Bahçe Tırmaşıkkuşu

Hızlı Tanı

Bahçe Tırmaşıkkuşu (Certhia brachydactyla; Short-toed Treecreeper), ince ve aşağı kıvrılan gagalı küçük bir kuştur. Kahverengi, açık desenli üst tarafı; beyazımsı alt tarafı ve kahverengimsi yanları vardır. Gövdede tırmanması tek başına onu benzerinden ayırmaz.

Genel Görünüm ve Duruş

Sırtının ağaç kabuğuna benzeyen deseni saklanmasını kolaylaştırır. Dik gövdeye tutunurken sert kuyruğundan destek alır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişinin tüy görünümü aynıdır. Erkeklerin gaga ve kanadı genellikle daha uzundur; ancak coğrafi boyut farkları nedeniyle fotoğraftan kesin eşey belirlenmez. Gençlerin üst tarafı daha beneklidir. Tüy değişiminden sonra yalnız tüy görünümünden yaş ayrımı güçleşir.

Uçuşta Görünüm

Kanatları kısa ve geniştir; ağaçlar arasında doğrudan, hafif dalgalı uçuşlar yapar.

Ses ve Davranış

Ötüşü kısa ve berrak bir dizidir. Belirgin “çit” çağrısından başka ince “sii” sesleri de çıkarır.

Karıştırılabilecek Türler

Orman Tırmaşıkkuşu (Certhia familiaris; Eurasian Treecreeper) başlıca benzeridir. Genellikle daha kısa gagası ve açık kanat bandındaki belirgin basamakla ayrılır; Bahçe Tırmaşıkkuşunda bu basamak belirgin değildir. Orman Tırmaşıkkuşunun arka parmak tırnağı parmağından uzun, Bahçe Tırmaşıkkuşununki kısadır. Bu ayrıntılar uzaktan her zaman seçilemez.

İyi bir yan görüntüsünde, kanadın içte kalan uzun uçuş tüylerinin uçları da karşılaştırılır. Bahçe Tırmaşıkkuşunda açık uçlar küçük ve birbirinden ayrıdır; Orman Tırmaşıkkuşunda daha geniş ve beyazdır. Genel bir açık kanat çizgisi görmek, bu küçük ayrıntıyı seçmekle aynı şey değildir.

Dünya Yayılışı

Batı, orta ve güneydoğu Avrupa’dan Türkiye’ye; kuzeybatı Afrika’ya, Kıbrıs’a ve kuzeybatı Kafkasya’ya uzanan bir yayılışı vardır. AviList’in güncel beş alt türünün dağılımları bu çerçeveyi destekler; Britanya ve İskandinavya bu listede doğal alt tür alanları arasında değildir.

Türkiye’deki Durumu

OSME’nin 10.2 bölgesel listesi, Kirwan ve arkadaşlarının 2008 çalışmasına dayanarak Türkiye’nin batı yarısı ve güneyinde yerleşik olduğunu bildirir; merkezî iç kesimleri ayırır. Bu derleme yeni bir ülke sayımı veya illere göre aylık bolluk araştırması değildir.

Göç Yolculuğu

Yerleşiktir; kışın baştankara, çalıkuşu ve sıvacıkuşu gruplarına katılabilir. Bu gruplaşma düzenli, uzun mesafeli göç değildir.

Üreme Alanı

Yaşlı ağaçlı, biraz açık ormanları; parkları, eski meyvelikleri ve ağaçlı dere kenarlarını kullanır.

Yuva Yeri

Yuva çoğunlukla gevşek kabuğun arkasındadır; ince dallı tabanı kök, kıl ve tüylerle döşenir. Oiseaux.net uzman derlemesinde 5–7 yumurta, dişinin 13–15 günlük kuluçkası ve iki ebeveynin beslediği yavruların 15–18 günde ayrılması anlatılır. Fransa’nın LPO hesabı 6–7 yumurta, 15 gün kuluçka ve 16–17 günde yuvadan ayrılma verir. Bunlar Türkiye’de ölçülmüş süreler değildir; yuva kabuğu kaldırılmadan izlenir.

Antalya’daki Bük-Lütfi Büyükyıldırım ve Elmalı Sedir araştırma ormanlarında 1998–2000 dönemini kapsayan İngilizce makale, türü yuva kutularını kullanan kuşlar arasında kaydeder. Ana çalışma başka bir kuşun yuvalarının bombus arılarınca ele geçirilmesi üzerinedir; o kuşun yuva kaybı oranı Bahçe Tırmaşıkkuşuna ait değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Gece gövdeye dik tutunup tüylerini kabartarak, başını kanadının altına alarak dinlenebilir.

Ne Yer?

Böcek ve örümceklerle; böceklerin yumurta ve larvalarıyla beslenir. Kıvrık gagası kabuk aralarına uzanır; odunu delmez.

Cezayir’in El Harrach çevresinde 2014–2015 üreme döneminde toplanan yavru dışkıları incelenmiştir. 2018 makalesinde 277 av öğesi ve 66 av grubu bildirilir; böcekler ve örümcekler öne çıkar. Bunlar kuş veya yuva sayıları değildir. Dışkı örneği ve yuva sayısı, bu incelemede erişilen özet ve seçili pasajlarda doğrulanamadı.

Nasıl Avlanır?

Besin ararken gövdeyi aşağıdan yukarıya tarar; kabuk altındaki odun yiyen böcek larvalarını bulur.

Tek Sese Dayalı Tanının Sınırı

Batı Polonya’da Wielkopolska Millî Parkı ve yakınlarında 1996–1997’de 50 Bahçe Tırmaşıkkuşu ile 55 Orman Tırmaşıkkuşu erkeğinin ötüşü incelenmiştir. Bahçe Tırmaşıkkuşlarının ikisi, yani %4’ü alışılmadık ötüşlüdür. Öteki türün ses öğelerini ekleyen karışık ötücüler bu örneklemde yalnız Orman Tırmaşıkkuşlarıdır. Bu çalışma Türkiye’deki oranı ölçmez.

Ötüşün Olası Öğrenme Süreci

Polonya’daki aynı 1996–1997 araştırmasının yazarları, alışılmadık ötüşü henüz ses düzeni yerleşmemiş genç erkeklerle ilişkilendirmeyi önerir. Aynı türden erişkinleri yeterince dinleyememek olası açıklamadır. Bu, bütün farklı ötücülerin yaşını doğrulayan deneysel sonuç değildir; yazarlar görüşlerinin yeni araştırmalarla sınanması gerektiğini belirtir.

Aynı Ormanda Birlikte Yaşamak

Fransa Pireneleri’nin üst Garonne Vadisi’nde 2000–2012 arasında izlenen 25 hektarda, iki türe ait toplam 119 üreme alanı kaydı değerlendirilmiştir. Alanlar büyük ölçüde örtüşür. Aynı ormanda yaşamaları, bütün avları aynı oranda yediklerini veya hiç rekabet etmediklerini göstermez.

Saldırgan Tepkinin Açıklaması

Pireneler’in farklı kesimlerinde ve Fransa’nın Landes bölgesinde 2007–2018’de yapılan 352 ses çalma denemesinde Bahçe Tırmaşıkkuşu öteki türün sesine daha saldırgan tepki vermiştir. Araştırmacılar, öteki türü kendi türünden rakip sanma açıklamasını destekleyen sonuçlar bulmuştur. Her tür için yalnız bir tipik kayıt kullanılması ve ilgisiz türden kontrol sesi çalınmaması deneyin sınırlarıdır. Kuşun rakibini nasıl algıladığı kesin olarak kanıtlanmış değildir.