Tür Karşılaştırma Ekranı
Kuşların fiziksel özelliklerini, seslerini, habitatlarını ve tanımlarını yan yana karşılaştırmak için iki tür seçin.
Büyük Karabaş Martı
Ichthyaetus ichthyaetus
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Büyük Karabaş Martı dünyanın en iri martılarından ve açık ara en iri siyah başlıklı martıdır. Üreme erişkininde kömür siyahı başlık, göz çevresinde ince ve tam olmayan beyaz hilaller, çok iri sarı-turuncu gaga üzerindeki kırmızı uç ile uca yakın siyah bant, sarımsı bacaklar, açık gri sırt ve büyük beyaz kanat ucu alanları birlikte aranır. Gövdesi Gümüş Martı büyüklüğünde hatta daha iri; göğsü derin, başı köşeli, alnı yatık ve gagası çok güçlüdür. Karabaş Martının ince kırmızı gagası, kırmızı bacağı ve küçük gövdesi bu paketle bağdaşmaz.
Kış erişkininde siyah başlık kaybolur; baş büyük ölçüde beyaz, ense ve göz çevresi siyahımsı lekeli olur. Göz çevresindeki açık hilaller ve iri yapı korunur. Gençler kahverengi-pullu üst taraf, koyu göz maskesi, beyaz sağrı ve belirgin koyu kuyruk bandıyla daha zordur. Her yaşta tek başına “başta siyah” tanı sağlamaz; gövde ölçeği, baş-gaga profili, kanat ucu, kuyruk ve yaş birlikte okunur.
Genel Görünüm ve Duruş
Gövde uzun, iri ve güçlü; göğüs derin, boyun kalın, bacaklar görece uzundur. Baş profili ayırt edicidir: alın uzun ve hafif yatık, tepe gözün arkasında yükselir, yüz dev gagaya doğru daralır. Gaga uzun, derin ve alt kenarda belirgin köşelidir. Üreme erişkininde tabanı sarı-turuncu, orta-uç bölümü kırmızı, uca yakın siyah bant ve soluk uç bulunabilir. Göz koyudur. Başlık siyaha yakın koyu kahverengi değil, gerçek siyah izlenimi verir; göz üstü ve altında beyaz hilal parçaları belirir.
Sırt ve kanat örtüleri çok açık inci grisi, gövde ve kuyruk beyazdır. Dış uçuş tüylerinde siyah uca yakın işaretlerle geniş beyaz alan ve aynalar bulunur. Kapalı kanatta beyaz uçlar siyahı parçalar. Üreme dışı erişkinde başlığın yerine ense ve göz çevresinde düzensiz koyu maske kalır; gaga daha soluk olabilir ama iri yapısı değişmez. Ayakta sakin dururken büyük başı ve göğsü öne taşar; su üzerinde ağır ve yüksek oturur.
Işık açık gri sırtı beyaza yaklaştırabilir, siyah başlığı kahverengileştirebilir. Uzaklık küçük Karabaş Martıyla boy farkını silebilir; aynı düzlemdeki ördek, Gümüş Martı veya direk gibi ölçü desteği aranır. Mevcut 108 levhalarındaki kırmızı gaga ve kırmızı bacaklı küçük siyah başlıklı kuş Büyük Karabaş Martının doğal üreme erişkini değildir. Koruma kuralı gereği görseller değiştirilmedi; teşhis levhaya değil doğrulanmış gerçek fotoğraflara ve bu çoklu karakter paketine dayanmalıdır.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erkek ve dişi tüy deseninden güvenilir biçimde ayrılamaz. Erkek ortalamada daha iri ve ağır olabilir, ancak tek fotoğrafta açı, bireysel değişkenlik ve beslenme durumu bu farkı örter. BTO 1,5 kg ortak rehber ağırlığı yayımlar; başka kaynaklar eşey ortalamalarının farklı olduğunu bildirir. Eşey ölçüsü doğrudan aynı yöntemle doğrulanmadan tek kuşa cinsiyet atanmaz. İki biyometri kutusunda ortak yayımlanmış rehber değerleri gösterilir.
Genç kuş erişkinden belirgin farklıdır. Baş ve göğüs yanlarında koyu lekeler, sırtta ve kanatta kahverengi merkezli açık kenarlı tüylerle pullu görünüm, beyaz sağrı ve siyah kuyruk bandı bulunur. İlk kışta sırtın bir bölümü erken griye dönerken kanat örtüleri kahverengi kalabilir. Koyu göz maskesi ve beyaz göz hilalleri önemlidir. İkinci ve üçüncü yaşlarda gri kanat artar, kuyruk bandı azalır ve dış uçuş tüylerindeki siyah erişkinden daha geniş kalabilir.
Yaş tayini bir tek siyah teleğe bağlanmaz; örtü tüyleri, kuyruk, dış kanat ve baş birlikte değerlendirilir. Üreme başlığına benzer kısmi siyah ilk yazda görülebilir. Büyük gövde ve köşeli baş-gaga profili yaşlar boyunca yararlıdır. Helm saha rehberi tür için doğrudan 69 cm boy yayımlar; bağımsız saha rehberi 160 cm kanat açıklığını tek değer olarak verir; BTO 1,5 kg ağırlık yayımlar. Bunlar aralıkların hesaplanmış orta noktası değildir.
Uçuşta Görünüm
Uçuşta geniş, uzun fakat gövdeye oranla zarif kanatlar; derin göğüs; öne uzanan büyük baş ve gaga ile iri beyaz gövde dikkat çeker. Kanat vuruşları güçlü ve ölçülüdür. Üstten erişkinin açık gri kanadı, geniş beyaz iç-uç alanı ve dış uçuş tüylerindeki sınırlı siyah uca yakın işaretler güçlü bir desen oluşturur. Siyah alan küçük başlıklı martılardaki gibi geniş yekpare bir kama değildir; büyük beyaz aynalar ve beyaz tüy uçları siyahı böler.
Alttan kanat büyük ölçüde beyaz ve çok açık görünür; dış uçtaki siyah işaretler ve beyaz aynalar seçilebilir. Üst yüz, açık gri örtü ile beyaz dış alanın ilişkisini daha iyi gösterdiği için erişkin tanısında daha değerlidir; alt yüz destekleyicidir. Gençte üst kanat kahverengi-pullu, sağrı beyaz ve kuyruk bandı koyudur. İlk kışta gri sırt ile kahverengi kanat örtülerinin karşıtlığı dikkat çekebilir.
Mevcut 108 uçuş levhalarının bazılarında kırmızı gagalı, kırmızı bacaklı küçük siyah başlıklı kuş çizilmiştir; bu özellikle alttan görünüşte Karabaş Martı tipine yaklaşır. Diğer üstten levha kış giysili iri martı izlenimi verse de bütün set yaş ve tür açısından kendi içinde tutarlı değildir. Dosyalar korunmuş, hata rapora yazılmıştır. Uçuş ipucunda doğru açı açıkça belirtilir; kuşu kaldırmak, sürüye tekne sürmek veya kıyıda dinlenen kuşa drone yaklaştırmak yasaktır.
Ses ve Davranış
Ses iri yapıya uygun derin, kalın ve boğuk “kra-ah” veya uzayan burundan çağrılar biçimindedir. Kolonide daha gürültülü, kış topluluğunda daha sessiz olabilir. Karabaş Martının daha ince ve tiz çağrılarıyla karşılaştırılır; yazılı hece tek başına kayıt doğrulamaz. Sesin mesafesi, çevredeki başka martılar ve görüntü eş zamanlı belgelenir.
Beslenirken su yüzeyinden balık alır, sığ suda yürür, dalarak veya kısa takiple av yakalar; balıkçılık artıkları, leş, küçük omurgalılar, kuş yumurta-yavruları, kabuklular, böcekler ve insan kaynaklı yiyecekleri fırsatçı biçimde kullanabilir. Büyük sürülerde dinlenir, kıyı ve iç sularda başka iri martılarla karışır. Üreme kolonilerinde yere yuva yapar ve alanı güçlü biçimde savunur.
Karıştırılabilecek Türler
Karabaş Martı çok daha küçük, ince kırmızı gagalı ve kırmızı bacaklıdır. Üreme başlığı koyu kahverengi-siyah olabilir ve beyaz göz çevresi gösterir; ancak gövde, gaga ve kanat deseninin ölçeği bambaşkadır. Akdeniz Martısı da küçüktür; kırmızı gaga-bacak, daha yuvarlak baş ve farklı beyaz kanat ucu deseni taşır. Levhadaki siyah baş tek başına Büyük Karabaş Martı sayılmaz.
Gümüş Martı ve Hazar Martısı kış giysisindeki veya genç Büyük Karabaş Martıyla karışabilir. Büyük Karabaş daha köşeli ve tepesi arkada yükselen başa, daha büyük gagaya, koyu göz-maskesine ve yaşa göre farklı kuyruk-kanat paketine sahiptir. Gençte beyaz sağrı ve keskin kuyruk bandı yardımcıdır, fakat başka iri martılarda benzer öğeler görülebilir. Yaş yanlış okunursa tür ayrımı da bozulur.
Yuva step ve yarı kurak bölgedeki büyük sığ göller, bataklıklar ve kıyı lagünlerinde; çoğunlukla düşük, açık adacık veya saz kenarında yere yapılmış sığ çukurdur. Bitki parçaları, tüy ve döküntüyle döşenir. Tipik yumurta sayısı 2–4, çoğunlukla 3’tür. Güvenilir derlemelerde kuluçka yaklaşık 25–28 gün olarak verilir ve iki eş paylaşır; yavrular tüylü çıkar, kısa sürede yuvadan ayrılır ve yaklaşık 35–40 gün içinde uçabilir. Koloniye yaklaşılmaz, adacığa çıkılmaz, tekneyle kuşlar suya sürülmez, yumurta ellenmez ve koordinat yayımlanmaz.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Üreme kolonileri geniş sığ step gölleri, tatlı veya tuzlu bataklıklar, lagünler ve nehir deltalarındaki düşük adalarda kurulur. Balıkça zengin açık su beslenme alanı, kara yırtıcılarından görece ayrılmış çıplak veya seyrek bitkili adacık yuva alanıdır. Su seviyesi düşerse adalar karaya bağlanabilir ve risk artar.
Yuva Yeri
Yuva yerde sığ bir çukurdur; kuru ot, saz, tüy ve bitki döküntüsüyle döşenir. Tipik 2–4, çoğunlukla 3 yumurta iki eş tarafından yaklaşık 25–28 gün kuluçkaya yatırılır. Tüylü yavrular hareketlidir ve yaklaşık 35–40 günde uçabilir. Değerler koloni koşullarına göre değişebilir.
Günlük Alan Kullanımı
Kışın büyük göl, delta, lagün, haliç, baraj, liman dışı ve kıyı sığlığında beslenir; güvenli kıyı veya adada toplu dinlenir. Balıkçı teknelerini izleyebilir. Gözlemci sürüyle su arasına girmez, dinlenme hattını kesmez ve koloni adasına çıkmaz.
Dünya Yayılışı
Büyük Karabaş Martı, Karadeniz’in kuzeyi ve Hazar çevresinden Kazakistan, Orta Asya, Moğolistan ve kuzeybatı Çin’e uzanan parçalı iç su kolonilerinde ürer. Büyük, sığ, balıkça zengin step gölleri, bataklık adaları ve lagünler önemlidir. Üreme sonrası koloniler dağılır; batı toplulukları doğu Akdeniz ve Orta Doğu’ya, daha doğudakiler Basra Körfezi, Hint altkıtası ve Güneydoğu Asya’ya kadar hareket edebilir. Ayrı toplulukların yolları aynı değildir.
Türkiye'deki Durumu
Türkiye üreme alanının güneybatısında ve doğu Akdeniz kışlama kuşağı içindedir. Tür başlıca kış göçmeni ve geçit kuşu olarak büyük kıyı sulak alanları, deltalar, barajlar, lagünler ve geniş iç göllerde görülür; her bölgede yaygın değildir. Sonbaharda geliş, kışın kalış ve şubat-marttan itibaren kuzeye dönüş genel çerçevedir. Türkiye’de düzenli üreyici gibi sunulmaz; yaz kaydı tek başına yuva kanıtı değildir.
Göç Yolculuğu
EURING/CMS atlası Avrupa kökenli verinin az olduğunu, Ukrayna ve Rusya kolonilerinden kuşların yaz sonunda kısa dağılmalar yaptıktan sonra ekim-mart arasında Orta Doğu’da bulunduğunu bildirir. Çin’deki uydu izleme çalışmaları doğu topluluklarının farklı Asya yollarını gösterir. Bu rotalar Türkiye’deki işaretlenmemiş bireylere kopyalanmaz; harita noktaları birleştirilip hayalî ülke dizisi veya kilometre üretilmez.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Balık besinin önemli bölümüdür; ayrıca kabuklular, yumuşakçalar, su böcekleri, küçük memeliler, sürüngenler, başka kuşların yumurta ve yavruları, leş ve balıkçılık artıkları tüketilebilir. Büyük gaga iri lokmaları taşımaya uygundur. Mevsim, su seviyesi ve insan etkinliği menüyü değiştirir; tek kolonideki av oranı tüm yayılışa genellenmez.
Nasıl Avlanır?
Su üstünden toplar, sığda yürüyerek gagalar, kısa dalışla balık yakalar, başka kuşlardan besin kapabilir ve teknelerin bıraktığı artıkları izler. Karada kemirgen veya kuş yavrusu arayabilir. Çöp alanı kullanımı doğal besinin yokluğunu kanıtlamaz, sağlık göstergesi de değildir. Kuş balıkla yemlenmez, av davranışı için tekneyle kovalanmaz, koloni yakınında yiyecek bırakılmaz ve misina-plastik atık toplanırken kuşlar sıkıştırılmaz.
İlginç Bilgiler
## En İri Siyah Başlıklı Martı Üreme erişkininin siyah başlığı küçük martıları andırsa da gövdesi iri Gümüş Martılarla yarışır. Bu ölçü karşıtlığı türün adındaki “büyük” sözcüğünün gerçek tanısal anlamıdır. ## Gaga Bir Renk Dizisi Taşır Erişkin üreme gagasında sarı-turuncu taban, kırmızı uç bölümü, uca yakın siyah bant ve soluk uç birlikte görülebilir. İnce düz kırmızı gaga göstermek ciddi tür hatasıdır. ## Dış Kanatta Siyah Değil Beyaz Baskındır Erişkin dış uçuş tüylerinde geniş beyaz alanlar ve aynalar, sınırlı siyah uca yakın işaretlerle birleşir. Üst yüz bu düzeni alt yüzden daha iyi öğretir; tek bir beyaz leke kesin tanı değildir. ## Dört Yılda Erişkin Görünüm Genç kahverengi-pullu giysiden erişkin gri-beyaz ve mevsimsel siyah başlığa geçiş birkaç yıl sürer. Ara yaşlar kuyruk bandı, örtü tüyleri ve dış kanat siyahını farklı oranlarda bir arada gösterebilir. ## Batı ve Doğu Toplulukları Aynı Yolu İzlemez Karadeniz-Hazar kökenli kuşlar doğu Akdeniz ve Orta Doğu’ya ulaşabilirken doğu kolonilerinin bir bölümü Hint altkıtasına yönelir. Bir uydu izinin bütün türün tek yolu sayılması yanlıştır. ## Su Seviyesi Koloninin Güvenliğini Değiştirir Adacık yuvaları yüksek suda kaybolabilir; aşırı düşüşte ada karaya bağlanıp yırtıcı ve insan erişimine açılabilir. Başarılı üreme yalnız yuva sayısından değil, su rejiminden de etkilenir. ## Levha Hatası Tanıyı Tersine Çevirebilir 108’deki korunmuş bazı levhalar küçük kırmızı gagalı ve kırmızı bacaklı Karabaş Martı tipindedir. Bu durum raporlanmıştır; kullanıcı siyah başlığa bakıp karar vermemeli, iri yapı ve sarı-kırmızı-siyah güçlü gagayı doğrulamalıdır.
Ada Martısı
Ichthyaetus audouinii
Ses Kayıtları
Ses kayıtları aranıyor...
Bilimsel Tanım & Morfoloji
Hızlı Tanı
Erişkin Ada Martısını tek bir renkten değil; koyu kırmızı gaga, koyu göz, gri-yeşilimsi bacak, açık gri sırt ve uzun-dar kanat birleşiminden tanıyın. Genç kuşlarda erişkinin kırmızı gagası ile temiz beyaz-gri giysisi bulunmadığından önce yaş sınıfını belirleyin. Uzak gözlemde gövde oranı, kanat ucu ve kuyruk birlikte görülmeden kesin karar vermeyin.
Genel Görünüm ve Duruş
Ada Martısı, iri martılar arasında daha ince gövdeli, uzun kanatlı ve zarif duruşlu bir kıyı kuşudur. Erişkinin beyaz başı, açık gri sırtı ve koyu kanat uçları ilk bakışta başka martıları hatırlatabilir. Asıl değerli birleşim koyu kırmızı gaga, koyu göz ve gri-yeşilimsi bacaktır. Kuşun yaşı belirlenmeden yalnız gaga rengine dayanarak karar verilmemelidir.
Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar
Erişkin erkek kuşun başı ve alt tarafı beyaz, sırt ile kanadın iç bölümü açık gridir. Gaganın ucuna yakın koyu bir bant ve en uçta daha açık, sarımsı alan bulunur. Gözün koyuluğu, açık renkli baş üzerinde küçük ve belirgin bir göz görünümü verir. Tünemiş kuşta siyah kanat uçları kuyruk gerisinde uzanır. Güneş altında parlayan gaga fotoğrafta turuncuya kayabilir; gölgeli ve aydınlık görüntüleri birlikte değerlendirin.
Erişkin dişi de aynı temel renk ve deseni taşır. Erkek ve dişi için birbirinden tamamen farklı tüy renkleri aramak doğru değildir. Tek başına duran bir bireye yalnız görünüşünden güvenle eşey atamak çoğu zaman mümkün olmaz. Karşılaştırma levhası iki eşeyin genel görünümünü öğretir; bir eşey belirleme testi değildir. Ölçü kutularında aynı tür geneli aralıklarının kullanılması da bu örtüşmeyi anlatır, ayrı ayrı ölçülmüş eşey aralıkları iddiası taşımaz.
Genç kuşta erişkinin temiz beyaz-gri görünümü henüz yoktur; kahverengi desen, koyu gaga ve kanat altında belirgin çizgilenme görülür. Üstten açık sağrı alanının koyu kuyrukla ilişkisi önemlidir. Sonraki tüy değişimlerinde baş ve gövde açılırken kanat ve kuyrukta koyu alanlar kalabilir. Bu nedenle yarı beyaz başlı bir kuşu otomatik olarak tam erişkin saymayın. Yaş notu, benzer martılarla karşılaştırmanın hangi özellikler üzerinden yapılacağını belirler.
Uçuşta Görünüm
Üstten erişkinin açık gri iç kanadı ile siyah dış kanadı birlikte izlenir. Alttan görülen gövde ve kanat örtüleri, üst kanadın deseniyle aynı şey değildir. Gençlerin çizgili kanat altını erişkinin üst kanat levhasında aramayın. Uzak kuşta tek bir siyah kanat ucundan teşhis yapmak yerine mümkünse dönüş anını bekleyip iki açıyı da belgeleyin.
Karıştırılabilecek Türler
Gümüş Martının erişkininde sarı gaga ve sarı bacaklar, daha güçlü baş-gaga yapısıyla birlikte değerlendirilir. Ada Martısı'nda kırmızı gaga ve koyu gri-yeşilimsi bacak birleşimi aranır. Gençlerde bu erişkin renk karşılaştırması geçerli değildir.
Akdeniz Martısının üreme giysisindeki erişkininde koyu baş ve uçuşta beyaz kanat uçları önemlidir. Ada Martısı erişkininde baş beyaz, kanadın dış bölümü siyahtır. Kış ve genç giysilerinde baş rengi tek başına yeterli olmaz.
Genç iri martıların gagası henüz erişkininki gibi olmadığından yapı, kanat altı, sağrı ve kuyruk birlikte belgelenmelidir. Kötü ışıkta veya tek açıyla çekilmiş fotoğraf kesin teşhisi desteklemiyorsa tür düzeyinde zorlamamak daha doğrudur.
Ses ve Davranış
Deniz yüzeyi üzerinde beslenen veya kıyıda dinlenen kuşları uzaktan tarayın. Martı benzeri çağrıları görsel özelliklerden bağımsız bir kesinlik işareti olarak kullanmayın. Ses kaydı alırken aynı anda hangi bireyin ses verdiğini izlemek, kalabalık bir martı grubundan gelen sesi yanlış türe bağlama riskini azaltır.
Yuva, Yumurta ve Kuluçka
Ada Martısı, kıyı adaları ve adacıklardaki kayalık veya seyrek bitkili zeminde sığ bir yuva çukuru kullanır; ağaç üzerine dal yığını kurmaz. Bir yuvada genellikle 2–3 yumurta bulunur. Bu, her çiftin aynı sayıda yavru büyüteceği anlamına gelmez. Kuluçka yaklaşık 28 gün sürer; başlangıç zamanı bölgeye ve yıla göre değişir. Genel Akdeniz takvimi Türkiye'deki her koloniye kesin gün olarak uygulanmamalıdır.
Yuvayı bulmak için adaya çıkmayın, yetişkinleri havalandırmayın ve koloni konumunu ayrıntılı yayımlamayın. Alarm veren kuşlar veya topluca havalanma görülürse uzaklaşın.
Biyometri
| Ölçü | Erkek | Dişi |
| --- | --- | --- |
| Toplam boy | yaklaşık 50 cm | yaklaşık 50 cm |
| Kanat açıklığı | yaklaşık 130 cm | yaklaşık 130 cm |
| Ağırlık | 610 g | 610 g |
Bu üç ölçü için erkek ve dişiye özgü ayrı temsilî değer doğrulanmadı; iki kutuda aynı ortak tür değeri gösterilir. Boy ve kanat açıklığı Fundación CRAM'ın yaklaşık tür değerleridir; ağırlık BTO BirdFacts'in tür değeri olan 610 g'dır. Bunlar eşey belirleme ölçütü değildir; bireysel kuşlar farklı olabilir.
Habitat & Dağılım
Üreme Alanı
Kıyı adaları ve adacıkların sakin, açık veya seyrek bitkili bölümleri başlıca yuva ortamlarıdır. Zemindeki sığ yuva yeri ile yakın deniz beslenme alanı birlikte önem taşır. Ada yalnızca bir kaya parçası değil, yetişkinin besine ulaşabildiği ve yavruların rahatsız edilmeden büyüyebildiği bütün bir yaşam alanıdır.
Günlük Alan Kullanımı
Kıyıya yakın deniz, koy ağızları, kıyı sulak alanları ve balıkçılıkla ilişkili alanlar gözlem için uygundur. Kıyıda dinlenen grupları uzaktan tararken küçük veya tek başına duran martıları atlamayın. Dalgakıranın ucuna yürüyüp kuşu kaçırmak yerine mevcut bakış noktasından gaga, göz ve bacak rengini sırayla kontrol edin.
Yuva Yeri
Yuva, çoğunlukla kıyı adası veya adacık üzerinde açık ya da seyrek bitkili zemindeki sığ çukurdur; çevredeki küçük taşlar ve bitki parçaları yapıya katılabilir. Bir kıyıda yazın yetişkin görmek yakında kesin yuva bulunduğunu göstermez. Koloni ancak yuvada oturan yetişkin, yumurta ya da yavru gibi doğrudan kanıtlarla değerlendirilir ve bu kanıtı ararken kuşların havalanmasına yol açılmaz.
Değişen Habitat Kullanımı
BirdLife'ın 2026 değerlendirmesi, bazı toplulukların limanlar ve insan etkisindeki alanlarda da yuvalandığını vurgular. Yeni bir ortama yerleşebilmesi, türün insan baskısından etkilenmediği anlamına gelmez. Araç hareketi, insanlar ve kirlilik bu alanlarda farklı riskler yaratır; geleneksel sessiz adaların korunması yine önemlidir.
Gözlem Mesafesi
Yuva taşı, küçük ada veya kıyı şeridinin tam koordinatını paylaşmak yerine bölgesel kayıt kullanın. Karaya çıkmadan teleskopla gözlem, koloniyi dolaşmaktan daha uygundur. Kuşların sizi izlemesi, sürekli alarm vermesi veya topluca havalanması yaklaşımın fazla olduğuna dair uyarıdır. Daha iyi fotoğraf için bu tepkiyi tekrar ettirmeyin.
Dünya Yayılışı
Üreme dağılımının merkezi Akdeniz havzasıdır; Atlantik'e açılan Portekiz kıyılarında da önemli koloniler bulunur. Koloniler bütün kıyı boyunca kesintisiz bir şerit oluşturmaz. Bir bölgede uygun görünümlü çok sayıda ada olması, her adada türün ürediği anlamına gelmez. Ada Martısı'nı yaygın kent martıları gibi her limanda beklemek bu nedenle yanıltıcıdır.
Türkiye'deki Durumu
Türkiye'de Ege ve Akdeniz kıyıları ile adalarda yerel ve seyrek dağılımlıdır. Üreme, kıyıda beslenme, geçit ve kışlama kayıtlarını ayrı değerlendirmek gerekir. Yazın görülen her birey yakındaki bir yuvanın kanıtı değildir; kışın ise türün Türkiye'den bütünüyle ayrıldığı söylenemez. Deniz kıyısındaki gözlemi iç kesimlerde aynı sıklıkta beklemeyin.
Araştırmanın Gösterdiği ve Göstermediği
Özkan ve Yapan'ın 2024 tarihli çalışması, Türkiye'nin doğu Akdeniz kıyısında izlenen küçük bir koloninin 2016–2023 arasında 6–10 çift düzeyinde değiştiğini ve komşu adalar arasında yer değiştirdiğini bildirir. Bu yerel sonuç Türkiye toplamı değildir. Eski çift sayılarını bugünün ülke nüfusu gibi sunmak yerine araştırmanın alanını ve tarihini birlikte okumak gerekir.
Göç Yolculuğu
Üreme sonrasında kıyılar boyunca dağılma görülür. Batıdaki topluluklardan kuşlar Cebelitarık üzerinden Atlantik Afrika kıyılarına ulaşabilir; bazı bireyler Akdeniz'de kalır. Bu batı rotasını Türkiye'deki her kuşun izlediği zorunlu güzergâh gibi düşünmeyin. Sayfadaki aylık takvim biyolojik beklentiyi, kayıt yoğunluğu grafiği ise eldeki kayıtların ay dağılımını gösterir; ikisi aynı veri değildir.
Beslenme & Diyet
Ne Yer?
Küçük deniz balıkları beslenmenin önemli bölümünü oluşturur; sardalya ve hamsi gibi sürü oluşturan balıklar kaynaklarda öne çıkar. Balığın deniz yüzeyine yakın bulunması kuşun ona ulaşmasını kolaylaştırır. Ancak Ada Martısı yalnız tek bir balık türüne bağlı, değişmez menülü bir avcı değildir; yerel fırsatlara göre başka besinler de kullanabilir.
Nasıl Avlanır?
Gece beslenebilmesi dikkat çekicidir. İspanya'daki izleme araştırmaları, balıkçı teknelerinin çalışma saatleri ve besin erişiminin kuşların deniz ile karasal alanlar arasındaki hareketleriyle ilişkili olduğunu gösterir. Bu yüzden öğlen bir kıyıda görülmemesi, o alanı gece de kullanmadığı anlamına gelmez. Araştırılan kolonideki saat düzenini bütün tür için katı bir kurala çevirmemek gerekir.
Balıkçılık ve Esneklik
Balıkçılık artıkları bazı koloniler için besin kaynağıdır; doğal avın yerini ne ölçüde aldığı bölgeye göre değişir. Karasal omurgasızlar ve diğer fırsatçı besinler de kullanılabilir. Ebro Deltası'ndaki bir çalışmada balıkçılık yapılmayan günlerde erkek ve dişilerin alan kullanımının aynı biçimde değişmediği görülmüştür. Bu, davranış esnekliğine örnektir; her erkeğin karada, her dişinin denizde beslendiği anlamına gelmez.
Beslenmeyi Gözlerken
Kuşun yalnız tekneyi izlemesini av başarısı saymayın; besini alıp almadığını ve ne taşıdığını ayrıca not edin. Yiyecek atarak kuşları yaklaştırmayın. Besin taşıyan yetişkini yuvasına kadar izlemek yerine bulunduğunuz noktadan gözlemi tamamlayın; yavru beslenmesini belgelemek için koloniye yaklaşmak gerekmez.
İlginç Bilgiler
## Ada Martısı Adının Ardındaki Bilimsel İsim İngilizce Audouin's Gull ve bilimsel audouinii adı doğa bilimci Victor Audouin'e atıfta bulunur. BTO, bilimsel tanımlamanın yazarını Payraudeau ve yılını 1826 olarak verir. Eski kaynaklardaki Larus audouinii ile güncel Ichthyaetus audouinii aynı türün farklı cins yerleşimleridir; yalnız bu ad farkı yüzünden iki ayrı tür kaydı oluşturulmamalıdır. ## Aynı Renk, Farklı Eşey Erkek ve dişinin benzer görünmesi, her türde belirgin bir renk farkı bulunmadığını gösterir. İki levhada ışık veya çizim tonunun değişmesi biyolojik bir eşey farkının kanıtı değildir. Karşılaştırma yaparken önce ortak tür özelliklerini öğrenmek, küçük ton farklarına ad vermekten daha yararlıdır. ## Gece de Çalışan Bir Kıyı Avcısı Denizi yalnız gündüz kullanan bir martı değildir. Gece beslenmesi, yüzeye yaklaşan avlar ve balıkçılıkla ilişkili fırsatlar sayesinde günlük hareket düzeninin önemli bir parçası olabilir. Kıyıda gündüz dinlenen kuşun hareketsiz görünmesi bütün gününü böyle geçirdiği anlamına gelmez; gözlem saati davranış kaydının önemli bir bölümüdür. ## Koloni Bir Yıldan Diğerine Yer Değiştirebilir Türkiye çalışmasında komşu adalar arasında yuvalama yeri değişimi kaydedilmiştir. Bir adadaki yuva sayısının düşmesi, yakın çevre araştırılmadan aynı büyüklükte ölüm oranı diye yorumlanamaz. Bunun tersi de geçerlidir: başka yere taşınma olasılığı, uzun dönemli yerel azalmayı yok saymak için gerekçe değildir. İzleme aynı yöntemle ve yeterince geniş alanda tekrarlanmalıdır. ## Koruma Durumunda Kaynağın Tarihi Önemli BirdLife'ın 16 Ocak 2026 açıklamasında tür küresel ölçekte Hassas (VU) olarak verilir. Daha eski çevrim içi rehberlerde görülebilen düşük risk kategorisiyle çelişki olduğunda güncel değerlendirme esas alınmalıdır. 2025'te kabul edilen uluslararası eylem planı, besin koşulları, yırtıcı memeliler ve insan baskısı gibi sorunları birlikte ele alır. ## Kayıt Sayısı Kuş Sayısı Değildir Sayfadaki aylık kayıt yoğunluğunda bir kuş farklı günlerde birden fazla gözlem üretmiş olabilir. Çok ziyaret edilen bir liman, daha az ziyaret edilen bir adadan fazla kayıt verebilir. Grafikte yüksek sütun görmek tek başına o ay daha büyük nüfus bulunduğunu kanıtlamaz; gözlem çabası ve kayıtların kapsamı da bilinmelidir. ## Güvenilir Bir Kayıt Nasıl Zenginleşir? Tarih, geniş bölge, tahmini yaş, birey sayısı, davranış ve teşhiste kullanılan özellikleri birlikte yazın. Fotoğrafın hangi açıdan çekildiğini belirtin; üst kanat ile alt kanat görüntüsünü karıştırmayın. Emin olmadığınız eşey veya yaşı boş bırakmak, tahminle doldurulmuş ayrıntılı bir kayıttan daha değerlidir.