← Tanım atlasına dön

Tür tanımından levhaya

Yerel veritabanındaki mevcut metin salt okunur gösterilir. Altı çizili terime basınca atlasın ilgili bölgesi açılır. Metin yeniden yazılmadı; bu örnek, tür içeriğinin yeni bilimsel onayı değildir. Mevcut kaynak metinler Türkçe ve İngilizcedir; atlas dili ayrıca korunur.

Boz Çinte · Emberiza cineracea

Hızlı Tanı

Boz Çinte, özellikle erkeğin sade sarı-yeşil başıyla tanınan bir çintedir. Erkekte karın rengi coğrafyaya göre sarı ya da gri-beyaz olabilir. Bu nedenle tek bir erkek renk kalıbı bütün toplulukları anlatmaz.

Türün İngilizce adı Cinereous Bunting, bilimsel adı Emberiza cineracea’dır. AviList, batıdaki cineracea ile doğudaki semenowi’yi aynı türün iki alt türü olarak sınıflandırır.

Genel Görünüm ve Duruş

Görece iri, ince yapılı ve uzun kuyrukludur. Dişide güçlü, soluk gaga ile ince açık göz halkası dikkat çeker. Erkeğin sırtı grimsi ve belli belirsiz koyu çizgilidir. Sade görünmesi, hiç çizgisi bulunmadığı anlamına gelmez.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Dişi ve gençlerde erkeğin parlak sarı tonları bulunmaz; boğaz ve göğüste hafif çizgilenme görülür. Karın beyazımsıdır. Yalnız sarının azlığına bakarak bir kuşu kesin dişi ya da genç diye ayırmak doğru olmaz.

İlk kış kuşu dişiye çok benzer. Boğazı beyazımsı-devetüyü, başı ve sırtı kahverengimsidir; tepe ve göğüste ince çizgiler vardır. Bu yaşın görünüşü, erişkin erkeğin sarı başıyla karşılaştırılarak değerlendirilmelidir.

Uçuşta Görünüm

Uçan kuşta sesi de dinlemek yararlıdır. Cornell’in tür hesabı, keskin uçuş çağrısının Kızıl Kirazkuşununkine benzediğini belirtir. Bu yüzden tek çağrıyla karar vermek yerine kuş konduğunda baş, gövde ve gaga görünüşünü de kontrol edin.

Ses ve Davranış

Oiseaux’nun uzman anlatımında ötüş, kısa ve hızlı bir ses dizisidir; ritmi tam düzenli değildir, sonunda ince ve kalın notalar çabucak birbirini izleyebilir. Bu yazılı tarif, gerçek sesi dinlemenin yerini tutmaz. Ses benzetmesini kuşun görünüşüyle birlikte değerlendirmek gerekir.

Karıştırılabilecek Türler

Kirazkuşunun (Emberiza hortulana; İngilizce Ortolan Bunting) erişkin erkeğinde sarı göz halkası ve boğaz, yeşilimsi başla birlikte görülür; alt taraf sıcak turuncu, gaga pembedir. Boz Çintede bu belirgin turuncu alt taraf yerine alt türe göre gri-beyaz veya sarı renk aranır.

Kızıl Kirazkuşunun (Emberiza caesia; İngilizce Cretzschmar’s Bunting) erişkin erkeğinde mavi-gri baş ile turuncu-kestane boğaz ve alt taraf birlikte seçilir. Bunlar erişkin erkeklere ait ayırımlardır; dişi ve gençte aynı renkleri beklemeyin. Benzer çintelerde yaş, baş deseni ve alt tarafın çizgilenmesi birlikte değerlendirilmelidir.

Dünya Yayılışı

Üreme yayılışı Türkiye, Ege’deki bazı Yunan adaları, Irak’ın kuzeyi ve İran’ın batısındaki uygun alanlarla sınırlıdır. Yunanistan’daki başlıca üreme adaları Midilli, Sakız ve İskiri’dir. Irak’taki saha araştırması, kuzeyin dağ yamaçlarında doğu alt türünün ürediğini ayrıca belgelemiştir.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye, türün önemli üreme alanlarını taşır. BirdLife’ın 2021 değerlendirmesinde cineracea için 2013–2019 dönemine ait 2.500–4.500 çift; semenowi için 2002–2018 dönemine ait 100–500 çift tahmini verilmiştir. İkisi de sınırlı veriye dayalı uzman tahminidir. Dönemleri farklı olan bu sayılar 2026 ülke sayımı değildir. Tabloda batı alt türünün eğilimi azalan, doğu alt türünün eğilimi ise veri yetersizliği nedeniyle bilinmeyen olarak gösterilir.

Göç Yolculuğu

Göçmendir; üreme alanlarının güneyinde, Kızıldeniz çevresinde kışlar. OSME, batı ve doğu topluluklarının geçiş ve kışlama kayıtlarını ayrı değerlendirir; doğu grubunun Eritre ile Arabistan’ın güneybatısındaki kışlama alanlarının az sayıdaki kayda dayandığını da belirtir. Bunlar her kuşun aynı sırayla geçtiği kesin ülke dizileri değildir.

Üreme Alanı

Açık, taşlı veya kayalık yamaçlarda, seyrek çalı ve ot örtüsü arasında ürer. Yaşam alanı yalnız yüksek ve çıplak dağlarla sınırlı değildir. 2003 uluslararası eylem planı, Türkiye’de daha alçak ve daha gür bitkili yamaçları, Gaziantep çevresinde meyvelik ve küçük tarlalı korunaklı vadileri de bildirir.

Yuva Yeri

Yuva yerde, bir kaya kenarında ve sarkan otların örttüğü bir noktada bulunabilir. Sap, yaprak ve otlardan kurulur; ince kök ve kıllarla tamamlanır. Oiseaux’nun uzman hesabı üç–dört yumurta bildirir; bu, Türkiye’deki yeni bir yuva sayımı değildir. Kuluçka ve yavrunun yuvadan ayrılma süreleri bu incelemede güvenilir tür verisiyle doğrulanamadı. Yuvayı bulmak için otları açmayın veya taşları kaldırmayın.

Günlük Alan Kullanımı

Erkek, çevreyi görebildiği ağaç, kaya, direk veya tel üzerinden ötebilir. Bu tünekler, yuvanın mutlaka tüneğin hemen altında olduğunu göstermez. Gözlemi zemindeki bitki örtüsünü çiğnemeden sürdürmek gerekir.

Ne Yer?

Tohumlarla birlikte küçük omurgasızları da yer. Uluslararası eylem planı, üreme döneminde böcek, örümcek, tırtıl, sinek, çekirge, pupa ve salyangozları sayar. Bu liste, her bölgede aynı besinin aynı oranda yenildiği anlamına gelmez.

Nasıl Avlanır?

Besinini çoğunlukla yerde toplar. Aynı derleme, Eritre’de kışlayan küçük grupların kısa otlu taşlık zeminde beslendiğini bildirir. Üreme dışındaki beslenmenin büyük ölçüde tohuma dayandığı düşünülse de göçte omurgasız aldıkları da görülmüştür.

Üremeyi Gösteren Kanıt

Bir türün ürediğini göstermek için yalnızca ilkbaharda öten bir kuş görmek her zaman yeterli olmaz. Irak’ın kuzeyindeki 2007–2010 yaz araştırmaları Boz Çinteyi Süleymaniye’de 12, Erbil’de 12 ve Duhok’ta altı alanda kaydetti. 30 Mayıs 2010’da Peramagroon’da erişkinlerle birlikte yeni uçmuş yavrular görüldü; 2011 tarihli makale bunu ülkedeki ilk kesin üreme kanıtı olarak sundu. Buradaki alan sayıları, aynı sayıda kuş veya yuva bulunduğu anlamına gelmez. Bu saha sonucu, daha eski yayınlardaki Irak’ta üreme kuşkusuna yeni kanıt eklemiştir.

İki Tür Arasındaki İlişki

Boz Çinte ile Kızıl Kirazkuşu Ege adalarında benzer açık çalılıklar kullanır. Yunanistan’ın 2009 Kırmızı Kitabı, daha yaygın Kızıl Kirazkuşuyla rekabet olabileceğini tartışır; ancak bunun betimlendiği veya ölçüldüğü bir araştırma bulunmadığını açıkça söyler. Dolayısıyla iki türü aynı yamaçta görmek, birinin diğerini alandan uzaklaştırdığını göstermez. Bu, o tarihli Yunanistan değerlendirmesindeki bir araştırma sorusudur; Türkiye’de sınanmış bir sonuç değildir.

Otlatmanın İki Yüzü

Tür için hazırlanan 2003 eylem planı, iki farklı soruna dikkat çeker: aşırı otlatma yerdeki yuvaları ve örtüyü zedeleyebilir; bazı yerlerde otlatmanın azalması da açık alanın kapanmasına yol açabilir. Plan, ikinci ihtimalin önemini belirsiz bırakır ve daha fazla saha verisi ister. Bir koruma önerisiyle sonucu ölçülmüş bir deney arasındaki bu fark korunmalıdır.