türü tek başına belirlemez.

Karıştırılabilecek Türler

Karabatak (Phalacrocorax carbo; Great Cormorant) çok daha iri ve güçlü gagalıdır. Erişkinde gaga tabanında belirgin sarı çıplak deri alanı bulunur. Gençte gövdenin altı açık olabilir; bu yüzden açık karın, Küçük Karabatak tanısı için yeterli değildir.

Tepeli Karabatak (Gulosus aristotelis; European Shag) daha iri, daha uzun ve ince gagalıdır. Erişkinin tüyleri yeşil parlaklıklı siyah, ilkbahar üreme giysisinde tepesi belirgindir. Daha çok deniz kıyısıyla ilişkilidir; tepe bütün yıl kalmaz ve habitat tek başına tür kararı verdirmez.

Dünya Yayılışı

Doğal yayılışı güneydoğu Avrupa’dan Orta Asya’ya uzanan göl ve nehir sistemlerini kapsar. Türkiye bu alanın içindedir. Büyük tatlı su bataklıkları, deltalar ve su içindeki bitki örtüsü önemlidir; bütün topluluklar tek bir göç yoluna bağlı değildir.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’nin kuşlarını derleyen 2021 tarihli bilimsel çalışmada Küçük Karabatak, yerleşik üreyen, geçit ve kış ziyaretçisi olarak listelenir. Aynı sulak alandaki kuşların hepsinin yıl boyunca kaldığı sonucu çıkarılmaz. Bir yaz gözlemi, o noktada yuva bulunduğunu tek başına göstermez.

Göç Yolculuğu

Yerleşik topluluklar ve kısa mesafeli hareketler birlikte görülür. Karadeniz ve özellikle Kuzey Hazar çevresindeki üreme kuşları güneye gidebilir. Bu bilgi, Türkiye’deki bir bireyin geldiği ülkeyi belirlemez.

Üreme Alanı

Geniş tatlı su bataklıkları, deltalar, göller ve yavaş akan sular çevresindeki sık bitki örtüsünü kullanır. Yuva için çalı, ağaç veya geniş sazlık bulunması önemlidir. Beslenme suyu ile güvenli yuva ve dinlenme desteği aynı yerde bulunmayabilir.

Yuva Yeri

Yuva, ot ve ince dallardan yapılan, yumuşak malzemelerle döşenen bir yapıdır; alçak ağaçta veya sazlıkta, su yakınında ya da su üzerinde kurulabilir. Uzman derlemede 3–6 yumurta ve iki ebeveynin paylaştığı 27–30 günlük kuluçka verilir. 1996 Avrupa eylem planı yavruların 6–7 haftada uçabildiğini belirtir. Yaklaşık 70 gün ise başka uzman hesapta bağımsızlaşma süresidir; ilk uçuşla aynı değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Karadağ’ın Skadar Gölü’nde 2006’da incelenen koloni, söğüt ve başka sık çalılarla kaplı sığ bir alandadır. Küçük Karabatak yuvaları farklı su kuşlarının yuvalarıyla iç içedir. Bu, gerçek bir karışık koloni örneğidir; bütün kolonilerin aynı bitkilerde veya aynı türlerle kurulduğu anlamına gelmez.

Ne Yer?

Başlıca besini küçük balıklardır. Karadağ’ın Skadar Gölü’ndeki bir koloniden 7 Haziran ve 21 Temmuz 2006’da alınan 98 balık örneğinde altı tür bulunmuştur; 83 örnek, Carassius auratus adlı bir sazangile aittir. Bunlar yavru besleme sırasında kusulan veya düşürülen balıklardır. Örnek sayısı kuş sayısı değildir ve oranlar Türkiye’deki bütün sulak alanlara genellenmez.

Nasıl Avlanır?

Avını suya dalıp su altında izleyerek yakalar. Genellikle tek başına veya küçük gruplar halinde avlanır. Uzman hesap, balık dışındaki bazı su canlılarının ve yumuşakçaların da zaman zaman alındığını belirtir; “yalnız balık yer” ifadesi gereğinden kesindir.

Besin Örnekleri Nasıl Karşılaştırılır?

Karadağ’ın Skadar Gölü’nde 1973–1975 döneminden 64 kuşun mide içeriğinde 11 balık türü bulunmuştur. Bunlar 2006’daki koloni besin örnekleriyle karşılaştırıldığında yerel besin bileşiminde farklılık görülür. Ancak dönemler ve toplama yöntemleri farklıdır; aynı kuşların otuz yıl boyunca izlendiği bir deney değildir.

Av Boyunun Sınırı

İran’ın Siahkeshim alanında 2007’de yavruların besinini incelemek için alınan yalnız beş kusmuk örneğinde farklı balık türleri bulunmuştur. Ölçülen balıkların uzunluğu 5,35–16 cm arasında değişir. Bu küçük yerel örneklem, av boyunun her zaman 10 cm’nin altında olmadığını gösterir; bütün türün değişmez av sınırını belirlemez.

Eski Bilimsel Ad

Eski yayınlarda Phalacrocorax pygmeus adıyla karşılaşılabilir. Güncel listede Microcarbo pygmaeus adı kullanılır. Burada anlatılan Küçük Karabatak aynıdır; cins adı değişimi başka bir türün verisini eklemek için gerekçe oluşturmaz.

Yuva ve Su Düzeyi

İran’ın Siahkeshim alanında 2007’de izlenen 40 yuvada yumurta sayısı 2–6 arasında bulunmuştur. Araştırmacılar su düzeyinin azalmasının yırtıcılara erişim sağlayabileceğini, yükselmesinin de yuvaları su altında bırakabileceğini tartışır. Bu risk açıklaması, o çalışmada her su değişiminin nedeninin ve etkisinin deneyle kanıtlandığı anlamına gelmez.