← Tanım atlasına dön

Tür tanımından levhaya

Yerel veritabanındaki mevcut metin salt okunur gösterilir. Altı çizili terime basınca atlasın ilgili bölgesi açılır. Metin yeniden yazılmadı; bu örnek, tür içeriğinin yeni bilimsel onayı değildir. Mevcut kaynak metinler Türkçe ve İngilizcedir; atlas dili ayrıca korunur.

Küçük Martı · Hydrocoloeus minutus

Hızlı Tanı

Küçük Martı (Hydrocoloeus minutus; Little Gull), dünyanın en küçük martı türüdür. Koyu gagası, küçük ve narin yapısıyla dikkat çeker. Gözleri koyu kahverengidir. Erişkin üreme tüylerinde baş siyah, bacaklar kırmızıdır. Koyu kanat altı erişkinin güçlü işaretidir; genç kuşta aynı deseni beklemeyin.

Genel Görünüm ve Duruş

Gaga küçük, ince ve sivridir; bacaklar kısadır. Gövdesi toplu, kuyruğu kısadır. Kanatları başka martılara göre daha geniş ve erişkinde yuvarlak uçlu görünür; gençte kanat ucu daha sivridir. Bu yaş farkı, kuşun siluetini de değiştirir.

Kış tüylerinde erişkinin başı beyazlaşır. Gözün arkasında koyu bir leke, tepenin gerisinde gri veya koyu bir alan kalır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi görünüşte birbirine benzer. Erkeğin biraz daha iri olabilmesi, tek bir kuşu büyüklüğüne bakarak güvenilir biçimde eşeylendirmeye yetmez.

Genç kuşta kanat üstündeki koyu alanlar W biçimini andırır; beyaz kuyruk siyah bir uç bandıyla biter. Kanat altı erişkindekinden açıktır. İlk kışta baş ve gövde açılırken gençlik kanatları ve kuyruk deseni kalabilir. Daha sonraki tüy değişimlerinde kuyruk bandı kaybolduğu halde kanatta gençlik izleri görülebilir; tek bir tüy alanıyla kesin yaş vermeyin.

Uçuşta Görünüm

Erişkinin kanat üstü çok açık gri, kanat altı koyu gri-siyahtır; arka kenar beyazdır. Kanat ucunda geniş siyah bir alan bulunmaz. Kuş dönerken üst ve alt yüzün farklı renkleri belirginleşir. Uçuşu hafif ve çeviktir.

Ses ve Davranış

Çağrıları kısa, bazen tek veya iki heceli diziler halinde tekrarlanır. Koloni çevresinde farklı çağrılar duyulabilir. Uzman betimlemelerindeki yazılı sesler yaklaşık karşılıklardır; bir heceyi ezberlemek yerine kaydın hangi kuştan geldiğini de kontrol edin.

Üremede kendi türünden veya başka su kuşlarından oluşan kolonilerin yakınında bulunabilir. Göçte ve kışın da çoğunlukla topluluk halindedir; beslenir ve gece dinlenme yerlerini birlikte kullanır.

Karıştırılabilecek Türler

Karabaş Martı (Chroicocephalus ridibundus) daha iridir. Erişkin üreme tüylerinde kahverengi-siyaha çalan başlığı, koyu kırmızı gagası ve kanadın dış bölümündeki siyah-beyaz deseni ayrımda yararlıdır. Kışın onun da koyu göz çevresi lekeleri bulunur; yalnız bir “kulak lekesi” görmek Küçük Martıyı kanıtlamaz.

Akdeniz Martısı (Ichthyaetus melanocephalus), daha iridir; gagası daha kalın ve kırmızıdır. Tam erişkinde kanadın uçuş tüyleri beyazdır; genç kuşta koyu kanat alanları ve siyah kuyruk bandı bulunabilir. Bu nedenle “kanadı beyaz” karşılaştırmasını bütün yaşlara uygulamayın.

Kara Sumru (Chlidonias niger) su üzerinde çevik uçuşuyla benzer bir izlenim verebilir. Üreme tüylerinde başı ve gövdesi koyu, kanat altı açık gridir; kışın alt tarafı beyazlaşır ve göğüs yanındaki koyu leke dikkat çeker. Hareket benzerliği tek başına tür ayrımı değildir.

Kara Ayaklı Martının (Rissa tridactyla) gençlerinde de W biçimli üst kanat deseni bulunur. Bu ortak desen, Küçük Martı için tek başına yeterli değildir. Kara Ayaklı Martı daha iri ve daha dolgun yapılıdır; Küçük Martının küçük, toplu gövdesi ve kısa kuyruk biçimiyle karşılaştırın.

Dünya Yayılışı

Baltık bölgesinden doğuya, Ohotsk Denizi’ne; güneyde kuzey Kazakistan ve Çin’in kuzeydoğusuna uzanan alanlarda ürer. Kuzey Amerika’da Büyük Göller, Hudson ve James körfezleri çevresinde de seyrek üreme vardır. Kışın Kuzey Atlantik kıyılarıyla Kuzey, Akdeniz, Baltık, Karadeniz ve Hazar denizlerinin çevresine yayılır.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye için 2021’de yayımlanan İngilizce omurgalı derlemesinde geçit kuşu ve kış ziyaretçisi olarak listelenir. Yazın tek bir bireyin görülmesi o alanda üreme olduğunu göstermez. Sürü sayısını, tarihini ve bulunduğu su alanını kaydetmek yararlıdır; aynı gözlemden sabit bir göç güzergâhı çıkarılamaz.

Göç Yolculuğu

2022 Avrupa halkalama atlasında, Finlandiya ve Baltık bölgesinden gelen halkalama bağlantıları ağırlıkla batı ve güneybatıda, Birleşik Krallık ile batı Avrupa’nın Atlantik kıyılarına uzanır. Akdeniz’e uzanan daha az sayıda bildirim ve Türkiye’ye ait seyrek bağlantılar da vardır. Diğer bölgelerden veri az olduğu için bu kayıtlar bütün türün tek zorunlu rotasını göstermez.

Üreme Alanı

Üreme alanları çoğunlukla iç kesimlerdeki tatlı su bataklıkları ve sığ göllerdir. Küçük adacıklar, kıyı bitkileri ve su üstündeki bitki yığınları yuva yeri sağlayabilir. Hafif tuzlu kıyı sulak alanları da kullanılır; her yuva yüzen bir platformda değildir.

Yuva Yeri

Yuva, su kıyısındaki bitki örtüsünde, saplarla yapılan sığ bir çukur veya daha belirgin bir bitki yığını olabilir. Britanya Ornitoloji Vakfının (BTO) uzman derlemesi tipik 2–3 yumurta ve iki eşin katıldığı 23–25 günlük kuluçka bildirir; yavruların 21–24 günlükken uçabildiğini belirtir. Hollanda’nın Lauwerszee bölgesinde 1975–1978 gözlemlerini inceleyen saha çalışması ise ortalama kuluçka süresini 21–22 gün, uçma yaşını yalnız iki yavruya dayanarak 3,5–4 hafta olarak bildirmiştir. Kaynakların kapsamı ve örneklemi aynı değildir; bunlardan yeni bir ortalama üretilemez. Yavrular uçmadan önce yuvanın çevresinde dolaşabilir; onları görmek için koloniye girmeyin.

Günlük Alan Kullanımı

Göçte büyük göller ve nehirler gibi iç suların yanı sıra deniz kıyılarını da kullanır. Kışın kıyı suları, haliçler ve lagünler daha belirgin yaşam alanları olur. Dinlenen kuşlar su üzerinde veya kıyıdaki açık alanlarda görülebilir; türü yalnız karada duran martı sürülerinde aramak yeterli değildir.

Ne Yer?

Üreme döneminde böcekler önemli besindir; uçan böcekler ve suyla ilişkili küçük omurgasızları alır. Göçte de böcekler tüketir, küçük balıklar ve kabuklular da besinine girebilir. Kuzey Amerika için Cornell uzman hesabı üreme dışı dönemde küçük balıkların önemli olabileceğini belirtir; bunu Türkiye’de ölçülmüş sabit bir oran gibi okumayın.

Nasıl Avlanır?

Suyun üzerinde alçaktan uçar, kısa süre asılı kalıp yüzeyden küçük avları toplar. Havada böcek yakalayabilir; suya başını sokabilir veya kısa bir dalış yapabilir. Yüzerek ve sığ suda yürüyerek de beslenir.

Komşu Koloniler ve Yavru Kaybı

Başka bir türün yakınında yuvalamak her zaman tam koruma sağlamaz. Hollanda’nın Lauwerszee bölgesinde 1975–1978 araştırmasında, Karabaş Martıların Küçük Martı yumurta ve yavrularını aldığı doğrudan görüldü. 1978’de denetlenen 59 yuvadan yalnız beş yavru uçma yaşına ulaştı. Bunun bütün tür için olağan üreme başarısı olduğu söylenemez; çalışma alışılmadık, açık bir yaşam alanındaki kolonileri incelemişti ve kaybolan her yavrunun ölüm nedeni doğrudan gözlenmemişti.

Olası Av ile Gerçek Besin

Beslenen kuşun yakınındaki suyu incelemek, kuşun midesini incelemekle aynı şey değildir. Almanya’nın güneydoğu Kuzey Denizi alanını ele alan, 2006’da yayımlanmış araştırmada, Elbe ağzından altı, Helgoland çevresinden beş yüzey örneği ağla alındı. Elbe örneklerinde suya düşmüş böcekler; Helgoland örneklerinde balık yumurtaları, balık larvaları ve küçük kabuklular bulundu. Bunlar olası av kaynaklarıydı; her kuşun gerçekten hangi lokmayı yuttuğu doğrudan doğrulanamadı.

Gözlem ve Üreme Kanıtı

Görülen kuş ile doğrulanmış yuva ayrı kanıttır. Kanada’nın Manitoba eyaletinde 2010–2014 atlas çalışmasında Küçük Martı, Churchill çevresinde sekiz karede kaydedildi; üreme West Twin Gölü’nde doğrulandı. Gods Nehri çevresindeki üç başka karede de kuşlar görüldü, fakat olası yuvalama kesinleştirilemedi. Bu ayrım, bir türün haritada bulunmasıyla her kayıt alanında üremesi arasında fark olduğunu gösterir.

Bildirimlerin Nasıl Oluştuğu

2022 Avrupa halkalama atlasında Küçük Martıya ait geri bildirimlerin yaklaşık %49’u ölü, hasta veya yaralı bulunan kuşlardan geliyordu. Bu, türün kuşlarının %49’unun öldüğü anlamına gelmez. Sağlıklı, işareti okunmayan veya yeniden görülmeyen bireyler aynı biçimde bildirilmez; kayıtların nasıl oluştuğu, göç ve yaşam süresi yorumunu etkiler.