← Tanım atlasına dön

Tür tanımından levhaya

Yerel veritabanındaki mevcut metin salt okunur gösterilir. Altı çizili terime basınca atlasın ilgili bölgesi açılır. Metin yeniden yazılmadı; bu örnek, tür içeriğinin yeni bilimsel onayı değildir. Mevcut kaynak metinler Türkçe ve İngilizcedir; atlas dili ayrıca korunur.

Suna · Tadorna tadorna

Hızlı Tanı

Suna, Yeşilbaştan büyük, çoğu kazdan küçük bir su kuşudur. Erişkinde koyu yeşil baş ile kırmızı gaga ilk bakışta dikkat çeker. Gövdesinin beyaz, siyah ve kestane renkli bölümleri, uzakta bile farklı renk alanları oluşturur.

Genel Görünüm ve Duruş

Karada pembe bacakları üzerinde yürür. Sırtın iki yanında siyah alanlar bulunur, ortada beyaz bölüm kalır. Kuyruk beyaz ve siyah uçludur.

Boynun altından göğse yayılan geniş kestane kuşak, beyaz alt gövdeyi keser. Karın ortasında siyah bir şerit uzanır. Kapalı kanat ve sırtın yanları, beyaz gövdenin üzerinde koyu bölümler halinde seçilir. Baş ve üst boyun koyu yeşilimsi siyah, boynun alt bölümü beyazdır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Üreme giysisindeki erişkin erkekte gaga parlak kırmızıdır ve tabanının üstünde etli bir yumru belirir. Baş ile boyun parlak yeşildir; göğüs kuşağı geniş ve canlı kestane rengindedir. Kuyruk altındaki kısa örtü tüyleri tarçın tonundadır. Ancak bazı ilk yaşındaki erkeklerde yumru bulunmaz. Yumrunun yokluğuna bakarak her kuşa dişi denemez.

Üreme giysisindeki dişinin gagası daha mat kırmızıdır; başı ve boynu da erkeğinki kadar parlak değildir. Yüz ve boğazda kahverengimsi ton bulunabilir, kuyruk altı örtüleri açık sarımsı kahverengidir. Gövdenin temel beyaz, siyah ve kestane deseni iki eşeyde de korunur.

Üreme dışında iki eşey grimsidir; göğüs kuşağı siyah-beyaz lekeli, yüz beyaz alanlı olabilir. Erkeğin gaga yumrusu küçülür. Yüzdeki beyazlık dişi veya genç olduğunun kesin işareti değildir.

Genç kuşun başı, boynunun arkası ve sırtı gri kahverengidir; alt tarafı büyük ölçüde beyazdır. Kestane göğüs kuşağı henüz yoktur, gaga tabanı çevresinde beyaz bulunabilir. Bu görünüm, erişkinin keskin renk deseninden belirgin biçimde ayrılır.

İlk sonbahar ve sonraki ilkbaharda erişkine benzeyen tüyler gelişirken, gençlikten kalmış gövde ve yıpranmış uçuş tüyleri korunabilir. Bu nedenle ilk kıştaki her Suna bütünüyle erişkin giysisine geçmiş sayılmaz. Ayrıntılı yaş tayini, yalnız baş rengine değil farklı tüy kuşaklarına da dayanır.

Uçuşta Görünüm

Güçlü bir uçucudur; hızlı kanat vuruşlarıyla ilerler. Göç eden sürüler tek sıra oluşturabilir.

Üst kanatta örtü tüyleri geniş ölçüde beyazdır. Kanadın uç kısmındaki uzun uçuş tüyleri koyu, gövdeye daha yakın arka uçuş tüyleri yeşil parlaklıklıdır. Kanadın bütün uçuş tüylerini siyah diye tanımlamak bu farkı örter; yeşil alanın kanat üzerindeki konumu da izlenir.

Alt kanatta kısa örtü tüyleri beyaz, uzun uçuş tüyleri siyahımsıdır. Beyaz kanadın arka ve dış kenarında koyu sınır oluşur; alt yüzeydeki bu dağılım üstten görünümle karıştırılmaz.

Ses ve Davranış

Erkek değişik ıslıksı notalar çıkarır; dişinin sesi daha güçlü, daha kalın ve gıdaklamayı andırır. Sesler özellikle üreme öncesinde ve üreme sırasında belirgindir. Yavrular hareket ederken ya da beslenirken ince sesler, yakın temasta yumuşak ötüşler verir.

Eşler beslenme alanlarını savunabilir; yakın yuvaların çevresinde ayrı savunma alanları olmayabilir. Yuvadan erken ayrılan yavruların suya ulaşması için bazen bir mesafe yürümesi gerekir; iki ebeveyn de onları beslenme alanına götürür ve korur. Aile grubunun önüne geçilerek yön değiştirmeye zorlanmaması gerekir.

Yuva eski tavşan veya tilki ini, toprak setindeki boşluk ya da duvar deliğinde; daha seyrek olarak otlar arasında bulunur. Yumurtalar hav tüyleriyle astarlanmış sade bir çukura bırakılır. Yuva girişi önünde beklenmemeli ve içine kamera uzatılmamalıdır.

BTO’nun el kitaplarına dayanan uzman derlemesi, tipik 8–10 yumurta ve dişinin yürüttüğü 29–31 günlük kuluçka bildirir. Hav tüyleriyle çıkan yavrular erkenden hareket edebilir; aynı hesapta uçuş gelişimi 45–50 gün olarak verilir. Yürüyebilmek ile uçabilmek bu nedenle aynı gelişim aşaması değildir.

Karıştırılabilecek Türler

1. Angıt (Tadorna ferruginea) da iri ve uzun boyunludur; kanadında geniş beyaz alan gösterir. Gövdesi pas turuncusu, başı daha açık, gagası ve bacakları siyahtır. Erkekte ince siyah boyun halkası bulunabilir. Sunanın kırmızı gagasıyla beyaz, kestane ve siyah gövde bölümleri bu görünümden ayrılır.

2. Nil Kazı (Alopochen aegyptiaca) uçarken geniş beyaz kanat alanı gösterir. Gövdesi kahverengi-boz tonlarda, yüzünde göz çevresini kapsayan koyu bir leke vardır; göğüste de koyu leke seçilebilir. Gaga ve bacaklar pembedir. Göz çevresindeki koyu leke, Sunanın bütünüyle koyu başından farklıdır.

3. Yeşilbaşın (Anas platyrhynchos) üreme erkeği de yeşil başlıdır; fakat sarı gagası, ince beyaz boyun halkası, kahverengi göğsü ve gri gövdesi farklıdır. Dişi kahverengi beneklidir ve turuncu-koyu renkli bir gaga taşır. Kanadın arka bölümündeki parlak alan maviye veya mora çalar. Üreme erkeğinin görünümü dişi, genç ve dinlenme giysisindeki erkeklere aynen uygulanmaz.

4. Macar Ördeğinin (Netta rufina) erkeğinde canlı turuncu baş ve kırmızı gaga dikkat çeker. Göğüs ve karın siyah, yanlar beyazdır. Dişinin tepesi kahverengi, yanakları beyazımsı gri, alt tarafı daha açıktır. Bu türün erkeğinde Suna gibi koyu yeşil bir baş veya göğsü çevreleyen kestane kuşak bulunmaz.

Dünya Yayılışı

Suna Avrupa ve Asya’da geniş, yer yer kesintili bir yayılışa sahiptir. AviList v2025b, üreme alanını Batı Avrupa’dan Doğu ve Orta Asya’ya uzanan bölgeyle, kış alanını Kuzey Afrika’dan Güney Asya’ya uzanan bölgeyle eşleştirir; tür için ayrı alt tür satırı vermez. Kıyıdaki ve iç kesimdeki topluluklar aynı türün parçalarıdır.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de üreyen ve kışlayan topluluklar belgelenmiştir. BirdLife’ın 2021 Avrupa derlemesinde, Türkiye için 2002–2012 dönemine ait 600–1.200 üreyen çift tahmini vardır; kapsamı kısmi olarak belirtilir. Kış tablosundaysa 2013–2019 için 6.000–11.800 birey ve tam sayım ya da istatistiksel olarak sağlam tahmin sınıfı belirtilir. Çift ile birey aynı sayım birimi değildir; iki tablonun tarihleri de farklıdır. Bu veriler günümüzün kesin nüfusu gibi sunulamaz.

Göç Yolculuğu

Bazı Sunalar üreme alanlarından ayrı bir yere tüy değiştirmek için göç eder. İngiltere’nin Suffolk kıyısındaki Havergate Adası’nda 12 Temmuz 2019’da GPS vericisi takılan dört erişkinin tümü önce Hollanda Wadden Denizi’ne ulaştı; üçü daha sonra Almanya kıyılarına ilerledi. Dördüncü kuşun sonraki hareketi, vericinin düşmesi nedeniyle izlenemedi. Yolculuk yalnız kışlamak üzere yapılan sonbahar göçünden ibaret değildir: uçuş tüylerinin yenilenmesi için kullanılan alanlar da yaşam döngüsüne katılır.

Üreme Alanı

Çamurlu veya kumlu sığlıkları, haliçleri, tuzlu bataklıkları ve kumulları kullanır. İç kesimde tuzlu göllerin açık kıyıları da yaşam alanıdır. Sığ beslenme zeminiyle yuva saklayabilecek oyuklar birlikte önemlidir; kıyıda görülmesi yalnız denize bağlı olduğu anlamına gelmez.

Yuva Yeri

İçi boş ağaçlar da yuva yeri olabilir. Dişi yuva yerini seçerken erkek ona eşlik eder. Nicole Bouglouan’ın tür hesabında çiftlerin tek başına ya da küçük gruplar halinde üreyebildiği belirtilir.

Günlük Alan Kullanımı

Günlük kullanım, suyun yalnız çekilmesine bağlı değildir. İskoçya’daki Clyde Haliçi’nde 1978–1979 kışında Woodhall ve Longhaugh sürülerini izleyen araştırma, kuşların hem çekilen hem yükselen gelgitte beslendiğini gösterdi. Çekilen suyun kenarında sıra oluşturarak ilerleyebilir, su yükseldiğinde belli bir alan üzerinde kümelenebilirler. En alçak su düzeyinde bazı kuşlar dinlenirken başkaları beslenmeyi sürdürüyordu.

Ne Yer?

Salyangozlar ve çift kabuklular gibi yumuşakçalar, küçük kabuklular ve su böcekleri yer; bitkisel parçalar da besine katılabilir. Çamurlu kıyılarda bu küçük canlılara ulaşır. Su böceklerini kumullar üzerinde de yakalayabilir; yiyecek araması yalnız suyun ortasında yüzmekten oluşmaz. Sığ su ve çamur düzlüklerinin yanında tarlalarda, bazen sudan uzakta beslenmesi de bildirilir.

Nasıl Avlanır?

Sığ suda başını daldırabilir veya gövdesini öne eğip kuyruğunu kaldırarak tabana uzanabilir; çamur yüzeyini yana süpürerek de beslenir. İskoçya’nın Clyde Haliçi’nde 1978–1979 kışında yapılan doğrudan davranış gözlemleri, yöntemlerin su derinliğiyle birlikte değiştiğini gösterdi. Kuşların suyun çamurlu kıyısında beslenirken açtığı küçük çukurlar 5–6 santimetre çaplıydı; derinlikleri 1–3 santimetreydi ve sıkça dört santimetreye ulaşıyordu. Aynı araştırmada, baş daldırma 10–25 santimetre, kuyruk kaldırıp tabana uzanma ise 20–40 santimetre derinlikteki suyla ilişkilendirildi. Böylece kuşun su yüzeyindeki duruşu, hangi derinlikte besine uzandığına dair ipucu veriyordu.

Yavru Grupları

Farklı ailelerin yavruları birkaç erişkinin gözettiği gruplarda toplanabilir. Her yavru aynı erişkinin biyolojik yavrusu olmayabilir; grubun büyüklüğü tek yuvadan çıkan yavru sayısı olarak kaydedilmez.

Farklı Kışlama Davranışları

Avrupa’daki bir çalışma, Sunanın kışı geçirmek için tek bir yol kullanmadığını ortaya koydu. Araştırma, 1952–2018 arasından seçilen 364 halkalı bireyin kayıtlarını, Almanya’da 2011–2013 üreme mevsimlerinde GPS takılan 11 erişkin ve Batı Avrupa–Kuzey Afrika su kuşu sayımlarıyla birlikte değerlendirdi. Beş örüntü ayırt edildi: ayrı kış alanına gitmek, tüy değişimi alanında kalmak, üreme yerine aşamalı dönmek, üreme alanında kışlamak veya bütün yıl aynı çevrede kalmak. Halkalama örnekleminin büyük bölümü Büyük Britanya kökenliydi; 11 verici takılan kuşun da tamamından eksiksiz kış kaydı alınmamıştı.

Kayıt ile Kuş Hareketinin Ayrımı

İngiltere’nin Havergate Adası’ndan Temmuz 2019’da izlenen dört Sunanın pilot çalışması, verici kayıtlarının dikkatle yorumlanması gerektiğini de gösterdi. Kuşlardan düşen bazı cihazlar denizde sürüklendi; bulunan bir cihazın geri gönderilmesi de yeni konumlar oluşturdu. Bunlar kuşların uçuşları değildi. Araştırmacılar bu hareketleri kuş üzerindeki kayıtlarla ayırdı. Böylece haritada ilerleyen bir noktayı doğrudan yeni bir göç yolu saymanın sakıncası, gerçek bir Suna araştırmasında görülebilir.

Halkalı Bir Kuşun Yaşı

Britanya halkalama verilerini derleyen BTO’da, 2013’te belirlenen en uzun Suna yaşam kaydı 19 yıl 7 ay 27 gündür. Aynı kaynakta verilen 10 yıllık tipik yaşam beklentisi, üreme yaşına ulaşmış kuşlar içindir. Bu koşul önemlidir: yumurtadan çıkan bütün yavruların on yıl yaşayacağı veya her erişkinin en uzun kayda ulaşacağı anlamına gelmez. Halkalı bireyin yaşı ile topluluğun yaşam beklentisi farklı bilgileri anlatır.