Bataklıkkırlangıcı

Hızlı Tanı

Bataklıkkırlangıcı (Glareola pratincola; Collared Pratincole), sivri kanatlı, çatallı kuyruklu, kısa bacaklı bir kıyı kuşudur. Krem boğazını ince koyu bir çizgi çevreler.

Genel Görünüm ve Duruş

Üst tarafı kahverengi, göğsü kızıl-kahverengi gölgeli, karnı beyazdır. Gagası kısa ve koyu, gaga dibi kırmızıdır. Beyaz kuyruk sokumu ile koyu kuyruk birbirinden ayrılır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi genel tüy deseniyle benzerdir. Blasco-Zumeta–Heinze rehberi gaga ile göz arasını erkekte siyah, dişide kahverengi tarif eder. Bu küçük alan net seçilemiyorsa eşey zorla belirlenmez.

Gencin sırt tüyleri açık kenarlı ve koyu uç öncesi bantlıdır; sırtı pullu görünür. Baş ve boğaz çizgili, kuyruk çatalı daha kısadır. Üreme dışındaki erişkinin yüz çizgileri de soluklaşabilir.

Uçuşta Görünüm

Kanat altındaki örtü tüyleri kızıl, iç kanadın uçuş tüylerinin uçları beyazdır. Bu beyaz uçlar dar bir arka kenar oluşturur; kızıl alan üst kanadın rengi değildir.

Ses ve Davranış

Çağrıları sert ve cızırtılıdır. Uçuşta ritmik “kirrirrit” dizileri ve kısa “kit” notaları duyulabilir; alarm sesi daha keskindir. Yazılı ses benzetmesi, kuşun desenini görmenin yerini tutmaz.

Karıştırılabilecek Türler

Kara Kanatlı Bataklıkkırlangıcının (Glareola nordmanni; Black-winged Pratincole) kanat altı örtü tüyleri kızıl yerine siyahtır; iç kanadında beyaz arka kenar bulunmaz. Kötü ışık kızıl tüyleri de koyu gösterebildiğinden tek karanlık görüntüyle karar verilmez.

Oriental Pratincole (Glareola maldivarum) de kızıl kanat altına sahiptir. Bataklıkkırlangıcının daha uzun kuyruğu ve iç kanadındaki beyaz arka kenar birlikte karşılaştırılır. Gençte kuyruk çatalı daha kısa olduğundan bu fark tek başına kesin ayrım sağlamaz.

Dünya Yayılışı

AviList iki alt tür tanır. pratincola alt türü güney Avrupa ve kuzey Afrika’dan Türkiye üzerinden kuzeybatı Çin’e yayılır; kışı Sahra’nın güneyinde geçirir. fuelleborni alt türü ise Sahra altı Afrika’da, Senegal’den Somali ve doğu Güney Afrika’ya uzanır. Bu toplulukların hareketleri birbirine aynen genellenmez.

Türkiye'deki Durumu

Antalya’nın Boğazkent bölgesindeki 2016 araştırması, alanın hem geçişte kullanıldığını hem de burada üreme olduğunu gösterir. Bu yerel kayıt, bütün Türkiye için aynı bolluğu veya üreyen çift sayısını vermez.

Göç Yolculuğu

Boğazkent’te 2016 geçiş kayıtları 24 Nisan–12 Haziran, koloniden ayrılış ağustos sonu–eylül ortası olarak bildirilmiştir. Haftada üç alan ziyaretine dayanan bu tarihler, bütün Türkiye’nin takvimi veya izlenen tek bireyin rotası değildir.

Üreme Alanı

Su yakınındaki açık, düz, seyrek bitkili alanları kullanır; kıyılar, tuzlu düzlükler ve uygun tarım alanlarında bulunabilir. Sık sazlıkta saklanan bir kuş gibi düşünülmemelidir; sudan uzaktaki nadas ve bozkır alanlarını da kullanabilir.

Yuva Yeri

Yuva zemindeki sığ bir çukurdur. SEO/BirdLife derlemesi çoğunlukla 3 yumurta ve 17–19 günlük kuluçka bildirir. Antalya Boğazkent’te 2016’da izlenen 16 yuvada 30 yumurta sayılmış; en sık 2 yumurta görülmüş, kuluçka 17 gün bildirilmiştir. Sürenin kaç yuvada doğrudan ölçüldüğü belirtilmez; yerel sonuç ülke geneli değildir. Yavrular erken ayrılır, yetişkin bakımı sürer.

Günlük Alan Kullanımı

Gündüz ve alacakaranlıkta etkindir. Açık zeminde hızlı koşabilir; yerde dururken uçuşta olduğundan daha toplu görünür. Koloni çevresinde kuşları kaldırmaya çalışmadan uzaktan izlemek gerekir.

Ne Yer?

Ağırlıkla küçük böcekler yer: kınkanatlılar, güveler, çekirgeler, kanatlı karıncalar, sinekler ve sivrisinekler besinleri arasındadır. Bu liste Türkiye’de ölçülmüş sabit besin yüzdeleri değildir.

Nasıl Avlanır?

Böcekleri çevik dönüşlerle, bazen topluca uçarak yakalar. Kısa gagasının ardındaki ağız geniş açılır. Alacakaranlıkta ve günün ilk ışıklarında avlanması belirgindir; ara sıra yerden de besin alır.

Yuva Başarısı Ne Anlatır?

Macaristan’ın Nagykunság bölgesinde 2012–2021’de 315 yuva izlenmiştir. En az bir yavru çıkan yuvaların oranı, nadas alanlarıyla ilkbaharda sıra boşluğu bırakılmadan ekilen tarlalarda, sıra aralıklı ekim alanlarına göre daha yüksek bulunmuştur. Çiftçilerle yürütülen koruma sürecinde yuva başarısı artmıştır. Bu, bütün yavruların uçtuğu anlamına gelmez. Yılları karşılaştıran çalışma rastgele eş alanlara uygulanmış deney değildir; tarla tipi ile korumanın etkileri bütünüyle ayrılamaz.

Yumurtadan Çıkmak ve Uçmak

Antalya Boğazkent’in 2016 kayıtlarında 30 yumurtadan 26 yavru çıkmış, 12 yavrunun uçuşa eriştiği bildirilmiştir. Makaledeki yüzde 86,7 yumurtadan çıkışın, yüzde 46,2 ise çıkan yavrular içindeki uçuş başarısının oranıdır. Başlangıç grupları farklıdır; tek yerin bir mevsimi bütün Türkiye’nin bugünkü durumunu göstermez.