← Tanım atlasına dön

Tür tanımından levhaya

Yerel veritabanındaki mevcut metin salt okunur gösterilir. Altı çizili terime basınca atlasın ilgili bölgesi açılır. Metin yeniden yazılmadı; bu örnek, tür içeriğinin yeni bilimsel onayı değildir. Mevcut kaynak metinler Türkçe ve İngilizcedir; atlas dili ayrıca korunur.

Sığırcık · Sturnus vulgaris

Hızlı Tanı

Sığırcığın erişkin giysisi ilk bakışta siyah görünse de iyi ışıkta yeşil ve mor parıltılar seçilir. Kışın gövdesini küçük açık benekler kaplar. Genç kuşlar ise bu parlak erişkinlerden farklı, mat gri-kahverengidir. Sürü içinde hem benekli hem kahverengi kuşlar görmek, mutlaka iki ayrı tür bulunduğunu göstermez.

Bilimsel adı Sturnus vulgaris’tir. Güncel taksonomi listesindeki Common Starling adı ile sitedeki European Starling adı aynı türü belirtir. Türkiye’deki kayıt adı Sığırcıktır; Alasığırcık ayrı bir taksondur.

Genel Görünüm ve Duruş

Baş ve gövde toplu, boyun kısa görünür. Gaga uzun, dar ve sivridir. Kuyruk kısadır; uçuşta sivri kanatlarla birlikte kuşa tanınabilir bir silüet verir. Çim üzerinde ilerleyen kuş çoğunlukla yürür; başını öne eğerek zemini araştırır. Tohum yiyen küçük kuşların kalın, koni biçimli gagasıyla karşılaştırıldığında Sığırcığın daha uzun gagası dikkat çeker.

Erişkinde sonbaharın yeni tüyleri koyu zemin üzerinde belirgin açık uçlar taşır. Gövde bu yüzden yoğun benekli görünür. Kış boyunca bu uçlar aşınır; ilkbaharda tüylerin koyu ve parlak bölümleri daha çok açığa çıkar. Bu geçişin tamamı yeni bir ilkbahar tüy değişimiyle oluşmaz. Üreme döneminde gaga sarı, kışın ise koyudur.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi aynı temel koyu ve parlak giysiyi taşır. Üreme döneminde gaganın tabanı erkekte mavimsi, dişide pembemsidir. Erkekte boğazın gösteri tüyleri daha gelişmiştir; dişi genellikle daha fazla açık tüy ucu korur. Bacaklarda kahverengimsi veya kırmızımsı tonlar görülebilir. Bu ayrıntılar kuşa yakın ve uygun ışıkta bakmayı gerektirir; genel parlaklık eşey farklarının tamamını açıklamaz.

Genç kuşun genel rengi mat gri-kahverengidir; kanat tüylerinin kenarları daha açık, gaga koyu ve ağız köşeleri sarımsıdır. Gençlik sonrası ilk tüy değişimi de erişkinlerin üreme sonrası tüy değişimi de tamdır. Bütün tüyler aynı anda yenilenmediğinden, kahverengi başla benekli koyu gövdenin birlikte bulunduğu ara görünümler oluşabilir.

İngiltere’de Monks Wood çevresi ve Godmanchester’da 1983–1986 döneminde incelenen, yaşı bilinen ya da tüy değişimi sırasında yaş sınıfı belirlenen kuşlar, yaş tayininin sınırlarını gösterir. Boğazdaki en uzun tüyün toplam uzunluğu, 83 erkeğin yüzde 95’ini doğru yaş sınıfına ayırmıştır. Dişilerde en iyi ölçüt, boğaz tüyünün parlak bölümünün uzunluğudur; 48 kuşun yalnız yüzde 56’sını doğru sınıflandırmıştır. Bu sonuç, uzaktan boğaz tüyünün uzunluğuna bakıp her kuşa kesin yaş vermeyi desteklemez. Eşey ayrımı ile yaş ayrımı da aynı işlem değildir.

Uçuşta Görünüm

Hızlı uçuşunda kanatlar seri biçimde vurulur; iniş yaklaşımında kısa süzülmeler görülür. Kanat geniş tabandan sivri uca daralır. Uçan tek kuşta kısa kuyruk bu üçgen kanat biçimini belirginleştirir. Sığırcık sürüsü bir arada yön değiştirirken tek tek kuşların kanat vuruşlarını seçmek güçleşebilir.

Ses ve Davranış

Ötüşü düzgün bir ezgiden çok farklı seslerin birleşimine benzer: ıslık, tıkırtı, cızırtı ve gıcırtılı heceler art arda gelebilir. Başka kuşların çağrılarını da taklit eder; BTO hesabı mekanik seslerin taklitlerini de belirtir. Taklit edilen çağrının sahibi yakınlarda bulunmasa da onun sesine benzeyen bir parça duyulabilir.

Erkek yuva boşluğu yakınında ötüp gösteri yapabilir; kanatlarını kaldırarak dairesel hareketlerle titreştirir. Gergin karşılaşmalarda kuş dik durup baş ve gövde tüylerini kabartabilir; daha çekingen kuş ise çömelip uzaklaşabilir.

Yuva ağaç kovuğu veya çatı boşluğu gibi bir yerde, ot, yaprak ve ince dallarla kurulan düzensiz bir çanaktır. BTO’nun uzman tür derlemesindeki tipik yumurta sayısı 4–5, kuluçka süresi 12–15 gündür; erkek ve dişi kuluçkaya katılır. Aynı derlemede yavruların yuvadan ayrılması için tipik olarak 19–21,5 gün verilir. Bu, kuluçkadan sonra yuvada geçen gelişme dönemidir; yavrunun hemen bağımsız beslendiğini göstermez. İki ebeveyn yavruların bakımına katılır.

Karıştırılabilecek Türler

1. Karatavuk (Turdus merula) erkeğinin siyah gövdesi ve sarı-turuncu gagası uzaktan benzer görünebilir. Ancak Karatavuğun kuyruğu uzun, kanadı daha kısadır. Sığırcığın kısa kuyruğu ve sivri kanadı bu karşılaştırmada önemlidir. Dişi Karatavuk kahverengi, genç kuşu ise kızılımsı ve benekli olabilir; alt taraftaki benekler genç Sığırcığın daha düz kahverengi görünüşünden farklıdır.

2. Alasığırcık (Pastor roseus) erişkininde açık pembe gövde ile koyu baş, kanat ve kuyruk geniş karşıt alanlar oluşturur. Sığırcığın erişkin gövdesi böyle iki büyük renk bloğuna ayrılmaz. Alasığırcığın genç kuşu kahverengidir; Cornell’in tür tanıtımı gençte turuncu gagayı vurgular. Genç Sığırcığın koyu gagası bu durumda yararlıdır. Bu ayrıntı bütün gövde deseniyle birlikte incelenir.

3. Çiğdeci (Acridotheres tristis) siyah başlı, çikolata kahverengisi gövdeli bir sığırcıkgildir. Gaga ve bacakları sarıdır; göz çevresinde tüysüz sarı bir alan bulunur. Uçarken kanattaki geniş beyaz alanlar dikkat çeker. Bu görünüm Sığırcığın koyu, açık uçlarla beneklenen gövdesinden farklıdır. Çiğdecinin genç kuşunda baş ve boğaz daha kahverengi olabilir; sarı göz çevresi, gaga ve geniş kanat beyazı birlikte incelenir.

Dünya Yayılışı

Doğal yayılışı Avrupa’dan Asya’nın iç kesimlerine uzanır. Azorlar ve kuzey Atlantik adaları da bu geniş yayılışın parçalarıdır. Tür insan eliyle Kuzey Amerika, Avustralya, Yeni Zelanda ve Afrika’nın güneyi gibi başka bölgelere götürülmüştür. Avustralya Müzesi, ülkedeki yerleştirmeleri 1850’lerin sonu ile 1870 arasına tarihler ve doğu ile güneydoğuda yerleşmiş nüfusları belirtir. Türkiye ise bu türün doğal yayılışı içindedir.

Türkiye’deki Durumu

Türkiye’de üreyen yerleşik kuşlar ile göç sırasında veya kışın gelen kuşlar bulunur. OSME’nin bölge listesi Anadolu’yla ilişkili Sturnus vulgaris tauricus, doğu ve güney Türkiye’yle ilişkili Sturnus vulgaris purpurascens, güneydoğu ve güneydeki Sturnus vulgaris oppenheimi alt türlerini belirtir. Bunlar ayrı Sığırcık türleri değildir ve bölge adları keskin sınırlar çizmez. BirdLife’ın 2021 derlemesinde Türkiye için kullanılan üreme tahmini 2002–2012 dönemine aittir; verinin yetersizliği özellikle işaretlenmiştir. Aynı derlemede ülkenin kısa ve uzun dönem nüfus eğilimleri bilinmiyor olarak verilir.

Göç Yolculuğu

Avrupa halkalama verilerini bir araya getiren EURING/CMS atlası, batı Avrupa’da yerleşiklik ile kuzeydoğudaki göç davranışının farklılaştığını gösterir. İskandinavya, Finlandiya ve kuzeydoğu Avrupa kuşlarının kış bağlantıları çoğunlukla Britanya Adaları ile Hollanda ve Belçika çevresi yönündedir; Rusya’dan Orta Doğu’ya ulaşan bağlantılar da vardır. Orta Avrupa’da işaretlenen kuşlar İspanya, Akdeniz ve Kuzey Afrika ile ilişkilidir. Yerleşik ve göçmen kuşlar bazı kışlama alanlarında bir araya gelebilir.

Üreme Alanı

Üreme alanında yuva boşlukları ile açık beslenme alanlarının birlikte bulunması önemlidir. Alçak, dağlık olmayan yerlerdeki tarım alanları ve insanın değiştirdiği çevreler sık kullanılır. Üreme dışında daha geniş bir ortam çeşitliliğinden, açık fundalıklardan tuzlu bataklıklara kadar değişen alanlardan yararlanabilir. Yuva için boşluk bulması ile besin toplayacağı bitkili yüzeye ulaşması farklı gereksinimlerdir.

Yuva Yeri

Oiseaux’nun uzman hesabı, ağaçkakanların açtığı oyukları, yıpranmış duvar ve çatı aralıklarını, yuvalıkları ve bazı modern sokak lambalarındaki boşlukları yuva yerleri arasında sayar. Ormanlık çevrelerde uygun oyukları çoğunlukla orman kenarlarında arar; iç kesimleri daha seyrek kullanır. Kovuk içini görmek için yuva açılmamalı, yetişkinlerin giriş hattı engellenmemelidir.

Günlük Alan Kullanımı

Üreme dışındaki toplu gecelemelerde sazlıklar, ağaçlıklar ve kentteki bazı yapılar kullanılabilir. Birleşik Krallık’taki RSPB hesabı büyük geceleme alanları arasında sazlıkları, kıyı bataklıklarını ve iskeleleri sayar. Kuşların akşam bu alanlara yaklaşırken bir arada dönüşler yapması, beslenme alanıyla geceleme yeri arasındaki günlük hareketin parçasıdır. Gündüz beslenmek üzere dağılan kuşlar gece için yeniden toplanır.

Ne Yer?

Sığırcık hem hayvansal hem bitkisel besinlerden yararlanır. Animal Diversity Web’in yabancı dildeki tür hesabı çıyan, örümcek, güve ve toprak solucanı gibi avların yanında tohumları ve meyveleri de sıralar. Elma, armut, erik ve kiraz bunlara örnektir. Avrupa hareket atlası ise üreme döneminde toprakta yaşayan omurgasızların, kışın meyvelerin de önemini belirtir. Besin seçimi yıl boyunca tek bir yiyeceğe bağlı kalmaz.

Nasıl Avlanır?

Kısa otların arasında ararken gagasını kapalı halde zemine sokup sonra açabilir. Böylece küçük bir aralık oluşturur ve gizli avı görerek alır. Bu hareket, gagayı yalnız cımbız gibi kapatmaktan farklıdır. Kuş bu aramayı çimlikler ve tarlalar gibi açık alanlarda sürdürür. Açıkta bulduğu avı da alır. Güçlü çene kaslarının yardımıyla yapılan bu arama yöntemi, gagasının beslenmedeki işlevini gösterir.

Sürüdeki Yakın Komşular

İtalya’nın Roma kentinde, Termini istasyonu yakınındaki geceleme alanında Aralık 2005–Şubat 2006 arasında çekilen görüntüler, kuşların üç boyutlu konumlarını hesaplamak için kullanıldı. Araştırma birbirinden bağımsız 10 sürü olayı üzerine kuruluydu. Kuşların çevrelerindeki düzen, metreyle belirlenmiş bir yarıçaptaki bütün kuşlarla değil, ortalama yaklaşık 6–7 yakın komşuyla etkileşimi destekledi. Bu, her Sığırcığın her koşulda tam yedi kuş saydığının doğrudan gözlenmesi değildir; sürü içindeki konum düzeninden çıkarılan bir sonuçtur. Araştırmacılar bu düzenin sürü bütünlüğünü koruyabilmesini ayrıca bilgisayar modelleriyle sınadı.

Akşam Uçuşları ve Yırtıcılar

2014–2015 ve 2015–2016 sonbahar-kış dönemlerini inceleyen bir başka araştırmada, çoğu Birleşik Krallık’tan gelen gönüllü gözlem kayıtları kullanıldı. Yırtıcıların yakınlarda uçtuğu veya sürüyle etkileştiği durumlarda, daha büyük ve daha uzun süren toplu uçuşlar arasında ilişki bulundu. Yırtıcılarla ilgili çözümleme ikinci dönemin Birleşik Krallık kayıtlarıyla sınırlandırılmıştı. Sonuç gözlemseldir: yırtıcılar gösteriyi etkileyebildiği gibi, büyük sürüler de yırtıcıları kendine çekebilir.

Yuvadaki Yeşil Bitkiler

Almanya’nın güneyinde Andechs yakınında 1995–1997 yıllarında yapılan bir deney, yuvaya taşınan yeşil bitkilerin işlevini araştırdı. Yumurtlama tamamlandıktan sonra 148 yuva yapay yuvalarla değiştirildi; 73’üne seçilmiş yapraklı bitkiler, 75 kontrol yuvasına ise taze ot eklendi. Bitki eklenen yuvalarda yaklaşık 18 günlük yavrular daha ağır ve kanlarındaki alyuvar hacmi oranı daha yüksek bulundu. Buna karşılık akar, bit ve pire yükleri azalmadı; yuvadan ayrılan yavru sayısında da fark bulunmadı. Bu çalışma, “Sığırcık yuvaya bitki getirerek bütün parazitleri temizler” açıklamasını desteklemez.

Tüydeki Parıltının Yapısı

2021’de yayımlanan bir tüy araştırmasında, Hollanda’da Groningen yakınında bulunan ölü Sığırcıkların tüyleri incelendi. Mikroskop görüntüleri, ışık yansıtma ölçümleri ve modeller, yeşil-mor parıltıda tüyün çok küçük dallarındaki ince yüzey tabakasının kalınlığının önemli olduğunu gösterdi. Sığırcıkta bu tabakanın altında koyu renk maddesini taşıyan dolu, çubuk biçimli yapılar vardı. Bu küçük yapılar içi boş değildi. Böylece koyu renk maddesinin varlığı ile ışığın tüy yapısından renkli yansıması birlikte açıklanır; “siyah renk maddesi yoktur” denemez.