
Ak Kanatlı Dulkuşu
Üreme erkeğinde beyaz kanat alanını, açık kanat altını ve bölgeye uygun omuz rengini birlikte değerlendirin.
Biyolojik Bilgiler
Boyu
Ortak tür değeri
Kanat Uzunluğu
Ortak tür değeri
Ağırlığı
Doğal Yayılışında Gözlem Rehberi
Üç işareti birlikte ara
Tek işaretle karar vermeSiyah üreme giysisiyle karşıtlık.
Bölge ve alt türe göre değişir.
Yuvayı taşıyan sapları koruyun.
Erkek–dişi karşılaştır

DişiErkekDişi ve üreme dışı erkek, siyah üreme erkeği gibi görünmez; omuz rengi coğrafi olarak değişir.
Doğal yayılışında nerede aranır?
Doğal yayılışındaki uzun otlu ve çalılı çayırları kenardan izleyin; bölgeye özgü omuz rengini dikkate alın.
Güney Afrika yaz yağışlı otlaklarında üreme ağırlıkla ekim/kasım–mart dönemindedir; başka bölgelerin takvimi değişir.
Yuva, Yumurta ve Kuluçka
Erkek yuva iskeletini örer, dişi içini tamamlar. İki–dört yumurta; 12–15 gün dişi kuluçkası ve 11–14 gün yavru dönemi bildirilir.
Ötüş, çağrı ve alarm kayıtları vardır; sesler davranış bağlamıyla değerlendirilir.
Sessizce izleyin; erişkinlerle yavruların arasına girmeyin, yuva örtüsünü bozmayın.
Tür Bilgisi
Hızlı Tanı
Üreme giysisindeki erkekte siyah gövde, beyaz kanat alanı, açık renk kanat altı ve yelpaze biçiminde açılan kuyruk birlikte önemlidir. Omuz yaması güney Afrika kuşlarında sarı, doğu Afrika’daki eques grubunda tarçın kızılıdır. Bütün bireylerde aynı sarı omuzu aramak yanıltır.
Genel Görünüm ve Duruş
Sık ve uzun otların üzerinde görünen erkek, açık kanat işaretleriyle dikkat çeker. Batıdaki asymmetrurus alt türünün üreme erkeklerinde kuyruk, diğer gruplara göre belirgin biçimde daha gelişmiştir; farklı bölgelerin kuşları tek bir değişmez silüete indirgenmemelidir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Dişiler ve üreme dışı kuşlar, siyah üreme erkeği gibi görünmez. Üreme dışı erkek erişkin kanat desenini korur; kuyruğu ise kısalır ve kahverengileşir.
Üreme dışı erkeğin sırtı koyu çizgili kahverengi, kaşı sarımsıdır; çene-boğaz ile karın beyazdır. Dişi ve genç erkekte uçuş tüyleri kahverengidir; erişkin erkeğin beyaz tüy tabanları yoktur. Genç dişiye benzer, altı sarımsı-devetüyüdür.
Doğu Afrika’daki eques grubunda dişi ve henüz erişkin giysisini kazanmamış erkeklerin küçük kanat örtülerinde de tarçın rengi kenarlar bulunur. Omuz çevresindeki bu bölgesel tonu, erişkin erkekle dişiyi her yerde ayıran değişmez bir eşey işareti gibi yorumlamamak gerekir.
Güney Afrika’nın Gauteng bölgesinden, 2005 başına kadar toplanan erişkin yakalama kayıtlarını değerlendiren ve 2006’da yayımlanan araştırma, uçuş tüylerinin üreme sonrasında yenilendiğini gösterdi. Ak Kanatlı Dulkuşu için 685 tüy değişimi kaydından kurulan model, ortalama başlangıcı nisan ortası, bitişi haziran başı ve süreyi yaklaşık bir buçuk ay olarak tahmin etti. Bu, tek tek bütün kuşların aynı tarihte tüy değiştirdiğinin doğrudan gözlemi değildir. Sonuç erişkinlerin kanat uçuş tüyleriyle ilgilidir; gençlerin tam yaşı, gövdenin siyahlaşma takvimi veya Afrika’daki bütün toplulukların üreme ayları için ayrı bir anahtar oluşturmaz.
Uçuşta Görünüm
Üreme erkeği kanadını açtığında beyaz tüy alanları ve açık kanat altı, kapalı kanatta kısmen saklanan deseni daha iyi gösterir.
Erkek yüksek tünekte dik durup kuyruğunu yelpaze gibi açarak öter. Uçuş gösterisinde de kuyruk yayılır, omuz yamaları belirginleşir.
Ses ve Davranış
Erkek üreme alanını savunur ve birden fazla dişiyle üreyebilir. Kenya, Güney Afrika ve Zambiya’dan ötüş, ayrıca çağrı ve alarm kayıtları belgelenmiştir.
Ötüş hem tünekte hem uçuşta verilir; titreşimli bir cümledir. Uçuş çağrısı kısa, kesik notalardan oluşur.
Karıştırılabilecek Türler
Sarı Sırtlı Dulkuşunun (Euplectes macroura; Yellow-mantled Widowbird) üreme erkeğinde kanadın dış uçuş tüyleri siyahtır; Ak Kanatlının geniş beyaz kanat alanı bulunmaz. Sarı omuz iki türde de görülebildiğinden tek başına ayırıcı değildir. Ayrıca Sarı Sırtlının sırtı adının düşündürdüğü gibi her zaman sarı olmaz: batı Kenya ile Uganda’da siyah sırtlı bireyler çoktur; macrocercus biçiminde üreme erkeğinin sırtı daima siyahtır. Kuyruğu uzun ve basamaklıdır. Üreme dışı erkek, erişkin kanat tüylerini korurken kahverengi, daha kısa kuyruk edinir. Dişi ise açık kenarlı kahverengi kanat tüyleri taşır. Bu ortak mevsimsel benzerlik, yalnız kahverengi gövdeye veya sarı kaşa dayanan teşhisi güçleştirir.
Turuncu Omuzlu Dulkuşunun (Euplectes axillaris; Fan-tailed Widowbird) erkeği de siyah gövdeli ve yelpaze kuyrukludur. Adını taşıyan güney biçiminde omuz, kırmızı küçük örtüler ile tarçın-kahverengi komşu örtülerin birleşiminden oluşur. Diğer bölgesel biçimlerde turuncu, hatta sarı-turuncu tonlar görülebilir; yalnız “turuncu omuz” adına bakmak yeterli değildir. Kanat tüylerindeki devetüyü kenarlar aşındıkça kaybolabilir. Dişi ile genç erkekte kırmızı omuz bulunmaz; kanat tüyleri açık kenarlı kahverengidir. Ak Kanatlı erkeğin beyaz kanat tabanları, bu genel siyah gövde–renkli omuz benzerliğinden daha değerlidir. Dişi veya genç kuşta erişkin erkek deseni aranmamalıdır.
Dünya Yayılışı
Sahra’nın güneyindeki Afrika’da doğu, güneydoğu ve bazı batı kesimlerde dağınık bir yayılışı vardır. Batı grubu São Tomé ile Gabon’dan Angola’ya uzanan alanlarda; eques grubu doğu ve orta-doğu Afrika’da; albonotatus grubu güney Tanzanya’dan Afrika’nın güneydoğusuna uzanan alanlarda bulunur.
Doğal Yayılışındaki Durumu
Güney grubunun alanları Zambiya, Malavi, Zimbabve, Mozambik, Esvatini ve doğu Güney Afrika’yı da kapsar. Namibya’nın kuzeydoğusu ile Botsvana’nın kuzey ve doğusunda da bildirilir. Eski kaynaklardaki genel “Namibya’da yoktur” ifadesi bu güncel alt tür yayılışıyla bir tutulmaz.
Göç Yolculuğu
Tür genel olarak yerleşik kabul edilse de üreme dışı hareketler ve yayılış dışına dağılma görülebilir. Bu incelemede bütün Afrika’yı birleştiren düzenli uzun mesafeli bir göç rotası doğrulanmadı. Farklı ülkelerin üreme ayları tek bir kıta takvimi haline getirilmez.
Üreme Alanı
Uzun otlu ve yer yer çalılı çayırları kullanır. Yuvayı taşıyan dik ot sapları önemlidir; her açık kısa çim alanı aynı üreme olanağını sunmaz. Yuvalar yoğun otların içinde desteklenir.
Yuva Yeri
Yuva, geniş yan girişli oval bir ot yapısıdır. Erkek kuru ve yarı yeşil otlarla iskeleti örer; dişi daha ince kuru otlarla iç kısmı tamamlar. Uzman tür hesabında iki–dört yumurta, dişinin üstlendiği 12–15 günlük kuluçka ve 11–14 günlük yuvada yavru dönemi bildirilir. Bunlar bütün yuvaların aynı günde tamamlanacağı anlamına gelmez.
Yavruları başlıca kursaktan geri getirilen besinle dişi besler. Yuvadan çıkış ile bağımsız beslenme aynı olay değildir. Ot biçimi ve yuva gözlemi sırasında kuşların girişlerini engellememek, yuvayı açmamak ve örtüyü ezmemek gerekir.
Günlük Alan Kullanımı
Tarım için açılmış alanların kenarındaki sık ot ve otsu bitki örtüsünü de kullanır.
Ne Yer?
Başlıca ot tohumlarıyla beslenir; böcekler ve çiçek özü de alır. Aloe marlothii’nin çiçek özü ve kanatlı termitler bildirilen besinlerdendir. Bazı alanlarda darıdan da yararlanır; bu, her topluluğun yalnız tarım ürünleriyle beslendiği anlamına gelmez.
Nasıl Beslenir?
Tohum ararken otlukları kullanır. Termitleri hem yerde hem havada yakalayabildiği bildirilir; besin arama yöntemi alınan besine göre değişir. Bitkisel besinlerin ağırlığı, böcek ve çiçek özü tüketimini dışlayan katı bir beslenme sınıfı gibi sunulmaz. Kanatlı termitleri havada yakaladıktan sonra yemek için bir tüneğe dönebilir.
Eski Yuvanın Yeni Kullanıcısı
Boşalan Ak Kanatlı Dulkuşu yuvalarının Orange-breasted Waxbill (Amandava subflava) tarafından kullanılabildiği bildirilir. Bu, dişinin aynı yuvada başka türün yavrularını büyüttüğü anlamına gelmez; terk edilmiş bir yapının yeniden kullanılmasıdır.
Yuva Asalaklığı Farklı Bir Olaydır
Diederik Cuckoo (Chrysococcyx caprius) tarafından yuva asalaklığı kayıtları da vardır. Bu durumda başka türün yumurtası kullanılan yuvaya bırakılır; boş bir eski yuvaya sonradan yerleşmeden farklıdır. Kayıt bulunması, her yuvanın asalaklığa uğradığı anlamına gelmez.
