Hızlı Tanı
Kuzey Gümüş Martısı, Larus argentatus, iri ve güçlü yapılı bir martıdır. Erişkinin sırtı açık gri, başı ve alt tarafı beyazdır. Siyah kanat uçlarının içinde beyaz lekeler bulunur. Pembe bacaklar ve sarı gaganın altındaki kırmızı benek dikkat çeker; ancak benzer iri martılarla ayrım için bunlar birlikte değerlendirilmelidir.
Genel Görünüm ve Duruş
Batı Avrupa’daki argenteus alt türünün başı yuvarlağa yakın, bacakları görece kısadır. Kuzeydeki argentatus daha iri, güçlü gagalı ve daha koyu sırtlı olabilir. Erişkinde göz açık sarı, çevresi turuncu olabilir; kışın başta küçük kahverengi lekeler gelişir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkekle dişi benzer renklidir; erkek genellikle daha iridir. İlk yıl kuşları kahverengi beneklidir. Batılı argenteus gençlerinin koyu kanat tüylerindeki açık, dalgalı kenarlar belirgindir. Sonraki tüy değişimleriyle erişkin görünüşü gelişir; yalnız boyuta bakarak eşey veya yaş kesinleştirilmez.
Uçuşta Görünüm
Açık kanatta siyah uç ile beyaz lekelerin dağılımı daha iyi seçilir. Genç argenteus kuşunda kanadın dış bölümünün içte kalan uzun tüyleri çevrelerinden daha açıktır ve açık bir “pencere” görünümü oluşturur. Gümüş Martının gençlerinde bu pencere aynı belirginlikte değildir. Fotoğrafta tüylerin üst yüzünün görüldüğünden emin olunmalıdır.
Ses ve Davranış
İlkbaharda kolonilerde özellikle seslidir. İri martıların benzer çağrıları, tek başına türü güvenle ayırmaya yetmez.
Yuva ve yavrusunu güçlü biçimde savunur. Alarm vererek yaklaşan erişkinin peşinden gidilmemeli, ona alan bırakılmalıdır. Bu davranış yıl boyunca insanlara saldırganlık olarak yorumlanmamalıdır.
Karıştırılabilecek Türler
Sitede Gümüş Martı adıyla yer alan Yellow-legged Gull (Larus michahellis), en önemli benzerlerindendir. Erişkininin bacakları özellikle üreme döneminde parlak sarı, gagası daha yüksek ve güçlüdür. Ana karadaki michahellis alt türünün sırtı, batılı argenteus Kuzey Gümüş Martısından daha koyudur. Genç kuşlarda erişkinin bacak rengi kuralı uygulanamaz.
Hazar Martısı (Caspian Gull, Larus cachinnans) daha uzun bacaklı, küçük başlı ve uzun boyunlu görünür. Alnı daha yatık, gagasının kenarları daha paralel ve alt gagasındaki köşe daha az belirgindir. Göz uzaktan koyu görünebilse de yakından daha açık olabilir. Bu ayrım, yalnız göz rengine değil baş-gaga oranlarına ve duruşa dayanmalıdır.
Kutup Martısının (Glaucous Gull, Larus hyperboreus) erişkin kanadında siyah uç bulunmaz. Genel görünüşü çok soluktur ve gagası güçlüdür. Kahverengi genç bir Kuzey Gümüş Martısı ile soluk genç Kutup Martısını karşılaştırırken erişkinlere ait renk ölçütleri tek başına kullanılmaz.
Dünya Yayılışı
Üreme yayılışı kuzey ve batı Avrupa’dadır. Argenteus alt türü İzlanda, Faroe ve Britanya adalarından batı Almanya’ya; argentatus ise İskandinavya’dan Rusya’nın kuzeybatısındaki Kola Yarımadası’na uzanır. AviList v2025b bu iki alt türü Kuzey Gümüş Martısında birleştirir. Amerika ve Doğu Asya’nın benzer martıları bu yayılışın içine katılmaz.
Türkiye'deki Durumu
OSME’nin Mart 2025 Bölge Listesi, Türkiye’den bildirilen ilk iki Kuzey Gümüş Martısı kaydını Şubat 2014’e tarihler. Bunlar Türkiye’yi türün olağan üreme alanı veya düzenli göç güzergâhı olarak göstermeye yetmez. Listedeki tarihsel ilk kayıt bilgisi, günümüzde ülkede toplam yalnız iki kayıt bulunduğu anlamına gelmez.
Göç Yolculuğu
Hareketleri bölgeye göre değişir. EURING/CMS’nin Avrupa halkalama atlasında kuzey ve doğu Avrupa kuşları, batıdakilerden daha uzun yolculuklar yapar; çoğu güneybatıya veya batıya yönelerek Baltık ve Wadden denizleri çevresine ulaşır. Batı kuşları yerleşik kalabilir ya da daha kısa hareketler yapabilir. Gençler daha geniş dağılabilir. Atlas, eski geniş “Herring Gull” kayıtlarının Gümüş Martı ve Hazar Martısını da içerebileceğini özellikle belirtir; eski bir halka kaydı bu nedenle otomatik olarak bugünkü türe çevrilemez.
Üreme Alanı
Üreme ortamları kıyı adaları, kayalık yamaçlar, kumullar ve çakıllı kıyılardır. Bazı koloniler binalarda da kurulur.
Yuva Yeri
Yuva, çoğu kez kaya veya otların koruduğu sığ bir çukura yerleştirilen çanaktır. BTO’nun Britanya kuşları için uzman derlemesinde tipik 3 yumurta, 28–30 günlük kuluçka ve 35–40 günde uçabilecek duruma gelme bildirilir. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş süreler değildir. Oiseaux.net farklı bir derlemede ilk uçuş için 45–50 gün verir; bu nedenle bütün yavruların aynı gün uçacağı düşünülmemelidir. Yuva çevresindeki yavrulara ve savunma yapan erişkinlere yaklaşılmamalıdır.
Günlük Alan Kullanımı
Britanya’da kıyı dışında büyük göller, barajlar, tarlalar ve atık alanlarında da görülebilir. Özellikle kışın bu alanlara gelen kuşun, beslendiği veya dinlendiği yerde yuvaladığı sonucu çıkarılmaz. Üreme kolonisi ile günlük beslenme alanı farklı yerlerde olabilir.
Ne Yer?
BTO’nun Britanya tür hesabı, doğal deniz omurgalıları ve omurgasızlarını beslenmenin önemli parçaları olarak anlatır; kıyı yengeçlerini özellikle sayar. Balık, böcek, leş ve insan kaynaklı yiyecek artıklarından da yararlanabilir. Bu çeşitli menü, her bireyin her yerde aynı besini veya aynı oranları tükettiği anlamına gelmez.
Nasıl Avlanır?
RSPB’nin Britanya rehberinde, ayaklarıyla zemine vurarak solucanların yüzeye çıkmasını sağladığı anlatılır. Böyle bir davranışı kaydetmek, yalnız kuşun bulunduğu tarlaya bakarak ne yediğini tahmin etmekten daha bilgilendiricidir. Kuşun hangi avı aldığını görmek için ona yiyecek atılmamalıdır.
Eski araştırmalarda aynı ad farklı kuşu anlatabilir
Eski “Herring Gull” adı bugünkünden daha geniş anlamda kullanılmış olabilir. AviList v2025b, Larus argentatus, L. smithsonianus, L. vegae ve L. mongolicus türlerini ayrı tanır. Bu nedenle Amerika’da eski Larus argentatus adıyla yapılan bir araştırma, ad aynı diye Avrupa’daki Kuzey Gümüş Martısına aktarılmaz. Araştırmadaki kuşun coğrafyası ve kullanılan sınıflandırma birlikte kontrol edilmelidir.
GPS konumu yenen besinle aynı veri değildir
İngiltere’nin Cumbria bölgesindeki South Walney kolonisinde 2014–2016 üreme dönemlerinde GPS ile izlenen kuşlar, kentteki yiyeceklere bağımlı bir martı görüntüsüne uymadı. 2021 makalesinin BTO’da yayımlanan özgün özetinde, yaşam alanı seçimi 21 kuş üzerinden modellenir. Koloni dışındaki konumların yüzde 75’i gelgit kuşağı ve kıyı çevresindeydi; midye yatakları özellikle seçiliyordu. Bu, besinin yüzde 75’inin midye olduğunu gösteren mide analizi değildir. Sonuç o kolonideki izlenen kuşlara aittir; bütün kent veya Türkiye martılarına genellenmez.
Çatı yuvalarını saymak güçtür
İngiltere için hazırlanan 2021 JNCC raporu, doğal alanlardaki yuvalarla çatılardakilerin aynı sayım güçlüğünü taşımadığını gösterir. Raporda 1998–2002 ile 2015–2020 dönemleri karşılaştırıldığında, doğal alanlarda yuvalayan Kuzey Gümüş Martısı nüfusunda yüzde 38 azalma hesaplandı. Buna karşılık çatı yuvaları yerden kolay görülmediği için düzeltme modelleri gerekti; iki yöntem farklı ve geniş belirsizlikli tahminler verdi. Araştırmacılar bu verilerle bütün İngiltere nüfusunun arttığını güvenle söylemedi. Bu tarihsel ve İngiltere’ye özgü sonuç, bir şehirde çok martı görmenin toplam nüfusun arttığını kanıtlamadığını anlatır.
