
Ak Gözlüklü Çalı Serçesi
Geniş beyaz göz çevresi, koyu iris, pas kızılı tepe ve koyu zeytin alt tarafı birlikte kontrol edin.
Biyolojik Bilgiler
Boyu
Ortak tür değeri
Kanat Uzunluğu
Ortak tür değeri
Ağırlığı
Doğal Yayılışında Gözlem Rehberi
Üç işareti birlikte ara
Tek işaretle karar vermeİrisin kendisi koyu kahverengidir.
Siyah yüzle birlikte değerlendirin.
Sık alt tabaka ve gelişen çalılıklar.
Erkek–dişi karşılaştır

DişiErkekEşeyler benzer. Gençte tepe zeytin örtülü, alt taraf daha desenli olabilir.
Doğal yayılışında nerede aranır?
Doğal yayılışındaki nemli dağ ormanlarında sık alt tabakayı ve gelişen çalılık kenarlarını izleyin; ince temas çağrısını dinleyin.
Yerleşiktir. Kolombiya’da ekim, Ekvador’da aralık yuva kayıtları vardır; bütün bölgelere ait aylık takvim doğrulanmadı.
Yuva, Yumurta ve Kuluçka
Kolombiya’da oyuk içindeki hacimli çanakta bir yumurta; Ekvador’da yosun kümesine malzeme taşıma kaydı. Tipik yumurta sayısı ve gelişim süreleri doğrulanmadı.
İnce, tiz “ziii” temas çağrısı; ıslık dizileri ve karmaşık düetler bölgesel değişim gösterebilir.
Sessizce izleyin; erişkinlerle yavruların arasına girmeyin, yuva örtüsünü bozmayın.
Tür Bilgisi
Hızlı Tanı
Ak Gözlüklü Çalı Serçesi, Kolombiya ile Ekvador’un nemli And ormanlarında yaşayan koyu renkli bir çalı serçesidir. Siyah yüzündeki geniş beyaz göz çevresi geriye doğru kısa bir uç yapar; bir gözlük görünümü verir. Gözün içindeki iris ise koyu kahverengidir. Beyaz alanın irisle karıştırılmaması tanı açısından önemlidir.
Genel Görünüm ve Duruş
Tepe boyunca koyu pas kızılı bir şerit bulunur; yüzün siyahlığı gaga alt yanına kadar uzanır. Üst taraf, kanatlar ve kuyruk siyahımsı gridir; kuyruk sokumunda hafif zeytin tonu seçilebilir. Boğaz koyu gri, alt taraf koyu zeytin rengindedir. Göğüsteki daha koyu pulsu görünüm hafif benekli bir izlenim verebilir; böğürler ve kuyruk altı orta karından biraz daha koyudur.
Gaga dipte görece kalın ve siyahımsıdır; üst kenarı düzenli bir kavis çizer. Bacaklar soluk et renginden koyu griye değişebilir. Kuşun genel koyuluğu, tepe şeridi ve beyaz göz çevresi birlikte değerlendirilir; loş ormanda yalnız zeytin tonunu seçmek yeterli değildir.
Pas kızılı tepe alanı başın arkasına ve ensenin üst bölümüne kadar devam eder. Yandan görülen bir erişkinde bu alan, siyah yüzün üzerindeki koyu renkli bir şerit olarak izlenir; yalnız göz çevresinin beyazlığına bakıldığında baş deseninin bu önemli bölümü kaçırılabilir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ile dişi benzer tüylüdür. Göz çevresinin belirginliği veya koyu gövde rengi tek başına eşey tayini sağlamaz. Erişkin olmayan kuşta tepe zeytin rengiyle örtülü olabilir; boğaz ve göğüs daha belirgin enine desenli, karın belli belirsiz çizgilidir. Bu belirtiler kesin bir aylık yaş vermek için kullanılmaz.
Uçuşta Görünüm
Uçuş için doğrulanmış ayrı bir ayırıcı desen anahtarı bulunmuyor. Sık örtüden geçen koyu renkli bir kuşu bu tür diye adlandırmadan önce yeniden konduğunda beyaz göz çevresi, pas kızılı tepe ve koyu zeytin alt taraf kontrol edilmelidir.
Ses ve Davranış
İnce, tiz, tek bir “ziii” benzeri temas çağrısı gizlenen kuşun yerini bulmaya yardımcı olabilir. Ötüşünde art arda gelen belirgin ıslıklar; düetlerinde daha dağınık ıslık, titreme ve karmaşık sesler tarif edilir. Kolombiya’nın Putumayo bölgesinde mart ayında duyulan diziler ile Ekvador’daki Napo ve Imbabura kayıtları arasında farklılıklar bildirilmiştir. Tek bir hece yazımı bütün toplulukların değişmez ötüşü sayılmaz.
Tek, çift veya üç kuşa kadar küçük gruplar halinde görülür. Karışık tür topluluklarına katıldığı kayıtlar vardır; buna karşılık Putumayo’daki 1997 gözlemlerinde böyle bir birliktelik görülmemiştir. Bu yerel sonuç, türün hiçbir yerde başka kuşlarla beslenmediği anlamına gelmez.
Kolombiya’nın Putumayo bölgesindeki Mart 1997 gözlemlerinde kuşlar sık alt örtü içinde yavaş ilerleyerek besin aramıştır. Çoğu zaman gizli kalmalarına karşın ara sıra kendiliğinden iyi görüş vermişlerdir. Dolayısıyla türün varlığını yalnız açık bir dala çıkmasına bağlamak doğru olmaz; bitki örtüsünün içindeki yavaş hareketler ve kısa temas çağrıları birlikte izlenebilir.
Aynı Kolombiya gözlemlerinde ötüş, temas çağrısından daha keskin duyulan sekiz ile on beş notalık, önce kısaca yükselip sonra alçalan diziler olarak tarif edilmiştir. Ekvador’daki karşılaştırmada ise Imbabura düeti Napo’dakine benzer, fakat daha hızlı bulunmuştur. Bu farklar tek bir “ziii” sesinden çok, dizinin bütün akışını dinlemenin önemini gösterir.
Andlar’daki çalı serçelerinin arşiv seslerini karşılaştıran bir araştırma, bu türün şafak ötüşlerini çok uzun, yavaş tempolu ve değişken ifadeler olarak betimler; birçok güçlü ve uzatılmış nota içerirler. Araştırmada şafak ötüşleri gün içinde çiftlerin çıkardığı düetlerden ayrı değerlendirilmiştir. Bu yüzden kısa temas çağrısı, düet ve şafak ötüşünün birbirinden farklı duyulması olağandır; tür tanısı için kaydın hangi ses türünü içerdiği de dikkate alınmalıdır.
Karıştırılabilecek Türler
1. Kolombiya’nın üst Magdalena Vadisi’ndeki Esmer Çalı Serçesi, Atlapetes fuscoolivaceus, koyu başlı ve zeytin tonlu görünebilir. Ancak onun boğazı ve alt tarafı sarıdır; gaga alt yanında sarı şerit ve bunu ayıran dar koyu boğaz yan çizgisi bulunur. Ak Gözlüklü Çalı Serçesi’nin geniş beyaz göz çevresi, pas kızılı tepe şeridi ve koyu boğazı birlikte aranır. Gençlerin daha az belirgin baş desenleri ayrıca dikkate alınmalıdır.
2. Arduvaz Çalı Serçesi (Atlapetes schistaceus): Pas kızılı tepesi ve koyu yüzü ilk bakışta benzerlik yaratır, fakat beyaz alan gözün çevresinde geniş bir gözlük oluşturmaz. Alt yanaktaki uzun beyaz şerit, dar siyah çizgiyle beyazımsı boğazdan ayrılır; adını taşıyan formda alt taraf daha açık gridir. Adını taşıyan schistaceus formunda ana uçuş tüylerinin beyaz dipleri kapalı kanatta belirgin bir leke yapar. Ancak diğer alt türlerde bu leke bulunmayabilir; genç adını taşıyan formda da daha küçüktür. Bu nedenle kanattaki beyazlığın yokluğu tek başına Ak Gözlüklü tanısı sağlamaz. Göz çevresi ile yanak ve boğaz deseninin yerleşimi birlikte kontrol edilir.
3. Atlapetes crassus: Kolombiya ve Ekvador’un batı And yamaçlarındaki bu çalı serçesi de koyu üst taraflıdır. Fakat tepenin ortası koyu altın sarısı veya kahverengimsi altın tonunda, boğaz ve alt tarafın ortası sarıdır; yanlar daha zeytin rengine döner. Ak Gözlüklü’nün koyu gri boğazı, koyu zeytin alt tarafı ve büyük beyaz göz çevresi bu görünümden ayrılır. İki kuşu yalnız koyu bir üst taraf üzerinden eşleştirmek yerine, boğazdan karına uzanan renk dizilimine bakılmalıdır. Batı yamaçlarındaki yer bilgisi yardımcıdır; Ak Gözlüklü’nün Ekvador’un batısında da kayıtları olduğundan tek başına kesin dışlama ölçütü değildir.
Dünya Yayılışı
Kolombiya’nın güneyi ile Ekvador’daki And Dağları’na özgüdür. Kolombiya’da üst Magdalena havzasının güneyindeki Huila’dan, doğu And yamaçlarında Caquetá, Putumayo ve güneydoğu Nariño’ya uzanan kayıtlar vardır. Ekvador’da batı yamaçtaki Imbabura’nın yanı sıra doğu yamaçta Sucumbíos, Napo’daki Cordillera de Guacamayos, Azuay, kuzeybatı Morona-Santiago ve daha güneyde Loja kayıtları bulunur.
Yayılışı kesintilidir. 1998 tarihli çalışma o dönemde bilinen dört ayrı topluluk alanını özetlemiştir. Bu tarihsel sınıflama, günümüzde yalnız dört topluluk kaldığını gösteren bir nüfus sayımı değildir. Bir ülkede bulunması, o ülkenin bütün dağ ormanlarında bulunduğu anlamına gelmez.
Doğal Yayılışındaki Durumu
Genellikle seyrek veya yerel olarak az görülen bir türdür. Buna rağmen Putumayo, Kolombiya’da El Mirador çevresinde mart 1997’de yerel olarak görece yaygın bulunmuştur. Gizli yaşamı ve ulaşılması güç yamaçlar gözlenmesini zorlaştırır; tek bir yerdeki gözlem sıklığı bütün türün nüfus büyüklüğünü belirlemez.
Göç Yolculuğu
Yerleşiktir. Ayrı dağ topluluklarını birbirine bağlayan düzenli bir mevsimsel göç rotası doğrulanmamıştır. Haritadaki yayılış boşlukları göç sırasında aşılan güzergâhlar olarak yorumlanmaz.
Üreme Alanı
Çok nemli dağ ormanlarının sık alt tabakasını, yoğun orman kenarını ve yeniden gelişen çalılıklarla ormanın iç içe geçtiği ortamları kullanır. Uzman sentez genel olarak 2.000–3.100 metre yükselti kuşağını verir; bu bir mutlak sınır değildir, eski müze kayıtlarında daha yüksek noktalar da vardır.
Putumayo, Kolombiya’daki 1997 gözlemlerinde dik, heyelanlı yamaçlar, farklı gelişme evrelerindeki bitki örtüsü, akarsu ve yol kenarları öne çıkmıştır. Bu, her türlü arazi açmanın tür için yararlı olduğunu göstermez. Ormanla örtülü alan ve yeniden gelişen yoğun bitki örtüsünün birlikte bulunması anlatılmaktadır.
Yuva Yeri
Aralık 1996’da Ekvador’un Napo bölgesindeki Cordillera de Guacamayos’ta iki kuş, büyük bir ağaç çatalındaki yosun kümesinin deliğine yuva malzemesi taşırken görülmüştür. Bu kayıt, kuşların yosun kümesinin tamamını kendilerinin yaptığını kanıtlamaz.
13 Ekim 1997’de Putumayo, Kolombiya’da bulunan diğer yuva, bir heyelanın tabanında, yoğun otsu örtünün arkasındaki küçük oyukta saklıydı. İnce dallar ve otlardan yapılmış kaba, hacimli bir çanaktı. İçinde çok soluk kremden yeşilimsi beyaza değişen, kestane kızılı lekeli bir yumurta vardı. Makale yuvaya dönen kuşu dişi olarak tanımlar; görünüşte eşeyler benzer olduğundan bu gözlem, her yuvadaki kuşun dış görünüşünden eşeyinin anlaşılabildiği anlamına gelmez.
Tek yumurtalı bu yuva, tipik tamamlanmış yumurta sayısını belirlemek için yeterli değildir. Doğrulanmış kuluçka süresi, yavrunun yuvada kalma süresi ve ebeveynlerin bütün bakım görevlerini paylaşımı bulunamadı. Ekim ve aralık kayıtları bütün yayılışta kesintisiz bir üreme dönemi olarak gösterilmez. Gözlem sırasında kuşu yuvadan kaldırmamak ve giriş yolunu kapatmamak gerekir.
Günlük Alan Kullanımı
Çoğunlukla yerde ve alt tabakada besin arar. Putumayo’daki gözlemlerde kuşlar yoğun otsu ve odunsu bitkilerin arasında yavaş ilerlemiş, bazen yerden daha yükseğe çıkmıştır. Bir ağaç çatalındaki yuva kaydı, bütün günlük beslenmenin ağaçların üst katında yapıldığı anlamına gelmez.
Ne Yer?
Beslenmesi hakkında sınırlı bilgi vardır. Putumayo, Kolombiya’da mart 1997’de alt tabakadaki üzümsü meyveleri yediği görülmüş; bir çiftin Melastomataceae familyasından parlak mavi meyvelerle beslendiği kaydedilmiştir. Bitki familyasının bilinmesi, meyvenin tür düzeyinde teşhis edildiği anlamına gelmez.
Bu kısa dönem gözlemi bütün yıl yalnız meyve yediğini veya besinin yüzde kaçının meyve olduğunu göstermez. Başka çalı serçelerinin böcek listeleri bu türün doğrulanmış besin listesine aktarılmaz.
Nasıl Avlanır?
Yoğun alt örtüde yavaş ilerleyerek besin toplar. Tek kuşlar, çiftler ve küçük gruplar görülebilir. Yaprak ve dallarla çevrili bir meyve kaynağında kısa süre görünmesi olağandır; kuşu izlemek için bitki örtüsünü açmak gerekmez.
Aynı Yer Adı, Aynı Küçük Habitat Demek Değildir
And kuşlarını inceleyen 1995 tarihli müze araştırmasının ekinde, Ak Gözlüklü Çalı Serçesi ile Atlapetes schistaceus Kolombiya’daki Llorente ve Ekvador’daki Palmas yer adları altında birlikte listelenmiştir. Yazarlar eski toplama etiketlerinin, aynı kamp çevresindeki farklı yükselti ve habitatları tek yer adı altında birleştirebildiğini belirtir. Bu nedenle bu kayıtlar iki türün mutlaka aynı çalının içinde yaşadığını veya rekabetin deneysel olarak kanıtlandığını göstermez.
