Ak Gerdanlı Madenci

Hızlı Tanı

Ak Gerdanlı Madenci Upucerthia albigula, Peru ve Şili'nin And eteklerinde yaşayan, uzun ve aşağı kıvrık gagalı bir fırıncıkuşudur. Beyazımsı boğaz, belirgin açık kaş, kızılımsı kanat örtüleri ve kuyruk tanıda birlikte kullanılır. Boğazı adının düşündürdüğü kadar parlak ve keskin beyaz görünmeyebilir. Kuru bir yamacın taş ve çalıları arasında yerde beslenirken gözden kaçabilir; yüksek bir taş, direk veya kaktüs üzerinde seslendiğinde daha kolay seçilir.

Benzer Upucerthia türlerinden ayırırken gaganın yalnız kıvrıklığına bakılmaz. Gaga kökünün daha dolgun oluşu, açık kaşın belirginliği ve kanattaki sıcak kızıl tonlar önemlidir. Kuzey Şili'de benzer bir tür aynı yamaçta, hatta aynı toprak sette yuvalayabilir. Bu nedenle yer ve yuva biçimiyle kesin tür seçmek yerine yüz, gaga, kanat ve ses birlikte değerlendirilir.

Genel Görünüm ve Duruş

Genel giysi kahverengi ve toprak tonlarındadır. Boğaz çevresi daha açık, yanlar daha sıcak sarımsı-kahverengi görünür. Kanat örtülerindeki ve iç uçuş tüylerindeki kızılımsı renk, kapalı kanatta da gövdeye göre sıcak bir alan oluşturabilir. Kızıl kuyruk ve açık kaş, çalının önünde duran kuşta gaga biçimiyle aynı anda görülebilir. Başın üzerinde tek başına uzaktan çarpıcı bir tepelik yoktur.

Yerdeki besin arayışında gövde çalı örtüsüne yakın kalır; taşlı yamaç ve tarım terası kenarları kullanılabilir. Kuş genellikle tek veya çift hâlinde görülür. Seslenmek için seçilen yüksek nokta ile avın arandığı zemin farklıdır. Açıkta ötmesi, günün bütününü açık taş üzerinde geçirdiği anlamına gelmez; çevredeki seyrek örtü ve yarıntılar günlük hareket alanının parçalarıdır.

Peru'nun Tinajas vadisinde ayrıntılı izlenen kuşlar, sütun biçimli kaktüslerin dağıldığı dik çalılık yamaçları kullanmıştır. İlk gözlemde sessizce beslenen birey, sonraki ziyaretlerde seslenen ve yuva çevresinde hareket eden kuşlarla desteklenmiştir. Böylece türün görünüşü yalnız bir müze örneğinden değil, yerde arama, yüksek noktadan seslenme ve toprak yuvaya giriş gibi sahadaki davranışlarla da belgelenmiştir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Güvenilir kaynaklarda uzaktan uygulanabilen ayrıntılı bir erkek-dişi giysi anahtarı doğrulanmadı. Bu nedenle daha açık kaşlı veya daha kızıl kanatlı görünen birey otomatik olarak erkek diye seçilmez.

Şili uzman hesabında genç kuşların gagasının daha kısa ve daha az kıvrık olduğu belirtilir. Tinajas çalışmasında, artık kullanılmayan bir yuvanın aşağısında yüzü daha soluk sarımsı ve belirsiz desenli olası bir genç görülmüştür. Yazarlar bu yaşı kesinleştirmediği için söz konusu gözlem burada da olası genç olarak aktarılır. Bütün gençlerin aynı görünüşle kolayca seçileceği iddiası kurulmaz.

Yuva hazırlığında iki erişkinin sırayla kazdığı doğrudan gözlenmiştir. Bir birey çalışırken diğeri yakınında beklemiş, sonra görev değişmiştir. Toprağı önce gagayla gevşetip iki ayakla aşağıya doğru atmışlardır. Kuşlar bu sırada rastladıkları avı da alabilmiştir. Bu, ortak kazı davranışının kanıtıdır; gözlenen iki kuşun eşeyleri kesinleştirilmediğinden erkek ve dişi için ayrı kazı görevleri yazılmaz.

Uçuşta Görünüm

Türün kanat örtüleri ve iç uçuş tüylerinde kızılımsı alanlar bulunur. Ancak doğrulanmış kaynaklar bu yüzeylerin her uçuş açısındaki ayrıntılı teşhis düzenini vermediği için, kanat altına özel kesin bir tanı işareti oluşturulmadı. Yerde ya da tünekte görülen açık kaş ve boğaz ile gaga biçimi, kısa bir uçuş görüntüsünden daha kapsamlı tanı sağlar. Kuşun tekrar konduğu noktada aynı bireyin yüzünü görmek yararlıdır.

Yuvaya girip çıkan veya karşı çalıya geçen kuşun kısa uçuşu bir mevsimlik göç kaydı sayılmaz. Uçuşta eşey ayırmaya yarayan kesin bir renk farkı da doğrulanmadığından, görünmeyen ayrıntılar çizim veya tahminle tamamlanmaz.

Ses ve Davranış

Tür sesli bir kuştur ve yüksek taşlar, direkler veya kaktüsler seslenme noktası olabilir. Tinajas'ta bazı bireylerin uzaktaki kuşlarla karşılıklı seslendiği kaydedilmiştir. Yuva çevresindeki kısa ve alçak sesler, açıkta verilen belirgin ötüşten ayrı davranış bağlamındadır. Yazarlar yuva yakınındaki bu notaları uyarı sesiyle karşılaştırmıştır; her sesin tek ve değişmez anlamı olduğu ileri sürülmez.

Tinajas'ın Ekim ziyaretinde ötüş duyulmazken Ocak ve Şubat ziyaretlerinde kuşlar daha belirgin seslenmiştir. Mart'ta yalnız kısa ve zayıf bir dizi duyulmuştur. Ziyaretlerin hepsi günün benzer saatlerindeydi; yörede kuru dönemden yağışlı ve yeşil döneme geçiş yaşanmıştı. Araştırmacılar yağışlı dönemde bölge ötüşünün daha etkin olabileceğini düşünmüştür. Bu yerel izlem, bütün Peru ve Şili kuşları için kesin aylık ses takvimi değildir.

Dünya Yayılışı

And Dağları'nın batı yamacında, Peru ve Şili'nin en kuzeyindeki uygun vadilerde yaşar. Güncel taksonomide tek bir tür olarak kabul edilir ve ayrı alt türler listelenmez. Yayılışı bütün And zinciri veya Güney Amerika'nın tamamı değildir. Kuru çalılık yamaçlar, kayalık vadiler ve uygun yarıntılar arasındaki yerel bulunurluk dikkate alınır.

Doğal Yayılışındaki Durumu

Güncel kategorisi Asgari Endişe'dir. Yüksek And eteklerinde yerel olarak yaygın olabilir; ancak bir vadide kolay bulunması bütün yayılış alanının sayısının ölçüldüğü anlamına gelmez. Tinajas'ta 2008–2009 gözlemleri, o dönemde yayımlanmış kuzey sınırından yaklaşık 350 km daha kuzeyde bir topluluğu belgelemiştir. Bu kuşlar Lima çevresindeki 2.300–2.600 m yamaçlarda bulunmuştur. Kuzey Şili uzman hesabındaki daha yüksek rakımlar ayrı bölgesel kapsamdır; bütün türe tek rakım sınırı dayatılmaz.

Göç Yolculuğu

Yerleşik bir tür olarak ele alınır; düzenli uzun mesafeli kıtalar arası rota doğrulanmadı. Tinajas'taki yeni kayıt, bir göç sürüsünün geçişi olarak değil, birden çok seslenen birey ve yuva etkinliğiyle birlikte değerlendirilmiştir. Araştırmacılar aradaki vadilerde uygun örtü bulunabileceğini önermiş, fakat kuşun her ara noktada yaşadığını doğrulamamıştır. Haritada bu boşluklar kesin üreme alanı gibi boyanmaz; doğrulanmış kayıt hücreleriyle kaynaklarda belirtilen doğal bölge ayrı bilgi düzeyleridir.

Üreme Alanı

Kuru dağ çalılığı, sütun biçimli kaktüslerin bulunduğu yamaçlar, kayalık vadiler ve seyrek örtülü yarıntılar kullanılabilir. Köy çevresi ve tarım terası kenarlarında da görülebilir. Kuzey Şili araştırmalarında Polylepis ağaçlıklarını kullanması, aynı çevredeki bazı benzer yerkazanların daha kuru açık kesimleriyle karşılaştırılmıştır. Bütün bulunduğu yerler çıplak çöl değildir.

Yuva Yeri

Tinajas'ta toprak setlerdeki oyukların kullanımı ve iki erişkinin birlikte yeni oyuk kazması doğrudan belgelenmiştir. Girişten sonra içeri uzanan yol bulunur. Oradaki yuva yerleri yol kesitlerinde, gevşek ve aşınmış kaya kökenli zemindeydi. Doğrulanmış yumurta sayısı, kesin kuluçka ve yavrunun yuvada kalma süresi bulunamadı; bu alanlar başka Upucerthia türünden tamamlanmaz.

Günlük Alan Kullanımı

Yerde besin aranırken çalı ve taşlara yakın kalır; seslenme için açık yüksek noktaya çıkar. Yuva yapan bireyler sırayla kazı yaparken yakında dinlenebilir ve arada av alabilir. Girişte besinle görülen erişkin, içerideki üreme etkinliğini destekler; fakat yumurta ya da yavru sayısını tek başına vermez.

Ne Yer?

Zeminde bulunan omurgasızlarla beslenir. Şili uzman hesabı karasal omurgasızları ana besin olarak bildirir. Tinajas çalışmasında yuva yakınındaki erişkinlerden biri gagasında solucana benzeyen bir avla görülmüştür. Avın kesin kimliği belirlenmediği için bu kayıt belirli bir solucan türüne veya değişmez besin listesine dönüştürülmez. İncelenen güvenilir kaynaklar besinlerin ayrıntılı oranını vermemiştir.

Nasıl Avlanır?

Yerde, çalı örtüsüne ve yarıntılara yakın alanlarda arar. Toprak kazısı sırasında karşılaştığı avı da alabilir; bu yüzden yuva yapma ile beslenme aynı gözlem dizisinde birlikte görülebilir. Yuva yakınında küçük av taşıyan erişkin, gözlemciye hemen yaklaşmak yerine birkaç metre yukarıda yerde bekleyebilir. Araştırmacılar bu davranışı yuvaya dönüş bağlamında kaydetmiştir. Ortaya çıkan besin fırsatları kullanılır; ancak buradan türün bütün besinini kendi açtığı tünelden elde ettiği sonucu çıkarılmaz.

İki Kuş Toprağı Sırayla Kazabilir

Tinajas'ta iki erişkinin ortak oyuk hazırlığı ayrıntılı anlatılmıştır. Gagayla gevşetilen toprak, iki ayakla yapılan sıçrama hareketiyle yamaç aşağı atılmıştır. Biri kazarken diğeri yakında sessizce beklemiş ve sonra yer değiştirmiştir. Gözlenen iş bölümü, yalnız bitmiş bir oyuğun biçimine bakılarak varsayılmamış, kuşların hareketleri izlenerek kaydedilmiştir.

Yeni Bir Kayıt Eski Sınırı Değiştirebilir

2008'de Lima yakınındaki ilk kısa gözlemin tür kimliği hemen kesinleştirilememiştir. Araştırmacılar aynı yere yeniden gitmiş, görünüşü doğrulamış, fotoğraf ve ses belgeleri toplamış ve 2009'da bir ziyaret sırasında on bir kuş kaydetmiştir. Yuva çevresindeki etkinlikler de eklenince kuzeyde yeni bir topluluk için kanıt güçlenmiştir. Sayı, o ziyaretin kaydıdır; bölgenin toplam nüfusu değildir.

Benzer Türle Aynı Yamaçta Yaşayabilir

Kuzey Şili'nin Putre çevresinde Upucerthia albigula ile Upucerthia validirostris aynı yörede bulunur. 2011'deki altı karşılıklı ses denemesinde kuşlar kendi türlerinin sesine güçlü tepki verirken öteki türün sesini görmezden gelmiştir. Bu küçük deney dizisi, görünüş benzerliğinin yanında türlerin ses ve davranış bakımından ayrılabildiğini destekler; bütün koşullarda hiçbir karşılıklı tepki olmayacağı iddiasını gerektirmez.

Toprak Oyuk Yuva ile Kaya Çatlağı Aynı Kanıt Değildir

Bazı uzman hesaplarda kaya çatlağında yuvalama olası bir açıklama olarak geçer. Tinajas araştırması ise toprak setlerde kullanılan ve kazılan oyukları doğrudan göstermiştir. İki ifade aynı kesinlikte sunulmaz. Belirli yerde gözlenmiş yuva yapımı, ayrıntılı olmayan genel bir varsayımdan daha güçlü bilgidir; yine de bu tek alanın yapısı bütün türün yuvalarını zorunlu olarak temsil etmez.