Hızlı Tanı
Sakarmeke (Fulica atra; Eurasian Coot), koyu renkli ve toplu gövdeli bir su kuşudur. Erişkinin beyaz gagasıyla gaganın üstünden alnına uzanan beyaz kalkanı birlikte aranır.
Parmakların yanlarında ayrı etli genişlikler bulunur. Ördeklerdeki gibi parmakları birleştiren tek parça perde değildir; yüzerken itişe yardım eder.
Genel Görünüm ve Duruş
Erişkinin gövdesi koyu gridir; gözleri kırmızıdır. İri gri ayakları dikkat çeker. Gaga ile kalkan, baş üzerindeki beyaz bir tüy demeti değildir.
Alt bacakta sarı ve kırmızı-turuncu alanlar seçilebilir. Bu renkler, bütün bacağın parlak sarı olduğu anlamına gelmez.
Yüzerken başını ileri geri oynatır; küçük bir sıçramayla öne kapanıp dalabilir. Ürktüğünde hemen uçmak yerine su kenarındaki bitkilere sığınabilir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişinin tüy deseni benzerdir. Uzakta görülen irilik farkı, tek başına kesin eşey tayini sağlamaz.
Genç kuşun üst tarafı kahverengimsi gri, alt tarafı daha açıktır. Gaga sarımsı ve koyu tonlu, alın kalkanı küçüktür; büyüdükçe gaga açılır ve kalkan genişler.
Yeni çıkmış yavrunun gövdesi siyah, ince yavru tüyleriyle kaplıdır; başında kırmızı, turuncu ve sarı ayrıntılar vardır. Sonraki ince tüy örtüsü griye döner ve başın parlak renkleri silinir.
Uçuşta Görünüm
Sudan havalanırken yüzeyde koşup kanat çırpar. Kısa, yuvarlak kanatlarını hızlı ve dar hareketlerle çırpar; iri ayakları uçuşta kuyruğun gerisine uzanır.
Uçuşta kanadın iç yarısının arka kenarında dar beyaz çizgi görülebilir. Bu, gövde yanındaki çizgiden farklıdır ve Tepeli Sakarmekede bulunmaz.
Ses ve Davranış
Sert “tjek” ve “kjek” çağrıları heyecanla kabalaşabilir. Çiftler daha yumuşak, gençler besin isterken uzun ve ısrarlı sesler çıkarır.
Karıştırılabilecek Türler
Sutavuğunda (Gallinula chloropus; Common Moorhen) kırmızı gaga ve alın alanı, sarı gaga ucu, beyaz yan çizgi ve beyaz kuyruk altı vardır. Gençte gaga koyu olabileceğinden yalnız kırmızı renk aranmaz.
Tepeli Sakarmeke (Fulica cristata; Red-knobbed Coot) erişkininde üreme döneminde iki kırmızı baş çıkıntısı vardır. Gaga daha mavimsidir; gaganın üst yanındaki tüy sınırı sivri değil yuvarlaktır. Çıkıntılar belirgin değilken ayrım zorlaşır; tek parlama kesin tanı değildir.
Dünya Yayılışı
Avrupa, kuzey Afrika ve Asya’dan Japonya ve Hint altkıtasına; başka alt türlerle Yeni Gine, Avustralya ve Yeni Zelanda’ya uzanır. Yeni Zelanda’daki Fulica atra australis aynı türün alt türüdür; uzman hesap orada ilk doğrulanmış üremeyi 1958’e tarihler.
Türkiye'deki Durumu
Türkiye’de hem ürer hem kışlar. BirdLife’ın 2021 değerlendirmesi, 2002–2012 kısmi verisiyle 20.000–40.000 üreyen çift; 2013–2019 kış verisiyle 632.000–848.000 birey bildirir. Kış yöntemi tam sayım veya güçlü istatistiksel tahmin kategorisindedir. Birimler ve dönemler farklıdır; bunlar bugünün kesin sayıları değildir. Türkiye eğilimleri yetersiz veri nedeniyle bilinmiyor olarak verilmiştir.
Göç Yolculuğu
EURING/CMS atlasında kuzey ve doğu Avrupa kuşları göçmen, diğer Avrupa toplulukları daha çok yerleşik olarak özetlenir. Genel hareket kuzeydoğu–güneybatı doğrultusundayken Britanya Adaları’nda çok yönlüdür. Bu halka bağlantıları Türkiye’deki bütün kuşlara tek rota vermez.
Üreme Alanı
Sakin, görece sığ ve bitkili göl, gölet, baraj ve yavaş akan su kesimlerini kullanır. Kıyı bitkileri yuvayı destekleyip gizler; kış sürüleri daha geniş açık sularda da toplanır.
Yuva Yeri
Yuva, sığ suda bitki sapları ve yapraklarından kurulan iri bir platformdur; çevredeki bitkilere dayanabilir veya yüzer bir bitki yığını üzerinde bulunabilir. BTO’nun Britanya ve İrlanda’ya yönelik uzman özeti tipik 5–7 yumurta, iki eşin katıldığı 21–24 günlük kuluçka ve 55–60 günde uçuşa erişme bildirir. Bu süreler Türkiye’de ölçülmüş değerler değildir. Aktif yuvaya yaklaşılmaz.
Günlük Alan Kullanımı
Üreme döneminde çiftler yuva çevresini savunup komşularla çatışabilir. Üreme sonrasında kalabalık sürüler oluşur; yakın durmalarına bakarak bütün yıl aynı toplumsal düzeni sürdürdükleri düşünülmemelidir.
Ne Yer?
Su bitkileri, tohumlar ve yosunlar besininde büyük yer tutar; omurgasızlar da yenir. Yavruların ilk dönemde ebeveynden aldığı küçük hayvansal besinler önemlidir; erişkinin bitki ağırlıklı beslenmesi her yaşı aynı biçimde tanımlamaz.
Nasıl Avlanır?
Su dibindeki bitkiyi koparıp yüzeye getirerek yiyebilir. Britanya ve İrlanda’ya yönelik BTO hesabı, kışın su kenarındaki kısa çimde otlamayı da anlatır. Dalması mutlaka balık kovaladığı anlamına gelmez.
Su Derinliği ve Üreme Zamanı
Çin’in kuzeydoğusundaki Heilongjiang’da yumurtlamaya başlama günü bilinen 56 çift incelendi: Anbanghe’de 2008’de 31, Longfeng’de 2009’da 25 çift. 2012 kayıtları başka yuva verilerine katkı verdi. Daha sığ suyla daha geç yumurtlama arasında ilişki bulundu. İnsan etkisi, yuvaların etkinlik alanlarına uzaklığıyla değerlendirildi; belirgin ilişki saptanmadı. Araştırma kısa saha dönemlerini kapsıyordu, kuşları farklı derinliklere yerleştiren bir deney değildi. Dolayısıyla insan rahatsızlığının önemsizliğini veya her gölde aynı sonucu kanıtlamaz.
Erken Yumurtlama ile Yavru Başarısı
Polonya’nın orta ve batısındaki yuva kartlarını inceleyen 2020 çalışması, 1972–2019 arasındaki 30 mevsimden 1.794 yuva kullandı. Yumurtlama zamanı, 1972–2012 arasındaki 27 mevsimden 1.590 yuvayla değerlendirildi; tarihler erkene kaymış, dönemin uzunluğu belirgin değişmemişti. Yavru üretimi ise 1978–2019 arasındaki 26 mevsimden 477 yuvayla incelendi. Başarılı diye sınıflanan yuvalarda yavru sayısı azaldı. Besin bolluğuyla yavru gereksiniminin zamanının ayrılması olası açıklamaydı; böceklerdeki uzun dönem değişim ölçülmediğinden bu neden kanıtlanmadı. Sonuç Türkiye eğilimi değildir.
