Ak Başlı İbibik

Hızlı Tanı

Ak Başlı İbibik Phoeniculus bollei, nemli Afrika ormanlarında yaşayan uzun kuyruklu, ince ve hafif eğri gagalı bir kuştur. Erişkinde yüzün en az bir bölümü beyaz, gaga ve ayaklar kırmızıdır. Gövde koyudur; ışığın gelişine göre mavi, mor ve bakırımsı yansımalar verir. Başın beyazı bütün bölgelerde aynı genişlikte değildir. Bir bireyin alnı ve yüzü açıkken başka bir bölgedeki kuşun başı ve boğazı daha geniş ölçüde beyaz olabilir.

Genellikle birkaç kuş birlikte hareket eder. Orman içinde kısa süre görülen uzun kuyruk, kırmızı gaga ve beyaz yüz birlikte yararlıdır. Koyu gövdenin hangi tonda parladığını tek başına tanı işareti yapmak doğru değildir: gölgedeki aynı tüy neredeyse siyah görünebilir. Genç kuşlarda erişkinin beyaz yüzü ve canlı gaga rengi tam gelişmemiş olabileceğinden yaş da dikkate alınır.

Genel Görünüm ve Duruş

İnce gövdeye göre uzun olan kuyruk, daldaki ve gövde üzerindeki hareketlerde belirginleşir. Gaga aşağı doğru hafif eğrilidir; kısa, kalın bir tohum kırma gagası değildir. Koyu gövde üzerindeki beyaz yüz, kırmızı gaga ve kırmızı ayaklarla birlikte türün temel renk düzenini oluşturur. Göz koyu kahverengidir; kırmızı renkli yapı göz değil, gaga ve ayaklardır.

Batıdaki nominal biçimde alın ve yüz beyaz, çene ve boğaz açık sarımsı olabilir. Doğudaki jacksoni biçiminde başın bütünü, çene ve boğaz geniş ölçüde beyazdır. Kamerun'daki okuensis biçiminde beyaz daha sınırlı olup alın, çene, üst boğaz ve bazen yüzün ön kısmında toplanır. Bunlar aynı türün coğrafi görünüş farklarıdır; sırf baştaki beyazın genişliğine bakarak erkek ve dişi diye ayrılmaz.

Kanat ve kuyrukta geniş beyaz benekler bulunmaz. Bu özellik bazı başka orman ibibiklerinden ayrılmada önemlidir; yüzün beyazını kanatta da beklemek yanlış olur. Tüy yansımalarının mor veya mavi oluşu ise güneş, gölge ve görüş açısıyla değişebilir. Koyu bir fotoğraf, yüz işareti ve gaga seçilmiyorsa kesin tanı için yeterli değildir.

Uzun kuyruk, kuşun siluetinin önemli bir bölümünü oluşturur.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Dişi genel olarak daha küçük ve daha kısa gagalıdır; temel tüy düzeni erkeğe benzer. Tek bir kuşun gagasına uzaktan bakarak kesin eşey seçmek, yaş ve görüş açısı bilinmediğinde güvenilir olmaz. Aynı grupta iyi görülen erişkinlerde oranları karşılaştırmak daha yararlıdır.

Gençlerin gagası koyudur. Bazı olgunlaşmamış kuşlarda tepe koyu kalır ve beyazın kapsamı erişkininkinden azdır. Bu yüzden beyaz yüz görülmemesi, özellikle genç bir bireyi otomatik olarak başka bir türe dönüştürmez. Gaga, baş, kuyruk ve grup davranışı birlikte değerlendirilir. Koyu gagalı genç ile koyu gagalı başka bir türün erişkini karşılaştırılırken yaş belirtilmelidir.

Erişkin tüyüne geçiş için kesin bir ay veya gün sayısı bu sayfada doğrulanmamıştır. Farklı yaşlar aynı grupta bulunabilir; grup üyelerinin hepsini üreyen erişkin kabul etmek doğru değildir. Bir kuşun gruptaki konumu da eşey göstergesi değildir. Dal boyunca önde ilerleyen birey, yalnız bu davranıştan erkek olarak tanımlanmaz.

Uçuşta Görünüm

Ağaçlar arasında uçarken uzun kuyruk ve koyu kanatlar görünür. Uçuş sırasında yüz ve gaga ancak uygun açı ve yakınlıkta seçilir. Orman gölgesinde hızla geçen bir kuş, yalnız koyu siluetten kesin tanınmaz. Konduğu yerdeki gaga rengi, yüz beyazı ve kuyruk deseni aynı birey üzerinde yeniden görülmelidir.

Bir dalı dolaşırken veya ağacın gövdesinde tırmanırken kanat ve kuyruğunu denge için kullanabilir. Bu hareketleri ağaçlar arasında gerçek uçuşla karıştırmamak gerekir. Kuyruğun destek olması, kuşun bir ağaçkakanla aynı yöntemle yuva deliği açtığını göstermez. Besin ararken oduna vurma ile yeni bir yuva oyuğunu baştan kazma ayrı davranışlardır.

Ses ve Davranış

Hızlı, kuru ve takırtılı çağrılar bazen grubun birkaç üyesinden birlikte gelir. Bu toplu ses, orman içinde görünmeyen grubu fark etmeye yardım eder. Ötüşün sürmesi, aynı yerde yuva bulunduğunun tek başına kanıtı değildir; kuşlar beslenirken veya alan sınırında da seslenebilir. Çevredeki farklı kuşların sesleri aynı çağrı dizisi içine katılmamalıdır.

Besin ararken gövde, kalın dal ve küçük dalları dolaşır; kabuk aralarını, likenleri ve ağaç üzerinde gelişen bitkileri inceler. Bazen dalın alt yüzüne uzanır. Gaga ve uzun kuyruk bu hareketlerin gözlenmesinde belirgindir. Bir gruptaki bütün kuşlar aynı anda aynı ağacın görünen yüzünde durmayabilir; sayım yaparken dalların arkasında kalan üyeler gözden kaçabilir.

Dünya Yayılışı

Afrika'nın ekvator çevresindeki orman kuşağında parçalı bir dağılım gösterir. Batıdaki orman alanlarından Kamerun'a, Orta Afrika'nın uygun ağaçlıklarına ve doğuda Büyük Göller ile Kenya çevresine uzanan ayrı topluluklar bulunur. Aradaki bütün araziyi kesintisiz dolu bir yayılış alanı olarak görmek doğru değildir; yerel orman örtüsü ve yükselti önemlidir.

Kabul edilen bilimsel ad Phoeniculus bollei'dir. Batı, Kamerun ve doğu biçimlerindeki beyaz baş kapsamı farklı olduğundan, başka bölgeden alınmış tek bir erişkin örneği bütün yayılışı temsil etmez. Eski kaynaklarda geçen Zaire, günümüz Demokratik Kongo Cumhuriyeti coğrafyasıyla eşleştirilir; eski Sudan ifadesi ise güncel ülke sınırlarını otomatik olarak kapsayan bir harita boyaması oluşturmaz.

Doğal Yayılışındaki Durumu

Nemli ormanlarla güçlü bağlantısı vardır; bazı bölgelerde dağ ormanında, batıda ise daha alçak alanlarda bulunur. Bir koruma alanındaki kaydı, çevredeki bütün açık savanların da dolu olduğunu kanıtlamaz. Büyük ağaçların kesilmesi hem beslenme yüzeylerini hem yuva oyuklarını azaltabilir. Türün genel koruma kategorisi ile küçük ve parçalanmış bir yerel topluluğun durumu aynı ölçekte değildir.

Göç Yolculuğu

Genel olarak yerleşik kabul edilir. Grup halinde ağaçlar arasında yer değiştirmesi uzun mesafeli mevsim göçü anlamına gelmez. İncelenen kaynaklarda bütün yayılış için düzenli bir göç yolu doğrulanmamıştır. Haritadaki uygun coğrafya, mevsime göre kesin üreme alanı veya izlenmiş bireysel rota olarak gösterilmez.

Üreme Alanı

Nemli alçak ve dağ ormanları, gelişmiş ikincil orman, akarsu kenarındaki ağaç şeritleri ve yeterli ağaç örtüsü olan çevreler kullanılır. Batıdaki deniz düzeyine yakın alanlarla doğudaki yüksek ormanları aynı dar yükselti kuşağına sıkıştırmak doğru değildir. Özellikle büyük ve oyuklu ağaçların varlığı, yalnız ağaç sayısından daha anlamlıdır.

Yuva Yeri

Doğal ağaç oyuğunu veya eski bir ağaçkakan deliğini kullanır; yuva canlı ya da ölü ağaçta olabilir. Küçük grupların ortak üreme bakımından söz eden uzman derlemesi, tipik olarak iki yumurta bildirir. Aynı kaynak kuluçka ve yavrunun yuvada kaldığı süre için bilgi bulunmadığını açıkça belirtir; başka orman ibibiğinin gün sayısı bu türe aktarılmaz. Oyuğun tabanına belirgin bitkisel döşeme yapılmadığı bildirilmiştir.

Günlük Alan Kullanımı

Gövde ve dalları dolaşırken özellikle kabuk çatlaklarını araştırır. Orman kenarında görülmesi, ağaçsız açık çevreyi de aynı biçimde kullandığı anlamına gelmez. Grup sesi uzaktan dinlenebilir; oyuğa yaklaşarak kuşları çıkarmak veya deliğin içine bakmak uygun değildir. Büyük ağaçları yalnız kuru veya oyuk oldukları için kaldırmak, yuvalanma olanaklarını azaltabilir.

Ne Yer?

Başlıca besinleri küçük omurgasızlardır. Uzman tür hesabı, böcek erişkin ve larvaları, karıncalar, termitler, tırtıllar ve örümcekleri bildirir. Bu liste, her grubun her mevsimde bütün bu besinleri aynı sıklıkta yediği anlamına gelmez. Küçük meyve ve tohumların tamamlayıcı olarak kullanılması da kuşu temel olarak meyveyle beslenen bir tür yapmaz.

Nasıl Avlanır?

Gagasıyla kabuk parçalarını aralar, çatlakları yoklar; dalın altına ve ağaç üstündeki likenlerle bitkilere uzanabilir. Ölü oduna vurup içinde gizlenen avı çıkarması da bildirilmiştir. Bu davranış ile ağaçkakan gibi yeni yuva oyuğu açmak aynı değildir. Kanat ve kuyruk, zor konumlarda dengeyi destekler.

Beslenme çoğunlukla ağaç yüzeylerinde gözlenir. Bir çatlakta gagasını oynatması, avın türünü gözlemciye her zaman göstermez; görünmeyen av için kesin böcek adı yazılmaz. Grup halinde arama, aynı ağacın farklı yüzeylerinin kullanılmasını sağlayabilir. Bunun avlanma başarısını ne kadar artırdığı için burada türe özgü deneysel bir oran verilmemiştir.

Aynı grup, bütün üyelerin ürediği anlamına gelmez

Küçük gruplarla yaşar ve uzman hesapları ortak üreme bakımını bildirir. Bununla birlikte seslenen bir grubun büyüklüğü, yumurta sayısı veya o gün üreyen çiftlerin sayısı değildir. Yardımcı birey, ebeveyn ve genç kuşun rolleri doğrudan izlenmeden birbirine atanmaz. Ormanda bir grubun sesi duyulduğu için yakın bir oyuğu etkin yuva kabul etmek de yeterli kanıt değildir.

Ağaç yalnız bir tüneme yeri değildir

Gövde ve dalların çatlakları beslenme yüzeyi, oyuklar ise yuva yeri olabilir. Bu nedenle orman yapısının değeri yalnız yeşil yaprak örtüsüyle ölçülmez. Eski ağaçlar, ölü dal parçaları ve doğal oyuklar kuşun kullandığı farklı kaynakları bir arada taşır. Güvenlik gereği ağaç yönetimi yapılırken bu yapılar ve etkin yuvalar uzmanlarca değerlendirilmelidir.

Takvim bölgesel kaydı saklar

Yabancı uzman derlemesi Gana'da mayıs-haziran, Nijerya'da ocak, mart, ekim-kasım, Uganda'da özellikle mart-mayıs üreme kayıtlarını bildirir. Kenya için yılın farklı aylarına yayılan kayıtlar vardır. Bunlar her çiftin yıl boyunca durmadan ürediği anlamına gelmez. Kuluçka süresi ve yavru gelişiminin gün sayısı ayrıca doğrulanmadığı için bu takvimden hesaplanmaz; yuva tarihi ile gelişim süresi farklı bilgilerdir.