Atlantik Boz Yelkovanı

Hızlı Tanı

Atlantik Boz Yelkovanı (Calonectris borealis; Cory’s Shearwater), uzun kanatlı, güçlü gagalı bir deniz kuşudur. Üstü boz-kahverengi, altı büyük ölçüde beyazdır; sarımsı gagasının ucu koyudur.

Genel Görünüm ve Duruş

Başı yuvarlak, kuyruğu kısadır. Tüp biçimli burun açıklıkları ve pembemsi bacakları vardır. Kuyruğun üst örtü tüylerindeki beyaz lekeler dar bir bant oluşturabilir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Dişi Atlantik Boz Yelkovanı ile erkek Boz Yelkovanın yapısı örtüşebilir. Bu nedenle uzaktan büyüklük izlenimi, türü ve eşeyi tek başına belirlemez.

2021’de yayımlanan Doğu Kuzey Atlantik ve Akdeniz kanat altı incelemesinde, gençlerin taze tüylerindeki yansıma beyaz alanları ölçmeyi zorlaştırmıştır. Aşırı yansımalı bazı fotoğraflar elenmiştir; parlak kanat ucu tek başına yaş veya tür belirlemez.

Uçuşta Görünüm

Süzülüş ve kanat çırpışı dönüşümlüdür; güçlü rüzgârda kanat çırpışları seyrekleşir.

Ses ve Davranış

Erkeğin sesi daha ince, dişininki daha kalın ve pürüzlüdür. Magnus Robb’un uzman hesabı bunu Portekiz’in Selvagem Grande, Azorlar ve Berlengas kolonilerindeki 2002–2006 ses kayıtlarıyla açıklar. Her boğuk sesin bu tür olduğu sonucu çıkarılmaz.

Karıştırılabilecek Türler

Boz Yelkovan (Calonectris diomedea; Scopoli’s Shearwater) yakın benzeridir. Atlantik türünün koyu kanat ucu genellikle daha bütündür; Boz Yelkovanda alttaki beyazlık dış uçuş tüylerinin diplerine daha fazla uzanır. 2021’de yayımlanan Doğu Kuzey Atlantik–Akdeniz karşılaştırması, örtüşen desenlerde küçük kanat altı tüylerindeki koyu işaretlerle gövde yapısını birlikte değerlendirmeyi önerir. Ayrıntı görülmezse tür zorla seçilmez.

Dünya Yayılışı

Kuzeydoğu Atlantik adalarında ürer; Azorlar, Kanarya, Selvagens ve Berlengas kolonileri bunlara örnektir. OSME’nin 2025 listesi Batı Akdeniz’de de sınırlı üreme bildirir. Üreme dışında Güney Amerika ve Güney Afrika açıklarına yayılabilir.

Türkiye’deki Durumu

OSME’nin Ocak 2025 listesi, Ocak 2021’de Milleyha, Hatay’da görüntülenerek bu tür olarak değerlendirilen bir kuş bildirir. Bu kayıt Türkiye’de düzenli üreme veya kışlama topluluğu kanıtlamaz. Eski geniş Cory’s Shearwater grubunun bütün Türkiye kayıtları da otomatik olarak Calonectris borealis’e yazılamaz.

Göç Yolculuğu

İspanya’nın Kanarya Adaları’nda 2007–2015 verilerini inceleyen 2019 araştırmasında, göç konumu belirlenebilen 59 kuşun 21’i en az bir kez ana kışlama bölgesini değiştirmiştir. Işığa dayalı konum hesabının yaklaşık 200 kilometrelik hata payı vardır; bunlar kesintisiz uçuş çizgileri veya Türkiye’deki kuşun rotası değildir.

Üreme Alanı

Denizde hem kıta sahanlığı üzerinde hem açık okyanusta beslenir; üreme kolonileri adacıklar ve kıyı kayalıklarındadır.

Yuva Yeri

Kaya kovuklarında veya kazdığı oyukta yuvalanır; tek yumurtaya iki eşey dönüşümlü yatar. Portekiz’in Selvagem Grande kolonisini özetleyen 2022 yayını, 54 günlük kuluçka ve yavruların çıktıktan yaklaşık 100 gün sonra yuvadan ayrılmasını bildirir. Bunlar Türkiye ölçümleri değildir. Yuvadan uzak durulur.

Günlük Alan Kullanımı

2013’te yayımlanan çalışmada, Portekiz’in Madeira ve Selvagens adalarıyla İspanya’nın Kanarya Adaları’ndaki altı koloniden 174 kuşun yavru büyütme dönemindeki beslenme yolculukları izlenmiştir. Afrika kıta sahanlığındaki bazı verimli alanlar ortak kullanılmıştır. Özette saha yılları verilmez; bu yolculuklar kış göçü değildir.

Ne Yer?

Başlıca balık ve kalamar yer. 1996’da yayımlanan mide içeriği araştırması, 1977–1981’de Kanarya, Selvagens ve Azor adalarından alınmış 26 kuşu kapsar. Eski yayındaki Calonectris diomedea borealis adı bugünkü Atlantik türüyle eşleşir; bu örneklem Türkiye’deki besin oranlarını vermez.

Nasıl Avlanır?

Balık ve kalamarı yakalarken kanatlarıyla ilerleyerek dalabilir. İspanyol uzman hesabı daha az kabuklu tükettiğini, bazen yunus ve orkinoslarla birlikte beslendiğini de bildirir.

Besin Kalıntısı Dalış Derinliği Değildir

1977–1981 Atlantik adaları örneklerini değerlendiren 1996 makalesi, midede derin su kalamarı kalıntıları bildirir; bunların nasıl elde edildiğini tartışma olarak bırakır. Kalamarın yaşadığı derinlik, kuşun o derinliğe daldığını kanıtlamaz.

Tüyler Beslenme Hakkında İpucu Verir

İspanya’nın Kanarya Adaları’ndaki 2007–2015 araştırması toplam 74 erişkini kapsar; her analizde kullanılabilen kuş sayısı farklıdır. Tüylerdeki kimyasal işaretler, beslenme farklılıklarını değerlendirmeye yardım eder; yenilen her balığı tek tek saymaz veya tanımlamaz.

Ada Kolonisinin Korunması

Portekiz’in Selvagem Grande adasında, 1982–2020 döneminin kullanılabilir 33 yılında iki alandaki yuvalar izlenmiştir. Ev fareleri ve tavşanların uzaklaştırılmasından sonra, son sayımda canlı kalan yavru sayısının kayıtlı yuva yerlerine oranı artmıştır. Bütün yuva yerlerinde her yıl yumurta bulunmaz; iki memelinin ayrı etkileri de kesin ayrıştırılamamıştır.

İlk Uçuşta Yapay Işık Riski

İspanyol uzman derlemesi, yapay ışıkların ilk uçuşa çıkan gençleri şaşırtabildiğini bildirir; bu uyarı Türkiye’de koloni bulunduğunu kanıtlamaz.