kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Büyük Karabaş Martı (Ichthyaetus ichthyaetus)
VS
Seçildi Ada Martısı (Ichthyaetus audouinii)

Büyük Karabaş Martı

Ichthyaetus ichthyaetus

Takım Charadriiformes
Familya Martıgiller (Laridae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Dev boyut, köşeli baş, ağır çok renkli gaga ve beyaz ağırlıklı dış kanat deseni.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Büyük Karabaş Martı iri gövdelidir. Üreme erişkininde siyah başlık, beyaz göz hilalleri, sarımsı bacaklar ve kırmızı uç bölgesini koyu bir bandın kestiği güçlü sarı gaga birlikte aranır. Kışın baş beyazlaşır, göz çevresinde koyu bir maske kalır.

Genel Görünüm ve Duruş

Alnı uzun ve görece düzdür; iri gaga yüzün belirgin bölümünü oluşturur. Uçarken derin göğsü, uzunca ve görece dar kanatları göze çarpar. Bu oranlar, yalnız başın rengine bakmaktan daha yararlıdır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

İlk kışta gri sırt, kahverengi kanat örtüleriyle karşıtlık oluşturur; sağrı beyaz, kuyruk uç bandı koyudur. İkinci kışta örtülerde silik kahverengi ve dış kanatta daha fazla siyah kalabilir. Cinsiyet için yalnız bu yaş işaretlerine dayanılmaz.

Uçuşta Görünüm

Erişkinin üst kanadı açık renklidir; dış uçuş tüylerinde uca yakın sınırlı siyah işaretler görülür. Kuyrukta koyu uç bandı ve kanat örtülerinde kahverengi alan bulunmaz. Ara yaşlarda kalan koyu işaretler nedeniyle açık kanat tek başına erişkinlik kanıtı değildir.

Ses ve Davranış

Kolonide gürültülüdür. Uçuş çağrısı kalın ve burundan gelir gibi duyulur; yazılı bir ses taklidi tek başına türü doğrulamaz.

Karıştırılabilecek Türler

Karabaş Martı Chroicocephalus ridibundus daha küçük ve ince yapılıdır. Üreme erişkininin gagasıyla bacakları koyu kırmızıdır; başlığı uzaktan siyah görünen koyu kahverengidir. İki kuşu karşılaştırırken yalnız koyu başlığa değil gövde ve gaga ölçeğine bakılır.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme döneminde göl ve lagün çevresindeki açık alanlara bağlıdır. Kolonilerde yerde, bitki örtüsü içinde veya kayaların tabanına yakın yuva yerleri kullanılabilir.

Yuva Yeri

Yuva kuru su bitkileri ve tüylerle hazırlanır. Oiseaux.net uzman derlemesi, iki eşin paylaştığı kuluçkayı yaklaşık 25 gün olarak verir. Rusya’daki Chany Gölü’nün üç adasında 1993–2003 arasındaki sekiz saha yılında incelenen 1.164 yuvanın çoğunda ise iki ya da üç yumurta bulunmuştur; bu bölgesel sonuç Türkiye ölçümü değildir.

Günlük Alan Kullanımı

Kışın kıyılar, nehir ağızları, lagünler ve iç göller kullanılır. Kıyıda dinlenen kuşlar suya sürülmemelidir.

Dünya Yayılışı

AviList v2025b, üreme alanını Kırım’dan Kazakistan ve Moğolistan üzerinden Çin’in iç kesimlerine uzanan parçalı göl adaları olarak verir. Kışın Karadeniz’den Bengal Körfezi, Bangladeş ve Myanmar’a uzanan kıyı, akarsu ve iç deniz çevrelerine yayılır. Ichthyaetus ichthyaetus bu listede alt türlere ayrılmaz.

Türkiye’deki Durumu

OSME’nin Ocak 2025 uzman listesi Türkiye için seyrek kış ziyaretçisi ve geçit kuşu durumunu aktarır. Ülke için düzenli üreyici olduğu sonucu bu kayıttan çıkmaz; yazın görülmesi de tek başına yuva bulunduğunu göstermez.

Göç Yolculuğu

EURING/CMS atlasındaki Avrupa verileri büyük ölçüde Ukrayna ve Rusya’daki birkaç kolonide halkalanan kuşlardan gelir. Yaz sonu kısa yer değiştirmelerden sonra ekim–mart arasında Orta Doğu’da karşılaşmalar bildirilir. Bu sınırlı halka kayıtları, her Türkiye kuşunun izlediği yolu göstermez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Balık ve kabuklular başlıca besinleridir. Böcekler, küçük memeliler, kuşlar, yumurtalar ve küçük sürüngenler de alınabilir. Bu liste, her bölgede aynı avın aynı oranda yenildiği anlamına gelmez.

Nasıl Avlanır?

Başka kuşların yakaladığı besini kapabilir; balıkçı teknelerinin artıklarından yararlanır. Koloniden uzaktaki böcek kümelerinin içinden uçarak da beslenebilir.

İlginç Bilgiler

## Yumurta ve Yavruyu Eşleştirmek Rusya’daki Chany Gölü’nde 1993–2003 arasına dağılmış sekiz saha yılının kayıtlarını birleştiren 2022 veri makalesinde yalnız yuvalar sayılmadı: 747 yavru da ölçüldü. Bunların 457’si daha önce ölçülen yumurtalardan çıkmıştı. Böylece yumurtayla yavru ölçüsünü eşleştirmek mümkün oldu. Ancak 1.164 yuva sayısı, aynı sayıda yavrunun bütün gelişiminin izlendiği anlamına gelmez. ## Ölçüm ve Hesap Varsayımı Chany Gölü araştırmasının Rusya’daki 1993–2003 kayıtlarında yumurtlama başlangıcı çoğu yuvada doğrudan görülmedi. Tarih hesabında 27 günlük kuluçka kabulü kullanıldı; bu, araştırmanın her bireyde süreyi yeniden ölçtüğü anlamına gelmez. Aynı çalışmada iki günü aşan yavruların yuva yakınında dolaşmaya başladığı bildirildi. Yürüyerek yuvadan çıkmak, uçabilecek duruma gelmekle karıştırılmamalıdır. ## Baraj Göllerindeki Karşılaşmalar Rusya’nın Volga–Kama havzasında 2020–2022 yaz ve sonbaharlarında yapılan araştırmada on bir baraj gölünün yedisinde bu martı kaydedildi. Gözlemciler, araştırma gemisinin önünden toplam 200 metre genişliğindeki bir şeridi saydı. 2023’te yayımlanan sonuç, türün yapay gölleri de kullanabildiğini gösterir; gemi güzergâhındaki karşılaşmalar bütün Rusya nüfusunun eksiksiz sayımı değildir. ## Halka Kayıtlarının Sınırı Avrupa halkalama atlasında Büyük Karabaş Martı karşılaşmalarının önemli bölümü ölü, hasta, yaralı veya vurulmuş kuşlardan gelir. Bu tür kayıtlar göç bağlantılarını aydınlatır, fakat sağlıklı ve hiç yeniden bulunmayan kuşları aynı ölçüde temsil etmez. Ukrayna ve Rusya kolonilerine ağırlık veren bu veri kümesinden, bütün türün ölüm oranı ya da tek bir evrensel göç yolu çıkarılamaz.

Ada Martısı

Ichthyaetus audouinii

Takım Charadriiformes
Familya Martıgiller (Laridae)
IUCN Durumu VU
Arazide Teşhis İpucu
Erişkinde kırmızı gaga, koyu göz ve gri-yeşilimsi bacağı ince gövdeyle birlikte doğrulayın.

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Erişkin Ada Martısında koyu kırmızı gaga, koyu göz, gri-yeşilimsi bacaklar ve açık gri sırt birlikte aranır. Genç kuş kahverengi desenlidir ve erişkinin kırmızı gagasını taşımaz.

Genel Görünüm ve Duruş

İri martılar arasında ince gövdesi, uzun-dar kanatları ve uzun bacaklarıyla dikkat çeker. Erişkinde baş ve alt taraf beyaz, sırt açık gridir.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erişkinde koyu kırmızı gaganın ucuna yakın siyah bant, en uçta sarımsı bölüm bulunur. Göz koyudur; bacaklar koyu gri ile yeşilimsi gri arasında görünebilir. Kanat uçları siyahtır.

Erişkin dişi ve erkeğin tüy renkleri benzerdir; yalnız tüylere bakarak güvenilir eşey tayini yapılamaz.

Genç kuş kahverengi desenlidir; kanat altında belirgin koyu-açık desen görülür. Sağrı, yani sırtın kuyruk önündeki bölümü koyucadır. Kuyruk dibini üstten örten tüylerde U biçimli beyaz alan, beyaz uçlu koyu kuyrukla birlikte değerlendirilir. Yaş ilerledikçe baş ve gövde açılır; kanat ve kuyruktaki koyu tüyler daha uzun süre kalabilir.

Uçuşta Görünüm

Uçuşta ince gövde ve uzun, dar kanatlar belirgindir. CIESM, benzer iri martılara göre kanat vuruşları arasında daha uzun süzüldüğünü belirtir. Erişkinin kanadında açık gri iç bölümle siyah uçlar karşıtlık oluşturur.

Karıştırılabilecek Türler

Gümüş Martı (Larus michahellis) erişkinde daha iri, güçlü başlı ve geniş kanatlıdır; gagası ve bacakları sarıdır. Gençlerde iki tür de kahverengi olduğundan erişkin renkleri kullanılmaz. Ada Martısının ince yapısı, desenli kanat altı ve kuyruk çevresindeki açık-koyu alanlar birlikte değerlendirilir.

Kara Sırtlı Martının (Larus fuscus) gençleri de Ada Martısının gençlerine benzer. Ada Martısında desenli kanat altı, kuyruk dibindeki U biçimli beyaz alan ve koyu kuyruk birlikte incelenir; tek işaretle kesin karar verilmez.

Ses ve Davranış

Fransız müze tür hesabı alarm sesini kalın, diğer bazı çağrılarını boğuk ve art arda gelen sesler olarak anlatır. Başka martılarla birlikteyken sesin hangi kuşa ait olduğu görülmelidir.

Yuva, Yumurta ve Kuluçka

CIESM, 2–3 yumurta ve 28 günlük kuluçka verir; Fransız müze hesabının Korsika sentezinde çoğunlukla üç yumurta ve 26–33 gün bildirilir. İlk uçuş için 2025 uluslararası eylem planı yaklaşık 6–7 hafta, eski müze hesabı 35–40 gün verir. Kaynaklar ortalanmaz; ilk uçuş tam bağımsızlık değildir. Bunlar Türkiye’nin bütün yuvalarında ölçülmüş süreler değildir.

Bu üç ölçü için erkek ve dişiye özgü ayrı temsilî değer doğrulanmadı; iki kutuda aynı ortak tür değeri gösterilir. Boy ve kanat açıklığı Fundación CRAM'ın yaklaşık tür değerleridir; ağırlık BTO BirdFacts'in tür değeri olan 610 g'dır. Bunlar eşey belirleme ölçütü değildir; bireysel kuşlar farklı olabilir.

Biyometri

ÖlçüErkekDişi
---------
Toplam boyyaklaşık 50 cmyaklaşık 50 cm
Kanat açıklığıyaklaşık 130 cmyaklaşık 130 cm
Ağırlık610 g610 g

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Kıyı adaları ve adacıkların sakin, açık veya seyrek bitkili bölümleri başlıca üreme ortamlarıdır. Besin kaynaklarına erişim ve insan rahatsızlığının azlığı önemlidir.

Günlük Alan Kullanımı

Kıyıya yakın deniz alanlarını kullanır. İspanya’nın Ebro Deltası’ndaki 2011 GPS araştırmasında deniz, balıkçı limanları ve çeltik alanları birlikte incelenmiştir; bu yerel kullanım bütün koloniler için zorunlu değildir.

Yuva Yeri

Yuva yerdeki sığ çukurdur; otlar, deniz yosunu ve başka bitki parçalarıyla çevrilebilir.

Değişen Habitat Kullanımı

BirdLife’ın 16 Ocak 2026 açıklaması, bazı toplulukların limanlar ve insan etkisindeki alanlarda da yuvalandığını vurgular. Yeni bir ortama yerleşebilmesi, türün insan baskısından etkilenmediği anlamına gelmez. Araç hareketi, insanlar ve kirlilik bu alanlarda farklı riskler yaratır; geleneksel sessiz adaların korunması yine önemlidir.

Gözlem Mesafesi

Koloniye çıkmadan teleskopla gözlem yapın ve yuvaların tam koordinatlarını paylaşmayın. Alarm veren veya topluca havalanan kuşlardan uzaklaşın.

Dünya Yayılışı

Üreme dağılımının merkezi Akdeniz havzasıdır; Atlantik kıyısındaki Portekiz’de de koloniler bulunur. Yuvalayan topluluklar kesintisiz bir kıyı şeridi oluşturmaz.

Türkiye'deki Durumu

Türkiye’de Ege ve Akdeniz kıyıları ile adalarda yerel ve seyrek dağılımlıdır. Üreme, beslenme, geçit ve kışlama kayıtları ayrılmalıdır. Yazın görülen her kuş yakındaki yuvanın kanıtı değildir; kışın da Türkiye’den bütünüyle ayrılmaz.

Araştırmanın Gösterdiği ve Göstermediği

Özkan ve Yapan’ın 2024 araştırması, Türkiye’nin Mersin/Aydıncık kıyısındaki küçük koloniyi 2016–2020 ve 2023’te izledi. Yayın, 2016–2023 dönemi için 6–10 çift ve komşu iki ada arasında yer değiştirme bildirir; 2018 ve 2023’te tam yuva sayımı yapılamamıştır. Bu yerel sonuç güncel Türkiye toplamı değildir.

Göç Yolculuğu

Üreme sonrasında kıyılar boyunca dağılabilir. Batıdaki topluluklardan kuşlar Cebelitarık üzerinden Afrika’nın Atlantik kıyılarına ulaşırken bazıları Akdeniz’de kalır. Bu batı rotası Türkiye’deki her kuşun zorunlu güzergâhı değildir.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Küçük deniz balıkları, özellikle sardalya ve hamsi gibi sürü oluşturan balıklar önemlidir. Yüzeye yakın avlara ulaşabilir; besinleri yerel fırsatlara göre çeşitlenir.

Nasıl Avlanır?

İspanya’nın Ebro Deltası’nda Mayıs 2011’de 36 erişkinin GPS kayıtlarıyla oluşturulan habitat modellerinde, deniz ve karasal alan kullanımı günün saatine ve balıkçılık faaliyetine göre değişiyordu. Gece de koloni dışında etkinlik kaydedildi. Bu kolonideki düzen bütün Türkiye kuşlarına genellenmez.

Balıkçılık ve Esneklik

Balıkçılık artıkları ve karasal omurgasızlar da yenir. İspanya’nın Ebro Deltası’nda Mayıs 2011’de izlenen 22 erkek ve 15 dişinin besin arama yolculukları, balıkçılığın yapıldığı ve yapılmadığı günlerde eşeylere göre farklı değişmiştir. Çeltik alanı kullanım oranında erkek–dişi farkı istatistiksel olarak anlamlı değildi; Türkiye için sabit bir eşey tercihi çıkarılamaz.

Beslenmeyi Gözlerken

Yiyecek atarak kuşları yaklaştırmayın.

İlginç Bilgiler

## Adının ve Bilimsel Adının Kökeni İngilizce Audouin's Gull ve bilimsel audouinii adı doğa bilimci Victor Audouin'e atıfta bulunur. BTO, bilimsel tanımlamanın yazarını Payraudeau ve yılını 1826 olarak verir. Eski kaynaklardaki Larus audouinii ile güncel Ichthyaetus audouinii aynı türün farklı cins yerleşimleridir; yalnız bu ad farkı yüzünden iki ayrı tür kaydı oluşturulmamalıdır. ## Yeni Bir Üreme Alanına Yerleşmek İspanya’nın batı Akdeniz kıyılarındaki üreme topluluklarını 1981–2015 döneminde inceleyen 2017 araştırması, yaşı üreme deneyiminin göstergesi olarak kullandı. Kuşlar, 3–4 yaşında olanlar “deneyimsiz”, en az 5 yaşındakiler “deneyimli” sayılarak ayrıldı. Yeni alanlara yerleşenlerde ikinci grup daha fazlaydı. Bu sınıflandırma, her bireyin geçmişte kaç kez ürediğinin doğrudan ölçümü değildir. Araştırmacılar, boş bir alanın güvenliğini öğrenmenin zaman isteyebileceğini tartışır; bu, karar mekanizmasına ilişkin yorumdur. Bir önceki yıl üremede başarısız olmak da tek başına yeni yere taşınmayı açıklamamıştır. ## Renkli Halkalar Ne Anlatır? Portekiz’in Algarve bölgesindeki üreme topluluğunda okunan renkli halkalar, İspanya’daki on farklı toplulukta halkalanmış kuşları ortaya koymuştur. 2025–2035 eylem planı bunu Leal ve Lecoq’un 2005 izlemesine dayanarak aktarır; yeni bir 2025 deneyi değildir. Yuva yapılan yer her bireyin doğum yeri olmayabilir. ## Koruma Planı Birden Fazla Ülkeyi Bağlar BirdLife’ın 16 Ocak 2026 açıklaması türü küresel Hassas (VU) olarak verir. 2025’te kabul edilen uluslararası eylem planı 2035’e kadar üreme ve kışlama alanlarını korumayı, besin koşulları ile insan baskılarını izlemeyi hedefler. 2026, açıklamanın tarihidir; yeni IUCN değerlendirmesi olduğu iddia edilmez.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...