kusatlasi.com
Türkiye Kuşları Yükleniyor...
Dil / Language:
Türkçe | English
Seçildi Büyük Korsanmartı (Stercorarius skua)
VS
Seçildi Korsanmartı (Stercorarius parasiticus)

Büyük Korsanmartı

Stercorarius skua

Takım Charadriiformes
Familya Korsanmartıgiller (Stercorariidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
İri ağır yapı, kısa kuyruk ve kanadın iki yüzünde büyük beyaz el teleği parlaması

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Büyük Korsanmartı uzaktan dolgun gövdeli, koyu renkli bir deniz kuşu olarak görünür. Uçuşta kanatlarındaki beyaz parlamalar dikkat çeker. Gövde iriliği, baş-gaga yapısı ve kanat deseni birlikte değerlendirilmelidir; yalnız başka bir kuşu kovalaması tanı koydurmaz.

Genel Görünüm ve Duruş

Geniş, nispeten yuvarlak kanatları, dolgun gövdesi ve kısa, kama biçimli kuyruğu vardır. Renk kahverenginin farklı tonlarında olabilir; erişkinlerde açık benek ve çizgiler görülür. Gaga ile perdeli ayaklar siyahtır.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişinin erişkin tüy görünüşü benzerdir. Açık beneklerin çokluğu, bir kuşun dişi olduğunu göstermez. Tek bir görüntüde görülen renk farkı kesin eşey etiketi olarak kullanılmamalıdır.

Genç kuş erişkine benzer; fakat genellikle daha koyu ve daha tekdüze görünür. Beyaz kanat alanı da daha az belirgin olabilir. Dolayısıyla çok pullu veya çok açık benekli görünüşü gençliğin değişmez işareti saymak doğru değildir.

Uçuşta Görünüm

Dıştaki uzun uçuş tüylerinin beyaz tabanları hem kanadın üstünden hem altından seçilir; alttaki beyaz alan daha dağınık görünebilir. Geri kalan uçuş tüyleri koyudur. Kısa kuyruk ve iri baş-gaga da uçuşta değerlendirilir.

Ses ve Davranış

Üreme alanında seslidir; genizden gelen yakınmalı çağrılar ve kısa, sert alarm sesleri çıkarır. Deniz üstünde ve kışın genellikle sessizdir. Yuva çevresinde insana doğru dalış başlaması halinde ziyaretçi geri çekilmelidir.

Karıştırılabilecek Türler

Küt Kuyruklu Korsanmartı Stercorarius pomarinus da güçlü gövdeli, kalın gagalı ve beyaz kanat parlamalıdır; özellikle gençleri kolay ayırt edilmeyebilir. Onun üreme giysisindeki erişkininde uzamış orta kuyruk tüyleri kıvrılarak kaşık biçimi alır. Bu özellik her yaşta ve mevsimde bulunmaz; kuyruk, gaga ve bütün gövde oranları birlikte incelenmelidir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Üreme döneminde denize yakın fundalıkları, çayırları, kumlu ve taşlı açıklıkları kullanır. Gevşek koloniler halinde veya ayrı çiftler olarak yuvalayabilir. Beslendiği deniz alanıyla karadaki yuva yeri aynı yaşam ortamı değildir.

Yuva Yeri

Yuva, ot ve başka bitki parçalarıyla döşenmiş sığ bir zemin çanağıdır. Britanya kuşlarına ilişkin BTO uzman derlemesi tipik iki yumurta, iki eşin paylaştığı 26–32 günlük kuluçka ve 40–51 günlük uçuşa gelişim süresi verir. Bunlar kitaplardan derlenmiş tipik değerlerdir; her yuvada aynı sürenin doğrudan ölçüldüğü anlamına gelmez.

Günlük Alan Kullanımı

Üreme dışında açık denizde kalabilir; kışın kıyıdan birkaç kilometre açıkta gruplar görülebilir. Balıkçılıktan kalan besine ulaşabildiği alanlarda toplanabilir. Kıyıdaki bir gözlem, bütün günlük yaşamının karada geçtiğini göstermez.

Dünya Yayılışı

AviList v2025b, üreme alanını İzlanda, Faroe Adaları, İrlanda, İskoçya, Svalbard dahil Norveç ve Novaya Zemlya’ya kadar kuzeybatı Rusya olarak verir. Kışın Atlantik’in iki yanında, Batı Afrika açıklarında, Batı Akdeniz’de ve bazı kuşlarda kuzeydoğu Brezilya’ya kadar görülür. Stercorarius skua bu listede alt türlere ayrılmaz.

Türkiye’deki Durumu

OSME’nin Ocak 2025 bölgesel listesi Doğu Akdeniz’de türü rastlantısal konuk olarak değerlendirir. Türkiye için verdiği altı kayıt, Kirwan ve arkadaşlarının 2008 yayınına dayanır. Bu sayı 2025 veya 2026’da kabul edilmiş bütün kayıtların güncel toplamı gibi okunmamalıdır.

Göç Yolculuğu

EURING/CMS atlasının 2012 araştırmasından aktardığı özete göre, İskoçya’da üreyen erişkinler kuzeybatı Afrika ve güney Avrupa açıklarında; İzlanda erişkinlerinin çoğu ise Kanada açıklarında kışlamıştır. Norveç’in Bjørnøya Adası’ndan çıkan kuşlarda da farklı kışlama alanları vardır. Bu topluluk bağlantıları, Türkiye’de görülen izlenmemiş bir bireye kesin köken veya rota atamaz.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Balıkların yanında küçük memeliler, başka kuşlar ve yumurtalarla beslenir. Leşten ve insan etkinliklerinden kalan besinlerden de yararlanır. Bu geniş liste, her bireyin aynı avı aynı sıklıkta seçtiği anlamına gelmez.

Nasıl Avlanır?

Başka deniz kuşlarını kovalayarak yakaladıkları besini düşürmeye veya geri çıkarmaya zorlar; düşen avı alabilir. Bu besin çalma davranışının yanında kendi avını da yakalar. Doğal kovalamayı görmek için tekneden balık atılmamalıdır.

İlginç Bilgiler

## Bir Kolonide Farklı Beslenme Tercihleri İskoçya’nın Shetland Adaları’ndaki Hermaness’te 1998–2000 üreme dönemlerini inceleyen, 2004’te yayımlanmış araştırma aynı kolonide farklı beslenme uzmanlıkları buldu. Bazı çiftler daha çok deniz kuşu avına, çoğunluk ise balıkçılık atıklarına yöneliyordu. Tercihler, sindirilemeyen kalıntıların geri çıkarıldığı topaklar ve kuşların davranışlarıyla değerlendirildi. Kuş avına uzmanlaşanlar daha erken yavru çıkarmış ve beslenmeye daha az zaman ayırmıştı; buna rağmen yumurtadan çıkma, yavru uçurma ve yıllık yaşama başarısı balık ağırlıklı beslenenlerle benzerdi. Bir beslenme yöntemini her koşulda üstün ilan etmek bu sonuçla bağdaşmaz. ## Ömür Kaydı ve Beklenti BTO’nun Britanya halkalama hesabında 2017’de belirlenen en uzun kayıt 38 yıldır. Üreme yaşına ulaşan kuşlar için verilen tipik yaşam beklentisi ise 15 yıl, tipik üremeye başlama yaşı yedi yıldır. İlk değer halkalı bir bireyin kaydı, ikincisi üreme yaşına ulaşmış kuşlara ilişkin bir tahmindir; yumurtadan çıkan bütün yavruların beklenen ömrü değildir. ## Göç Sayımları Salgının Etkisini İzler İspanya’nın Galiçya kıyısındaki Estaca de Bares’te yapılan uzun süreli göç sayımlarını inceleyen 2026 makalesi, daha düzenli 2004–2023 dönemi için 35.828 geçiş kaydı bildirdi. Bu kayıtlar gençleri ve üremeyen kuşları da içerdiğinden, doğrudan üreyen erişkin sayısı değildir. Araştırmacılar salgından önceki 2004–2020 verileriyle hava koşullarına dayalı bir model kurdu. 2022–2023’te görülen düşük sayılar hava değişkenliğiyle tek başına açıklanamadı; sonuç kuş gribi salgınıyla uyumlu ek, geniş ölçekli bir etkiye işaret ediyordu. Sayım, geçen her kuşa virüs testi yapmış veya her eksik kuşun ölüm nedenini belirlemiş değildi.

Korsanmartı

Stercorarius parasiticus

Takım Charadriiformes
Familya Korsanmartıgiller (Stercorariidae)
IUCN Durumu LC
Arazide Teşhis İpucu
Erişkinde dar sivri orta kuyruk uzantıları; uzun köşeli kanat; tek orta beyaz kanat parlaması; akrobatik takip

Ses Kayıtları

Ses kayıtları aranıyor...

Bilimsel Tanım & Morfoloji

Hızlı Tanı

Korsanmartı (Stercorarius parasiticus; Parasitic Jaeger), uzun köşeli kanatlı, dolgun göğüslü ve görece küçük başlı bir deniz kuşudur. Gagası incedir. Üreme erişkininin iki orta kuyruk tüyü sivri uzar.

Genel Görünüm ve Duruş

Açık renkli erişkinde koyu başlık ve krem sarısı boyun yanları seçilebilir. Alt tarafı açık, üstü koyu kahverengidir. Bazı kuşlarda göğüs boyunca koyu bir bant bulunur; bu bandın olmaması türü dışlamaz. Gaga ve bacaklar koyudur.

Erkek, Dişi ve Genç Kuşlar

Erkek ve dişi görünüşte benzerdir. Koyu renkli kuş büyük ölçüde koyu kahverengidir; iki uç görünüm arasında ara tonlar da bulunur. Bunlar dişiyi veya erkeği gösteren ayrı giysiler değildir. Açık renkli erişkinin kış giysisi yazdakinden daha benekli, sarı kahverengi ve beyaz karışımlı olabilir.

Gençler de açık, koyu veya ara tonlarda olabilir. Açık olanlar sıcak kahverengi, sarı kahverengi ya da kızıl kahverengi tonlar taşır; baş ve boyunda çizgiler, karında benekler görülebilir. Koyu gençlerin baş ve boynu daha koyudur ve beneklenmesi daha azdır.

Uçuşta Görünüm

Dış kanat tüylerinin beyaz sapları üstten ve alttan bir parlama oluşturur. Alan genellikle Uzun Kuyruklu Korsanmartı’dakinden geniş, Küt Kuyruklu’dakinden dardır. Hızlı dönüşler ve kovalamalar tek başına tür tanısı sağlamaz.

Ses ve Davranış

Çağrısı yakınmalı bir inleme gibi duyulabilir.

Karıştırılabilecek Türler

1. Küt Kuyruklu Korsanmartı, Stercorarius pomarinus, daha iri ve daha ağır gövdelidir. Üreme giysisindeki erişkinin orta kuyruk tüylerinin uçları burulmuş ve kaşık biçimindedir. Kışın bu uzantılar kısalmış veya eksilmiş olabilir; gençlerin karın çizgileri genellikle daha güçlüdür. Kuyruk uzantısı yok diye bir kuş bu türden hemen dışlanmaz.

2. Uzun Kuyruklu Korsanmartı, Stercorarius longicaudus, daha küçük ve daha ince kanatlıdır; karnı daha az dolgun, arka tarafı daha uzun görünür. Üreme erişkininde çok uzun orta kuyruk tüyleri uçuşta dalgalanabilir. Gagası biraz daha kısa ve kalındır.

Gençlerde erişkinin belirgin kuyruk uzantısı yoktur. Benzer korsanmartılardan ayrım için kanattaki beyaz alan, gaga, göğüs yapısı, çizgiler ve uçuş birlikte incelenir. Bunlar seçilemiyorsa tanı “korsanmartı türü” düzeyinde bırakılabilir.

Habitat & Dağılım

Üreme Alanı

Kuzeyde ürediği alanlar yalnız kıyıyla sınırlı değildir; tundra, açık fundalıklar, turbalıklar, alçak bataklıklar ve kayalık kutup arazileri kullanılabilir. Bazı topluluklar kıyıdaki deniz kuşu kolonilerinin çevresinde, bazıları ise iç bölgelerde yaşar. Türün denizde geçen uzun dönemiyle karadaki üreme ortamı birbirinden farklıdır.

Yuva Yeri

Yuva tundrada, çoğunlukla hafif yükseltili zemine açılmış sığ bir çöküntüdür. Kuşlar bitkileri bastırır; çukur kuru ot, liken veya ince dallarla döşenebilir ya da çıplak kalabilir.

BTO’nun Britanya kuşları için hazırladığı uzman derlemede tipik yumurta sayısı ikidir; gözlenen aralık 1–3 yumurtadır. İki eşeyin paylaştığı kuluçka için tipik 25–28 gün, uçabilecek duruma gelme için 25–30 gün verilir. Bunlar Türkiye’deki yuvalardan ölçülmüş süreler değildir.

Cornell’in Kuzey Amerika tür hesabında yavrunun yaklaşık iki gün içinde yuva çukurundan ayrılabildiği belirtilir; bu, uçabildiği anlamına gelmez.

Norsk Polarinstitutt’un Svalbard tür hesabı ilk uçuş için yaklaşık beş hafta verir. Kaynakların uçuş süreleri arasındaki fark tek bir ortalamaya dönüştürülmemelidir; yavru bu sırada ebeveynlerince beslenir ve korunur.

Günlük Alan Kullanımı

Üreme alanındaki çift kendi alanını savunur. Yuvaya yaklaşan büyük kuş ve memelileri kovabilir; kanadını sürüyüp yaralıymış gibi davranarak onları yumurta veya yavrularından uzaklaştırmaya da çalışabilir. Bu savunma davranışları görülürse yaklaşmak yerine geri çekilmek gerekir.

Dünya Yayılışı

Kuzey yarımkürenin soğuk bölgelerinde ürer: Grönland, İzlanda ve İskoçya’dan Kuzey Asya’ya, Alaska ve Kanada’nın kuzeyine uzanan alanlarda bulunur. Üreme dışı dönemde denizlere dağılır. Afrika kıyıları, Basra Körfezi, Hindistan çevresi, Avustralya ve çevresi ile Güney Amerika kıyıları kış yayılışının parçalarıdır.

Türkiye'deki Durumu

2021 tarihli İngilizce Türkiye omurgalıları derlemesi türü göç geçişinde görülen ve kışlayan bir kuş olarak listeler; Türkiye’de üreyen türler arasında göstermez. BirdLife’ın 2021 değerlendirmesinde Türkiye kış kayıtları 2013–2019 dönemine aittir; kısa ve uzun dönem nüfus eğilimi için veri yetersizdir. Bu kaynaklar belirli bir kıyıda her yıl aynı tarihlerde görülmesini garanti etmez.

Göç Yolculuğu

EURING’in 2022 Avrupa göç atlası, Avrupa’da halkalanan kuşlarla Güney Amerika ve Afrika’daki kayıtlar arasında bağlantılar gösterir. Akdeniz ve Arap Denizi de üreme dışı alanlar arasındadır. Verinin büyük bölümü kuzey ve kuzeybatı Avrupa’daki halka çalışmalarından gelir; bu dağılım Türkiye’den geçen bütün kuşların tek bir yol izlediğini göstermez.

Beslenme & Diyet

Ne Yer?

Besini yalnız çalınmış balık değildir. Üreme döneminde başka kuşların yumurtalarını, yavrularını ve erişkinlerini; küçük memelileri, böcekleri, meyveleri ve leşleri de tüketebilir.

İç bölgelerde kendi avını yakalama, bazı kıyı topluluklarında ise diğer deniz kuşlarından besin alma daha önemlidir. Tek bir bölgede gözlenen besin oranı bütün türe uygulanmamalıdır.

Nasıl Avlanır?

Havada martı, sumru veya başka bir deniz kuşunu izler; kuş balığını düşürdüğünde ya da geri çıkardığında onu alabilir. Hızlı dönüşler ve takip bu davranışın parçasıdır. Ayrıca su yüzeyinden kendisi av alabilir, karada küçük kuşları yakalayabilir ve kıyıya vurmuş leşlerden beslenebilir.

İlginç Bilgiler

## Renk ve Besin Elde Etme İskoçya’daki Handa Adası’nda 2000 yazında, haziran ortası ile temmuz ortası arasındaki yirmi üç günde kuş takipleri gözlendi. Araştırmada kaydedilen 1.421 kovalama, Uria aalge adlı deniz kuşlarına yönelmişti. Açık ve koyu renkli Korsanmartıların besin elde etme başarısında belirgin bir fark bulunmadı; bu takiplerin yalnız yaklaşık onda biri avın bırakılmasıyla sonuçlandı. Sayı farklı kuş sayısı değil, kovalama sayısıdır. Sonuç bu ada ve dönem için geçerlidir; koyu rengin her yerde daha iyi besin çalmayı sağladığı şeklinde genellenemez. ## Nüfusun Ne Kadarı Biliniyor? 2026’da yayımlanan uluslararası nüfus derlemesi, Alaska, Kanada, Grönland ve Avrupa verilerini birlikte değerlendirdi. Rusya’nın Asya kesimindeki üreyen nüfus için yeterli doğrudan sayım bulunmadığından, oraya ait kaba tahmini daha iyi veriye dayanan bölge toplamından ayrı tuttu. Derleme, Kuzey Atlantik’te besin çalmaya bağımlı bazı toplulukların ciddi azaldığını, başka kuzey bölgeleri için ise eğilimin yeterince bilinmediğini anlatır. Yazarların küresel koruma değerlendirmesinde “Veri Yetersiz” kategorisinin düşünülmesi önerisi, yeni bir resmî sınıflama kararı değildir. ## Ayrı Yolculuk, Süren Eş Bağı Cornell’in hesabına göre, hayatta kalıp üreme alanına dönen eşler birkaç yıl yeniden eşleşebilir. Üreme sonunda ayrılır ve yılın kalanını genellikle ayrı geçirirler; süren eş bağı, sürekli birlikte yolculuk demek değildir.

ESC ✕
Aramak istediğiniz kuşun Türkçe veya Latince adını yazın...